آفتاب یزد/متن پیش رو در «آفتاب یزد» منتشر شده و انتشارش در «آخرین خبر» به معنای تایید آن نیست

یگانه شوق الشعراء| در جلسه روز سه‌شنبه سران سازمان همکاری‌های شانگهای در هند، ایران به‌طور رسمی به‌عنوان عضو این سازمان اعلام شد. ژانگ مینگ، دبیرکل سازمان همکاری شانگهای در گفت‌وگو با خبرگزاری اسپوتنیک با تقدیر از تلاش‌های تهران در راه پیوستن به این نهاد اظهار داشت: «الحاق ایران به سازمان همکاری شانگهای (SCO) به عنوان یک عضو کامل، محتوای عملی جدیدی را به همراه خواهد داشت و چشم اندازهای وسیعی را باز می‌کند. من اطمینان دارم که عضویت کامل ایران با ارائه محتوای عملی جدید و گشودن چشم‌اندازهای وسیع به همکاری سازمان شانگهای در زمینه‌های مختلف کمک خواهد کرد.» کشور ما از سال ۲۰۰۵ عضو ناظر سازمان همکاری شانگهای بود و درخواست کشورمان برای عضویت رسمی و کامل در این سازمان نیز پس از ۱۶ سال در بیست و یکمین نشست سران شانگهای در شهر دوشنبه پایتخت تاجیکستان، در شهریور۱۴۰۰ به تایید هشت عضو دیگر سازمان رسید و ایران نهمین عضو این سازمان مهم منطقه‌ای شد. با پایان یافتن فرآیند عضویت قطعی کشورمان در سازمان شانگهای، یکی از دستورات اصلی بیست و سومین نشست سران سازمان که به شکل مجازی و به میزبانی هند برگزار شد، اعلام عضویت رسمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان شانگهای بود. در این گزارش آفتاب یزد با این سوال به سراغ کارشناسان رفته است که پیوستن ایران به شانگهای چه تاثیری بر معیشت مردم و اقتصاد کشور دارد؟

 سازمان همکاری شانگهای
سازمان همکاری شانگهای یک نهاد بین‌المللی است که توسط چین، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، روسیه و ازبکستان در سال ۲۰۰۱ تأسیس شد. در سال ۲۰۱۷، هند و پاکستان نیز به عنوان عضو پذیرفته شدند. سازمان همکاری شانگهای در حوزه‌های بسیاری نظیر حوزه اقتصادی فعالیت می‌کند و جمهوری اسلامی ایران، از این پس می‌تواند منافع منطقه‌ای خود را در این حوزه‌ها موثرتر دنبال و تامین کند. همچنین کشورمان به جهت برخورداری از زیرساخت‌های مناسب و شبکه‌های حمل و نقل ریلی و جاده‌ای، فرودگاه‌ها و بنادر، به ویژه بندر چابهار در دهانه اقیانوس هند، می‌تواند نقش مناسبی از نظر اقتصادی در این سازمان ایفا کند. از سوی دیگر دو کشور بزرگ واردکننده انرژی در جهان یعنی چین و هند در این سازمان عضویت دارند و ایران نیز به عنوان یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان انرژی، فرصت‌های خوبی را برای تقویت همکاری با این کشورها در چارچوب سازمان شانگهای خواهد داشت. طرح کمربند- راه، اتحادیه اقتصادی اوراسیا و همکاری‌های منطقه‌ای در دیگر حوزه‌ها از جمله دیگر مسائلی هستند که بیش از پیش بر اهمیت عضویت جمهوری اسلامی ایران در سازمان شانگهای به عنوان عضو اصلی می‌افزایند.

تبریک هند، چین، روسیه و تاجیکستان
نارندرا مودی، نخست وزیر هند با استقبال از پیوستن ایران به سازمان همکاری شانگهای گفت: خوشحالم که بگویم ایران به عنوان یک عضو کامل به خانواده سازمان همکاری شانگهای می‌پیوندد. برای رئیس‌جمهور ایران، ابراهیم رئیسی و مردم ایران بهترین‌ها را در این زمینه آرزو می‌کنم. همچنین از امضای تفاهم‌نامه استقبال می‌کنم. شی جین‌پینگ، رئیس جمهور چین نیز در سخنرانی خود در اجلاس شانگهای که به صورت ویدئو کنفرانس در دهلی‌نو برگزار شد، ضمن استقبال و تبریک برای عضویت رسمی ایران در این سازمان گفت: جهان امروز دچار تحول خواهد شد، تحولاتی که با چالش‌های جدیدی همراه خواهد بود؛ وحدت یا تفرقه، همکاری یا منازعه، این‌ها سوالاتی است که در زمانه ما مطرح خواهد شد. آرزوی مردم برای داشتن خوشبختی هدف ماست. صلح و همکاری می‌تواند روند جاری دوران ما باشد. همچنین ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه در سخنرانی خود عضویت دائم ایران در این سازمان را تبریک گفت. امامعلی رحمان، رئیس جمهور تاجیکستان در سخنرانی‌اش در اجلاس شانگهای پیوستن کامل ایران به این سازمان بین‌المللی را تبریک گفت.

