انصاف نیوز/متن پیش رو در انصاف نیوز منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

در پی سخنان اخیر رئیس‌جمهور پزشکیان درباره عدم تمایل ایران به گسترش درگیری با کشورهای عربی منطقه ــ مشروط بر آنکه از خاک این کشورها و پایگاه‌های نظامی آمریکا علیه ایران اقدامی صورت نگیرد ــ بحث‌ها و واکنش‌های گوناگونی در فضای سیاسی و رسانه‌ای شکل گرفته است. گفت‌وگوی انصاف نیوز با محمد عطریانفر، فعال سیاسی و عضو شورای اطلاع رسانی دولت درباره‌ی ابعاد این موضوع و پیامدهای آن در پی می‌آید:

سؤال: برخی منتقدان معتقدند استفاده از واژه «عذرخواهی» در سخنان رئیس‌جمهور در قبال کشورهای عربی مناسب نبوده و ممکن است در ادبیات دیپلماتیک مورد سوءبرداشت قرار گیرد. ارزیابی شما چیست؟

پاسخ: پیش از هر چیز باید به زمینه و هدف اصلی سخنان رئیس‌جمهور توجه کرد. مضمون اصلی این موضع‌گیری آن بود که ایران هیچ تقابلی با کشورهای عربی منطقه ندارد و تنها در صورتی اقدام دفاعی انجام می‌دهد که از خاک آن کشورها علیه ایران حمله‌ای صورت گیرد. بنابراین پیام اصلی، در واقع تأکید بر دوستی و همسایگی با ملت‌ها و دولت‌های منطقه و در عین حال صیانت از منافع و امنیت ملی ایران بود.

به نظر می‌رسد واژه «عذرخواهی» در این چارچوب بیشتر ناظر به حساسیت نسبت به امنیت و آرامش مردم منطقه است، نه اعتراف به خطا. در واقع رئیس‌جمهور کوشیده است نشان دهد که ایران حتی در شرایط تنش نیز تمایلی به آسیب دیدن مردم کشورهای همسایه ندارد و هدف احتمالی ایران صرفاً پایگاه‌هایی است که ممکن است از آنها اقدام نظامی علیه ایران صورت گیرد.

سؤال: برخی جریان‌های رادیکال این سخن را در تعارض با مواضع پیشین رهبری دانسته‌اند. این ادعا تا چه اندازه قابل دفاع است؟

پاسخ: این برداشت چندان دقیق به نظر نمی‌رسد. نخست آنکه از نظر حقوقی، شأن شورای موقت رهبری هیچ تفاوتی با شأن رهبری منتخب مجلس خبرگان ندارد. تصمیمی که از سوی این شورا اتخاذ می‌شود، در واقع بیانگر سیاست رسمی نظام است. بنابراین نباید با آن برخوردی دوگانه داشت.

دوم اینکه رئیس‌جمهور در این مورد در جایگاه رییس و سخنگوی شورای رهبری سخن گفته است، نه صرفاً به عنوان یک مقام اجرایی یا فردی. او در حقیقت نتیجه تصمیم جمعی را اعلام کرده است. وقتی در زمان حیات رهبر پیشین، مواضع اعلامی از سوی ایشان به عنوان سیاست رسمی کشور تلقی می‌شد و مسئولان از آن تبعیت می‌کردند، اکنون نیز باید همان قاعده در مورد تصمیمات شورای رهبری رعایت شود.

سؤال: واکنش برخی بازیگران خارجی، از جمله دونالد ترامپ، به این واژه نیز قابل توجه بوده است. این واکنش‌ها را چگونه باید تحلیل کرد؟

پاسخ: طبیعی است که بازیگران خارجی همواره تلاش می‌کنند از هر جمله یا واژه‌ای برای پیشبرد روایت سیاسی خود استفاده کنند. اما تفسیرهایی از این دست الزاماً با واقعیت نیت و محتوای سخن همخوانی ندارد. تأکید رئیس‌جمهور بر دوستی با دولت ها و شهروندان کشورهای منطقه و پرهیز از آسیب دیدن مردم آنها در واقع یک پیام سیاسی و اخلاقی روشن است که با اصول سیاست منطقه‌ای ایران نیز سازگار است.

