فرهیختگان/ « خیز نرم سازمان شانگهای برای کاربرد ارزهای ملی » عنوان یادداشت روزنامه فرهیختگان به قلم توحید ورستان است که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید:
 
سازمان همکاری شانگهای (SCO) یک سازمان بین‌المللی اوراسیاست که در قالب اتحاد سیاسی، اقتصادی و نظامی در شهر شانگهای چین در ۱۵ ژوئن ۲۰۰۱ توسط ۶ کشور جمهوری خلق چین، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان تاسیس شد. این کشورها- به‌استثنای ازبکستان- اعضای «پنج شانگهای» بودند که در ۲۶ آوریل ۱۹۹۶ در شانگهای راه‌اندازی شد. هند و پاکستان در ۹ ژوئن ۲۰۱۷ در نشست آستانه به‌عنوان اعضای کامل به این سازمان پیوستند، همچنین ایران در اجلاس سران در دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۱، پس از موافقت اعضا با تغییر وضعیت خود در سازمان از عضو ناظر به عضو کامل تبدیل شد. کشورهای ناظر این سازمان شامل افغانستان، بلاروس و مغولستان و «شرکای گفت‌وگو» ارمنستان، آذربایجان، کامبوج، نپال، سریلانکا و ترکیه‌اند که همگی نامزدهای عضویت کامل در سازمان همکاری شانگهای هستند. اعضای سازمان همکاری شانگهای نزدیک به نیمی از جمعیت جهان و نزدیک به سه‌پنجم خشکی‌های اوراسیا را تشکیل می‌دهند که آن را به بزرگ‌ترین اتحاد سیاسی منطقه‌ای جهان تبدیل می‌کند. سازمان شانگهای اغلب در غرب «اتحاد شرق» نامیده می‌شود. اهداف این سازمان حول‌محور تقویت سیاست‌های اعتماد متقابل و حسن همجواری میان کشورهای عضو، مبارزه با تروریسم و ​​تقویت امنیت، مبارزه با جرائم و قاچاق مواد مخدر، و مقابله با جنبش‌های جدایی‌طلب و افراط‌گرایی مذهبی یا قومی است. همچنین در زمینه‌های سیاسی، تجاری، اقتصادی، علمی، فنی و فرهنگی و همچنین حمل‌ونقل، آموزش، انرژی، گردشگری و حفاظت از محیط زیست و تامین صلح، امنیت و ثبات در منطقه همکاری می‌کند. از بدو تاسیس، همکاری امنیتی یکی از وظایف اصلی این سازمان بوده و همچنان به‌عنوان اولویت اصلی و هدف اصلی در آینده باقی خواهد ماند. درعین‌حال بسیاری از تحلیلگران معتقدند سازمان شانگهای یک اتحاد نظامی جدید در شرق برای مقابله با ناتو است.

  وزن اقتصادی
وزن اقتصاد کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در سال ۲۰۲۰ به حدود 19.58 تریلیون دلار بالغ شد که براساس گزارش بانک جهانی، حدود 23.1 درصد از کل اقتصاد جهانی یا نزدیک به یک‌چهارم اقتصاد جهان را تشکیل می‌داد. از زمان تاسیس این سازمان در حدود ۲۰ سال پیش، چین هدف بلندمدتی برای ایجاد یک منطقه تجارت آزاد در میان کشورهای سازمان همکاری شانگهای را پیشنهاد کرده است. این سازمان در ۱۴ ژوئن ۲۰۰۶ شورای تجاری خود را با هدف گسترش همکاری‌های اقتصادی بین کشورهای عضو، ایجاد روابط مستقیم بین جوامع مالی و تسهیل ترویج عملی پروژه‌های اقتصادی چندجانبه تاسیس کرد. علاوه‌بر انرژی، حمل‌ونقل، مخابرات، وام‌دهی و بخش بانکی، شورا بر اولویت‌های همکاری میان کشورهای سازمان همکاری شانگهای مانند آموزش، پژوهش و فناوری نوآورانه و همچنین مراقبت‌های بهداشتی و کشاورزی تمرکز دارد. در همان سال این سازمان همچنین با هدف ارائه خدمات مالی و بانکی برای پروژه‌های سرمایه‌گذاری تحت ‌حمایت شورای سران دولت‌ها، انجمن بین‌بانکی سازمان همکاری شانگهای (SCO IBC) را تاسیس کرد. زمینه‌های اولویت همکاری در سازمان همکاری شانگهای عبارتند از تامین مالی برای پروژه‌های متمرکز بر زیرساخت‌ها، صنایع پایه، صنایع با فناوری پیشرفته، بخش‌های صادرات‌محور و پروژه‌های اجتماعی، صدور و اعطای وام براساس رویه‌های بانکی بین‌المللی پذیرفته‌شده عمومی و تحریک همکاری‌های تجاری و اقتصادی در میان کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای و سایر زمینه‌های مورد علاقه مشترک. با وجود این بازارهای بسیاری از کشورهای سازمان همکاری شانگهای هنوز به‌طور کامل مورد بهره‌برداری قرار نگرفته‌اند و اتحادیه دارای منابع طبیعی و انسانی عظیمی است. هند و چین ازجمله اقتصادهای درحال رشد سریع در جهان هستند و با همکاری اقتصادی بیشتر، سایر کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای نیز ممکن است از رشد آنها بهره ببرند. معمولا این سازمان را ناتو مقایسه می‌کنند، اما با وجود اندازه و نفوذ اقتصادی عظیم سازمان همکاری شانگهای، نمی‌تواند با ناتو در عرصه سیاسی جهانی رقابت کند. این ربطی به توان نظامی و اقتصادی هر دو بلوک ندارد، بلکه به اهداف این دو سازمان مربوط است. ناتو به‌گونه‌ای ساخته شده که اتحاد علیه یک دشمن مشترک باشد. از سوی دیگر سازمان همکاری شانگهای در زمان صلح تاسیس شد و منافعی فراتر از همکاری نظامی ازجمله فعالیت‌های مختلف اقتصادی و فرهنگی آن در منطقه دارد.