 بلومبرگ: پیوستن ایران به شانگهای نشان‌دهنده تمایل کشورها برای تعامل با تهران است
یک شبکه خبری در گزارشی درباره پیوستن رسمی ایران به سازمان همکاری‌های شانگهای به‌عنوان یک عضو کامل، آن را نشان دهنده تمایل سایر کشورها برای تعامل با تهران دانست. شبکه بلومبرگ گزارش داد: جمهوری اسلامی ایران روز سه‌شنبه به‌طور رسمی به سازمان همکاری‌ها شانگهای ملحق شد که گامی دیگر در جهت پایان دادن به انزوای جهانی خود با ایجاد روابط گرمتر با روسیه و چین به شمار می‌آید. بلومبرگ در گزارش خود افزود: ایران که به تدریج از انزوای دیپلماتیک خارج شده است در حال ایجاد یک اتحاد نظامی کلیدی با روسیه است که به دنبال دفاع هوایی از آن نیز هست، همزمان روابط خود را با عربستان سعودی احیا می‌کند، متحدانش در حال پرتاب موشک به سمت اسرائیل هستند و به غنی‌سازی اورانیوم ادامه می‌دهد. عضویت ایران در سازمان همکاری‌های شانگهای - گروه امنیتی منطقه‌ای - که توسط چین تاسیس شده است، نشانه دیگری است از این‌که کشورها مایل به تعامل با تهران هستند.

نتیجه عضویت در پیمان‌ها باید مشخص باشد
فرشاد پرویزیان کارشناس اقتصادی در این باره به آفتاب یزد گفت: «من از عضویت کشورم در همه سازمان‌ها و مجامع بین المللی به شدت حمایت می‌کنم. اما نتیجه عضویت در پیمان‌ها باید مشخص باشد؛ نباید امید سیاسی الکی به مردم داده شود. عضویت در شانگهای بسیار عالی است اما باید مشخص شود تاثیر آن چیست. اساسا شانگهای یک پیمان برخواسته از یک همکاری نظامی و امنیتی بوده و بعدا اقتصادی شده است. اما سوال این است که مگر در تعرفه ترجیحی تجارت اوراسیا ما اصلا بلد بودیم از منافع آن استفاده کنیم و تعرفه‌ها را برداریم؟ مگر ما در مبادله دو جانبه با ترکیه برای حذف تعرفه‌های تجارت توافقنامه را اجرا کردیم؟ پیوستن به پیمان شانگهای نمی‌تواند مشکلات اقتصادی کشور ما را حل کند. عضویت در یک پیمان بین‌المللی یعنی تجارت روان‌تر با کشورهای عضو آن پیمان؛ الان کشور ما محدودیت تجارت خارجی دارد و عضو لیست سیاه اف‌ای تی اف است.
وقتی در این شرایط قرار داریم و ما نمی‌توانیم تجارت روانی بر اساس قیمت‌های جهانی داشته باشیم، عضویت در شانگهای در حال حاضر کمکی به معیشت مردم نمی‌کند. اصل عضویت ایران در شانگهای بسیار خوب است اما مصائب اقتصادی الان کشور را حل نمی‌کند. اول ایران باید محدودیت روابط تجاری و مبادلات پولی را با کل جهان برطرف کند. اگر این موارد برطرف شود عضویت در شانگهای می‌تواند برای اقتصاد مفید باشد.»

 بستر لازم برای فعالیت اقتصادی فراهم شود
مسعود دانشمند از دیگر اقتصاددان‌ها در خصوص به آفتاب یزد گفت: «این نوع پیمان‌های منطقه‌ای در جهان زیاد است. پیمان شانگهای بیشتر یک پیمان امنیتی است تا اینکه پیمان اقتصادی باشد. ما با کشور‌های آسیای میانه در اکو هم پیمان هستیم و با روسیه نیز ارتباطات خوبی داریم. مسائل امنیتی که با سفره‌های مردم در ارتباط نیستند اما مسائل اقتصادی به سفره‌های مردم راه دارد. ما تا زمانی که مشکلات خودمان را با نظام بانکی جهانی و اف‌ای تی اف حل نکنیم روسیه، چین، هند و کشورهای آسیای میانه نمی‌توانند با ما کار کنند. بنابراین باید بستر لازم برای همکاری اقتصادی فراهم شود تا بتوانیم از این ظرفیت پیمان‌های منطقه‌ای استفاده کنیم. متاسفانه زیرساخت‌های ما مهیا نشده است که بتوانیم از ظرفیت‌های پیمان‌های منطقه‌ای و اقتصادی استفاده کنیم. الان ما مشکل دلار داریم و نمی‌خواهیم با دلار معامله داشتیم لذا می‌توانیم با استفاده از پیمان‌های منطقه‌ای فعالیت اقتصادی داشته باشیم.»