سؤال: برخی معتقدند مخاطب اصلی این سخنان نه دولت‌های عربی بلکه افکار عمومی بوده است. آیا این تحلیل را قبول دارید؟

پاسخ: تا حد زیادی بله. در چنین شرایطی پیام‌ها معمولاً چند لایه دارند. از یک سو به دولت‌های منطقه این پیام داده می‌شود که ایران خواهان گسترش جنگ نیست. واین تصمیم تشویقی است نزد حاکمان عربی منطقه که امریکا را از استفاده نابجا از خاک وقلمرو جغرافیای سرزمینهای عربی محروم وبازدارد. از سوی دیگر به مردم منطقه اطمینان داده می‌شود که ایران قصد هدف قرار دادن آنها را ندارد و در صورت وقوع هرگونه اقدام نظامی، هدف صرفاً تأسیسات و پایگاه‌هایی خواهد بود که منشأ حمله به ایران هستند.

این رویکرد می‌تواند به کاهش نگرانی‌های عمومی در منطقه کمک کند و نشان دهد که ایران میان دولت‌ها، پایگاه‌های نظامی خارجی و مردم عادی تفاوت قائل است.

سؤال: در شرایط کنونی، طرح انتقادهای تند علیه رئیس‌جمهور چه پیامدی می‌تواند داشته باشد؟

پاسخ: نقد در هر نظام سیاسی امری طبیعی است، اما باید توجه داشت که در شرایط حساس منطقه‌ای، هرگونه اظهارنظری که به تضعیف جایگاه رئیس‌جمهور ــ آن هم در مقام رئیس شورای رهبری و اعلام‌کننده تصمیم جمعی نظام ــ منجر شود، می‌تواند پیام‌های نامطلوبی به بیرون منتقل کند.

چنین وضعیتی ممکن است زمینه سوءاستفاده رقبای منطقه‌ای و بین‌المللی را فراهم کند و این تصور را ایجاد کند که در داخل کشور درباره تصمیمات کلان اختلاف جدی وجود دارد. در حالی که آنچه در این مقطع اهمیت دارد، حفظ انسجام داخلی و انتقال پیام وحدت در دفاع از منافع ملی است.

به همین دلیل قاطبه خیرخواهان کشور ونخبگان معتقدند هر سخنی که در عمل به تضعیف جایگاه رئیس‌جمهور یا مخدوش کردن تصمیمات شورای رهبری بینجامد، می‌تواند به مثابه «سم مهلک» برای انسجام داخلی تلقی شود؛ زیرا دشمنان دقیقاً در پی بهره‌برداری از شکاف‌های احتمالی در داخل کشور هستند.

در مجموع، سخنان رئیس‌جمهور را باید در چارچوب یک پیام دوگانه تحلیل کرد: تأکید بر دوستی و همسایگی با کشورهای عربی و مردم منطقه، و در عین حال هشدار روشن درباره صیانت از امنیت و منافع ملی ایران. در چنین شرایطی، حفظ همبستگی داخلی و پرهیز از تضعیف جایگاه نهادهای تصمیم‌گیر، می‌تواند مهم‌ترین عامل در خنثی‌سازی وسوءبرداشت‌ها و جلوگیری از بهره‌برداری سیاسی بازیگران خارجی باشد.

بنابراین در کنار حق طبیعی نقد و گفت‌وگو، توجه به مصلحت ملی و ضرورت حفظ همبستگی در چنین شرایطی اهمیت اساسی دارد. تقویت اعتماد عمومی، حمایت از تصمیمات کلان کشور و پرهیز از دامن زدن به اختلافات در سطح رسانه‌ای می‌توان مناسب ترین پاسخ به فضاسازی‌هایی باشد که در خارج از کشور با هدف تضعیف موقعیت ایران دنبال می‌شود.