دنیای اقتصاد/متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

در ساعات آغازین روز ۴مارس، یک زیردریایی تهاجمی نیروی دریایی ایالات متحده، ناوچه ایرانی «دنا» را در آب‌های بین‌المللی و در فاصله حدودا ۲۰ مایل دریایی (۳۷کیلومتری) سواحل جنوبی سریلانکا غرق کرد. این ناو جنگی ایرانی در حال بازگشت از رزمایش دریایی چندملیتی میلان ۲۰۲۶ بود که به میزبانی ارتش هند برگزار شده بود. در این حمله ۱۰۴ ملوان میهن عزیزمان شهید و جاوید‌الاثر شدند.به گزارش دویچه‌وله، این حادثه واکنش‌های تندی را در هند برانگیخت و بسیاری خاطرنشان کردند که این شناور، مهمان نیروی دریایی هند بوده است. افزون بر این، اگرچه این غرق شدن در آب‌های بین‌المللی اقیانوس هند رخ داد، اما همچنان در محدوده‌ای اتفاق افتاد که هند به دنبال تثبیت رهبری و برتری دریایی خود در آن است.
 
نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند و وزارت امور خارجه این کشور در ابتدا سکوت کاملی در قبال این حمله اختیار کردند. سرانجام، اس. جایشانکار، وزیر امور خارجه هند در اظهارنظری گفت که غرق شدن این ناو بخشی از «واقعیت اقیانوس هند» است. جایشانکار اظهار داشت: «زمانی که [ملوانان ایرانی] حرکت کردند و به اینجا آمدند، وضعیت کاملا متفاوت بود. آنها برای رژه ناوگان دریایی می‌آمدند، اما به نوعی، در میانه حوادثی ناگوار گرفتار شدند.» این واکنش عمومی محتاطانه، بازتابی از یک الگوی آشنا در سیاست خارجی هند است: اجتناب از انتقاد مستقیم از شرکای راهبردی، حتی در زمان وقوع حوادث ناخوشایند. این رویکرد همچنین با مسیر دیپلماتیک هند در قبال جنگ جاریِ ایران همخوانی دارد؛ جایی که دهلی نو از جانبداری خودداری کرده و خواستار خویشتن‌داری، تنش‌زدایی و بازگشت به میز مذاکره است. بااین‌حال، برخی در هند سکوت مودی را به عنوان نشانه ضعف تعبیر کرده‌اند.

احزاب اپوزیسیون می‌گویند دولت در برابر بحران‌های منطقه‌ای آسیب‌پذیر است و خواستار محکومیت اقدام آمریکا هستند. راهول گاندی، رقیب سیاسی مودی، در شبکه اجتماعی ایکس (X) نوشت: «با غرق شدن یک ناو جنگی ایرانی در اقیانوس هند، درگیری به حیاط‌خلوت ما رسیده است. با‌این‌حال نخست‌وزیر هیچ نگفته است. در چنین لحظاتی، ما به یک هدایتگر استوار نیاز داریم. اما در عوض، هند نخست‌وزیری سازشکار دارد که استقلال راهبردی ما را تسلیم کرده است.» در مقابل، وزیر امور خارجه جایشانکار خاطرنشان کرد که قدرت‌های بزرگ متعددی از مدت‌ها پیش در منطقه حضور داشته‌اند؛ از جمله پایگاه نظامی آمریکا در جزیره کوچک دیه‌گو گارسیا، کشتی‌های چینی در بندر هامبانتوتای سریلانکا و نیروهای خارجی مختلفی که از شرق آفریقا عملیات می‌کنند. رهبران اپوزیسیون هند، از جمله گاندی و مالیکارجون خارگه، روز دوشنبه در بیرون ساختمان پارلمان تظاهرات کردند و بنری در دست داشتند که روی آن نوشته شده بود: «هند به رهبری نیاز دارد، نه سکوت.» آنها خواستار بحث و بررسی پارلمانی درباره پیامدهای اقتصادی تشدید بحران خاورمیانه، از جمله افزایش قیمت سوخت در هند شدند. همچنین بسیاری از شهروندان هندی در مناطق درگیر در خلیج فارس گرفتار شده‌اند.

جایشانکار به قانون‌گذاران گفت که هند به سه شناور ایرانی اجازه پهلوگیری اضطراری داده است. وی افزود: «خدمه این شناورها در حال حاضر در تأسیسات نیروی دریایی هند مستقر هستند و ما معتقدیم این کار درستی بود؛ وزیر امور خارجه ایران نیز مراتب تشکر کشورش را ابراز کرده است.» یک شناور ایرانی دیگر به نام ناو «بوشهر» نیز در بندر ترینکومالی در سریلانکا پناه گرفت. وزیر خارجه هند همچنین به پارلمان اطمینان داد که دهلی نو «تمام تلاش خود را می‌کند» تا هندی‌های گرفتار در خاورمیانه را به خانه بازگرداند.