 باید به درستی از فرصت‌ها استفاده شود
آلبرت بغزیان استاد دانشگاه و کارشناس اقتصادی نیز در این باره به آفتاب یزد گفت: «عضویت در هر پیمان منطقه‌ای بهتر از عضو آن نبودن است. پیمان‌ها اولویت‌های مختلف دارند برای مثال در تجارت اولویت با اعضای پیمان است. لذا اعضای یک پیمان می‌توانند با یکدیگر تجارت و تهاتر داشته باشند. آیا صرفا عضویت در این پیمان جهت دور زدن تحریم‌ها و دلار آمریکا است؟ آیا این عضویت برای تامین نیازهای ایران است؟ هنوز پاسخ این سوالات مشخص نیست اما عضویت در این پیمان بسیار خوب است و ما باید مراقب باشیم که از این فرصت استفاده کنیم.»

چالش‌های سیاسی
در آخر هادی حق‌شناس کارشناس اقتصادی نیز در این خصوص به آفتاب یزد گفت: «اگر بستر مناسب برای استفاده از روابط خارجی مهیا نباشد اینکه صرفا به عضویت اتحادیه یا بلوک‌های اقتصادی دربیاییم نمی‌تواند در واقع یک مزیت اقتصادی باشد گرچه این موضوع برای کشور مزیت سیاسی دارد. امروز در دنیا در سازمان‌های بین‌المللی معمولا کشور‌ها بر اساس بلوک‌بندی رای می‌دهند. برای مثال معمولا اتحادیه اروپا، اتحادیه آفریقا و... دارای یک رای هستند. اتحادیه‌ها در مجامع بین المللی از منظر سیاسی از یکدیگر حمایت می‌کنند اما از منظر اقتصادی این اتفاقات بستگی به بستر اجرا دارد. به عنوان مثال الان بحث کریدور‌های شمال جنوب و شرق و غرب مطرح است؛ سوال این است که مگر راه ابریشم مگر از ایران عبور نکرد؟ چرا ما ازا این راه ابریشم متناسب با سابقه‌ای که دارد استفاده اقتصادی نمی‌کنیم؟ دلیل می‌تواند این باشد که زیرساخت سخت افزاری مناسب نداریم و به لحاظ نرم افزاری و مدیریت دچار مشکل هستیم. لذا اینکه کشور ما عضو اتحادیه بین المللی شانگهای شده یقینا خوب است و تردیدی در این مورد وجود ندارد. امروز کشور‌ها باید منافع مشترکی ایجاد کنند تا تنش‌ها کم شود. اصلا فلسفه اتحادیه اروپا این بوده است که این کشورها متحد باشند تا منافع آن‌ها به خطر نیفتد. لذا به طور خلاصه پیوستن ایران به شانگهای بسیار خوب است اما ما در لیست سیاه اف‌ای تی اف قرار داریم و تحریم‌های ظالمانه علیه ما اعمال می‌شود. این چالش‌های سیاسی مانع استفاده ما از این گونه اتحادیه‌ها می‌شود. لذا عضویت شرط لازم است اما شرط کافی این است که ظرفیت‌های استفاده از مزیت‌ها فراهم شود.»

 بدون برجام و اف‌ای تی اف مزیتی ندارد
ایمان اسلامی بین، کارشناس و فعال سیاسی نیز در این خصوص به آفتاب یزد گفت: «اگر بخواهم روشن و شفاف در این باره اظهار نظر کنم باید بگویم چنین تفاهم و توافق‌هایی خوب است به شرط آنکه ما بسترها را فراهم کنی؛ . یکی از این بسترها اف‌ای تی اف است. ما تا زمانی که در لیست سیاه اف‌ای تی اف قرار داریم حتی چین نیز حاضر به همکاری با ما نیست بنابراین پیوستن به شانگهای به خودی خود اقتصاد را متحول نمی‌کند.»
وی تصریح کرد: «بنده می‌خواهم تاکید کنم که تمام المان‌ها در سیاست خارجی زمانی منجر به نتیجه می‌شود که ارتباط معناداری بین آن‌ها شکل بگیرد. اجازه دهید صریح‌تر باشم. برجام به خودی خود کاری برای اقتصاد نمی‌کند؛ شانگهای هم همینطور، این‌ها نیاز به بستر دارند. یکی از دلایلی که برجام آنچنان نتایج اقتصادی نداشت آن بود که دولت قبلی پلنی برای آن نداشت. این دولت هم اگر می‌خواهد شانگهای دستاورد اقتصادی نیز داشته باشد باید پلن تعریف کند.»
اسلامی بین با بیان اینکه ما چاره‌ای نداریم جز اینکه با تمام دنیا ارتباط داشته باشیم گفت: «ما با تخاصم به جایی نمی‌رسیم. حفظ استقلال و عزت مهم است اما در کنار آن توسعه و اقتصاد نیز مهم می‌باشد.»