  آغاز دلارزدایی
نشست آتی شورای رهبران سازمان همکاری شانگهای در ماه جولای شامل بحث درمورد افزایش استفاده از ارزهای ملی در تجارت بین کشورهای عضو خواهد بود. البته قبلا به این موضوع پرداخته و طرحی در اجلاس سران سازمان در سمرقند در سپتامبر ۲۰۲۲ ایجاد شد. سازمان همکاری شانگهای درحال‌حاضر یکی از گسترده‌ترین انجمن‌های منطقه‌ای در سراسر جهان است که پتانسیل بی‌نظیری را برای همکاری بین شرکت‌کنندگان در زمینه‌های سیاسی، اقتصادی، امنیتی، بشردوستانه و فرهنگی فراهم می‌کند. این سازمان پیوسته درحال تبدیل شدن به یک ساختار کاملا مستقل و خودکفاست که به‌عنوان یکی از «مراکز قدرت» ظهور کرده و فعالانه در ایجاد جهانی چندقطبی مشارکت می‌کند. در این راستا منافع نه‌تنها چند کشور توسعه‌یافته منتخب، بلکه کل کشورهای جهان در حال توسعه را تامین می‌کند. با این‌ حال وجود یک «مرکز قدرت» مستقل در زمان کنونی، ایجاد ترتیبات مالی جدیدی را ضروری می‌کند که به‌جای دلار یا یورو باید توسط واحدهای پولی کشورهای شرکت‌کننده حمایت شوند. مکانیسم‌های مالی غرب، امروزه به‌شدت تحت‌تاثیر رویکردهای سیاسی هستند. دلار و یورو ارزهای سرمایه‌گذاری هستند که وظایف خود را براساس قوانین دیکته‌شده توسط ایالات‌متحده انجام می‌دهند و در این راستا چین، هند، روسیه و سایر اعضای سازمان همکاری شانگهای را شریکی برابر نمی‌دانند. درواقع دلار و یورو از ابزار مفید روابط مالی و اقتصادی بین المللی به اهرم باج‌گیری و فشار سیاسی که مانع توسعه جهان می‌شود، تبدیل شده است. در این راستا اولویت سازمان شانگهای ایجاد قوانین خود در حوزه مالی است که به آن اجازه می‌دهد از ارزهای خود در بازار جهانی استفاده کند. این سازمان درحال تهیه نقشه‌راه برای انتقال به ارزهای ملی است. این روند ساده نیست، زیرا دلار هنوز تاثیر عمیقی بر تجارت جهانی ازجمله در سیستم‌های پول ملی دارد. از همین روی برای رها کردن کامل آن باید راه زیادی طی شود. به باور کارشناسان کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای صرفا با ایجاد تسویه‌حساب‌های متقابل منحصرا به ارزهای سازمان، روابط مالی جدیدی ایجاد خواهند کرد تا به استقلال کامل دست یابند و خود را از رویکردهای آغشته به امیال سیاسی محافظت کنند. روند دلارزدایی درحال شتاب گرفتن است. در ماه مارس، بانک صادرات و واردات چین اولین قرارداد همکاری خود را با بانک ملی عربستان‌سعودی امضا کرد. علاوه‌بر این در ماه مارس، امارات و چین اولین معامله را برای استفاده از یوان جهت تامین گاز طبیعی مایع انجام دادند. بانک مرکزی عراق در ماه فوریه مجوز خود را برای پرداخت مستقیم برای واردات از چین به یوان در آینده نزدیک اعلام کرد. روسیه قبلا مبادلاتی با ارزهای محلی با چین و هند انجام داده است. رئیس‌جمهور برزیل، لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، از کشورهای درحال توسعه خواست تا استفاده از دلار را برای تجارت و ذخایر بین‌المللی‌شان با ارزهای ملی خود جایگزین کنند. فروپاشی سیستم پولی برتون وودز، انحلال صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی، و کنار گذاشتن کلی یورو و دلار به‌عنوان ارزهای ذخیره جهانی قریب‌الوقوع است. جهان غرب دوست ندارد نظم نوین جهانی براساس مشارکت و احترام متقابل شکل بگیرد.