با وجود اینکه دهلی نو هیچ مجوز حقوقی یا عملیاتی برای نظارت بر آب‌های بین‌المللیِ نزدیک به سواحل جنوبی سریلانکا ندارد، کارشناسان می‌گویند این رویداد پرسش‌های ناخوشایندی را درباره توانایی هند در مدیریت امنیتِ حوزه پیرامونی بلافصل خود مطرح می‌کند.

ناخدا اودی باسکار، کارشناس امور امنیتی و راهبردی، به دویچه‌وله گفت: «صرف‌نظر از پیامدهای ناخوشایند دیپلماتیک برای هند، این حادثه در نهایت بُرد و گستره جنگ‌افزارهای زیرسطحی آمریکا را نشان می‌دهد.» از نگاه او، غرق شدن ناو دنا بر یک واقعیت بنیادین در عرصه قدرت دریایی مهر تایید می‌زند. وی گفت: «کنترل اقیانوس‌ها در دست کسانی است که از پیشرفته‌ترین قابلیت‌های نظارتی و تسلیحات زیرآبی برخوردارند.» باسکار هشدار داد که با ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، ایالات متحده همچنان به استفاده «یک‌جانبه» از این قابلیت ادامه خواهد داد.

از سوی دیگر، سرتیپ اس. کی. چاترجی، استراتژیست دفاعی هند، اظهار داشت که هند در صورت بروز یک بحران تمام‌عیار، به عنوان یک قدرت دریایی برگ‌های برنده‌ای برای بازی دارد؛ از جمله مداخله در ترافیک دریایی به سمت شرقِ تنگه مالاکا که یک مسیر تجاری حیاتی بین مالزی و اندونزی است. چاترجی به دویچه‌وله گفت: «ما نیروی قابل‌توجهی در اقیانوس هند هستیم، اما با منابع فعلی‌مان نمی‌توانیم بر آن تسلط کامل داشته باشیم. مزیت‌های ما جغرافیایی است. هند همچون یک عرشه شناور در میان اقیانوس هند پیش رفته است.» این حمله، نخستین حمله زیردریایی‌های آمریکا از زمان جنگ جهانی دوم به شمار می‌رود.

کانوال سیبال، دیپلمات کهنه‌کار و قائم‌مقام پیشین وزارت امور خارجه هند، به دویچه‌وله گفت که به نظر می‌رسد این حمله برنامه‌ریزی‌شده بوده است، زیرا آمریکا می‌دانست که ناوچه ایرانی در این رزمایش شرکت کرده و پس از آن از منطقه عبور خواهد کرد.

سیبال گفت: «این کشتی اساسا بی‌دفاع بود، چرا که پروتکل چنین رزمایش‌هایی معمولا حکم می‌کند که شناورهای شرکت‌کننده حامل مهمات نباشند.» وی افزود: «مایه تأسف است که این رزمایش دریایی «میلان» نامیده می‌شود که اساسا به معنای «گردهمایی» است، و آمریکا توافقات هند را نادیده گرفت، چرا که این کشتی به دعوت ما در این آب‌ها حضور داشت.» این حادثه همچنین به یک جریان پنهان‌تر در تفکر استراتژیک هند دامن می‌زند؛ احساس آزردگی و نارضایتی از واشنگتن که ماه‌هاست در حال شکل‌گیری است. بخشی از این سرخوردگی حول محور توقف مذاکرات بر سر یک توافق‌نامه تجارت دوجانبه می‌چرخد که هنوز به نتیجه نرسیده است. اظهارات دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مبنی بر اینکه وی سال گذشته شخصا برای توقف درگیری هند و پاکستان مداخله کرده است نیز باعث تعجب و ناخشنودی در دهلی نو شده است. تارا کارتا، از اعضای پیشین دبیرخانه شورای امنیت ملی هند به دویچه‌وله گفت: «مطمئنم که نارضایتی هند منتقل شده است، به ویژه پس از پناه دادن به یک کشتی آبی‌خاکی در بندر کوچی.»  کارتا خاطرنشان می‌کند که هند عموما توانسته است رویدادهای منطقه را شکل دهد، هرچند اغلب بی‌سروصدا و در پشت پرده. توافق‌نامه‌هایی مانند تفاهم‌نامه تبادل لجستیک (LEMOA) میان آمریکا و هند به ارتش‌های دو کشور اجازه می‌دهد از امکانات یکدیگر برای تأمین تدارکات و پشتیبانی استفاده کنند که این امر بازتاب‌دهنده عمق هماهنگی عملیاتی آنهاست.

وی در پایان افزود: «هند، به عنوان یک کشور دوست - هرچند شاید دیگر یک «شریک پیامدآفرین» به حساب نیاید - نباید این‌گونه در تنگنا قرار گرفته و شرمسار می‌شد؛ به خصوص اگر آمریکا انتظار دارد که دهلی در اقیانوس هند با آن همکاری کند.»