دنیای اقتصاد/متن پیش رو در «دنیای اقتصاد» منتشر شده و انتشارش در «آخرین خبر» به معنای تایید آن نیست

سعیده سادات فهری| اقدامات اخیر آلبانی علیه مقر منافقین در این کشور، آن هم در شرایطی که ایران با آلبانی روابط دیپلماتیک ندارد، این سوال را ایجاد کرده که آیا بحث منافقین و برخوردهای صورت گرفته ناشی از معامله بین تهران و واشنگتن در جریان توافق موقت است؟ زیرا توافق نانوشته اخیری که بین ایران و ایالات متحده به دست آمده فقط در موضوع هسته‌‌‌ای نیست و توافقی جامع است که مسائل امنیتی و سیاسی را نیز در برمی‌گیرد. بنابراین دور از تصور نیست که برخورد آلبانی علیه گروهک منافقین با چراغ سبز واشنگتن و حتی بروکسل اتفاق افتاده باشد.

ابراهیم متقی، استاد دانشگاه تهران در این رابطه به روزنامه «دنیای‌اقتصاد» گفت: «سیاست آمریکا در ارتباط با سازمان مجاهدین خلق در فضای نوسان رفتاری و تاکتیکی قرار دارد؛ در اواخر دهه۱۹۹۰ آمریکا انگاره تروریستی بودن منافقین را مطرح کرد. این انگاره در سال‌های ۲۰۰۰ به بعد با تغییراتی همراه شد. علت اصلی آن را باید در تغییر مواضع و سیاست‌‌‌های آمریکا نسبت به ایران دانست.» متقی ادامه داد: «آمریکا از سال ۲۰۰۰، سیاست مهار پرشدت برای تغییرات بنیادی در ساختار سیاسی ایران را پیگیری کرد؛ در این شرایط بود که منافقین از لیست معاملات تروریستی خارج شدند و نه تنها مورد حمایت سرویس‌‌‌های اطلاعاتی و امنیتی آمریکا از جمله سیا قرار گرفتند بلکه زمینه برای محدودسازی سایر گروه‌‌‌های اپوزیسیون در خارج از کشور به وجود آمد.»

به گفته استاد دانشگاه تهران، در سال‌های قرن ۲۱، سرویس‌‌‌های اطلاعاتی عربستان، آمریکا، اسرائیل، آلمان و فرانسه اصلی‌‌‌ترین حامیان بقای سیاسی و امنیتی این سازمان محسوب می‌‌‌شدند. واقعیت آن است که بقای سازمان صرفا از طریق رادیکالیزه کردن سیاست‌‌‌ با ایران، اقتدارگرایی در داخل سازمان و قدرت پادگانی امکان‌پذیر شد.  این استاد دانشگاه ادامه داد: «در سال ۲۰۲۲ و بعد از بحران اجتماعی ایران، آمریکا به این جمع‌‌‌بندی رسید که اولا منافقین هیچ جایگاهی در ساختار اجتماعی ایران ندارد؛ ثانیا موقعیت آنها صرفا از طریق ساختار پادگانی امکان‌پذیر است؛ ثالثا مجموعه‌‌‌های اطلاعاتی و امنیتی سازمان با طیف گسترده‌‌‌ای از سرویس‌‌‌های اطلاعاتی ارتباط دارند و به عنوان بازیگر چندجانبه عمل می‌کنند.» وی افزود: «هدف آمریکا از کنترل ابزارهای ارتباطی منافقین، شناخت شبکه‌‌‌های امنیتی و اطلاعاتی آنان در اروپا و ایالات متحده بوده است.» متقی تاکید کرد: «جدال در فضای درون ساختاری قرار داشته و آمریکا برای کنترل بازیگران گریز از مرکز با ساختاری متصلب و پادگانی از این سازوکار استفاده می‌کند.»

چراغ‌‌‌سبز واشنگتن
عبدالرضا فرجی‌‌‌راد، دیپلمات پیشین ایران در گفت‌وگو با روزنامه «دنیای‌اقتصاد» درباره احتمال ارتباط داشتن حمله دولت آلبانی به مقر منافقین با توافق نانوشته ایران و آمریکا توضیح داد: «بعد از آنکه اخبار متعددی منتشر شد مبنی بر اینکه ایران و آمریکا با میانجی‌گری عمان و قطر در حال رسیدن به یک تفاهم هستند و حتی این بحث مطرح شد که زندانیان آزاد می‌‌‌شوند و ۲۶ میلیارد دلار از پول بلوکه شده ایران برمی‌‌‌گردد، این امیدواری ایجاد شد که این تفاهم صورت خواهد گرفت.» وی افزود: «همزمان شاهد بودیم که در آلبانی، پلیس به مقر منافقین حمله کرد و ابزارهای غیرقانونی آنها را به تصرف خود درآورد. حمله‌‌‌ای که به دلیل مقاومت منافقین و درگیر شدن‌‌‌شان با پلیس آلبانی، حمله خشونت‌‌‌باری بود.» فرجی‌‌‌راد با بیان اینکه دولت فرانسه اجازه نداد که منافقین در سالنی در مرکز فرهنگی نشست خود را برگزار کنند، تاکید کرد: «این توقع ایجاد شد که توافقی که بین ایران و آمریکا در حال شکل گرفتن است، روی موضوع منافقین اثر گذاشته است. اما به ناگاه ما شاهد توقف مذاکرات ایران و آمریکا شدیم به صورتی که دیگر کسی صحبت از آزادی زندانیان یا بازگشت منابع مالی بلوکه شده ایران نمی‌‌‌کرد.»

به گفته این دیپلمات پیشین، بعد از آن نیز منافقین توانستند از دادگاهی در فرانسه رای بگیرند که نشست خود را برگزار کنند. همچنین از شدت عمل دولت آلبانی علیه منافقین کاسته شد. فرجی‌‌‌راد معتقد است که اگر هم بین تهران و واشنگتن در این رابطه توافقی نشده باشد اما شرایط مذاکرات به نحوی پیش رفت که آمریکا می‌‌‌خواست چراغ سبز به ایران نشان دهد. وی تشریح کرد: «اکنون از آنجا که رابطه نزدیکی بین تیرانا و واشنگتن وجود دارد و آلبانی خواسته‌‌‌های آمریکا را در ارتباط با منافقین اجرا می‌کند، اگر مذاکرات ایران و آمریکا مجددا به صورت جدی پیگیری شود و به نتیجه برسد، به نظر می‌رسد که دولت ‌‌‌آلبانی محدودیت‌های بیشتری را برای گروهک منافقین در نظر بگیرد. بنابراین شدت برخورد با منافقین بستگی دارد به اینکه چقدر گفت‌وگوهای ایران و آمریکا به سمت مثبت حرکت کند.»

آلبانی با آمریکا هماهنگ است
حسن بهشتی‌‌‌پور، کارشناس مسائل بین‌الملل به روزنامه «دنیای‌اقتصاد» گفت: «بدون شک آلبانی با آمریکا درباره اقدام علیه منافقین هماهنگ کرده اما نمی‌توان گفت که آمریکا نیز با ایران درخصوص این تحولات هماهنگ بوده است. هنوز مشخص نیست که چنین همکاری‌‌‌ای بین ایران و آمریکا وجود دارد یا خیر.»بهشتی‌‌‌پور ادامه داد: «دولت آلبانی در توجیه حمله به پایگاه منافقین گفته که آنها اقدامات خلاف توافقاتی که با تیرانا داشتند، انجام دادند.» این کارشناس گفت: «من به عنوان تحلیلگر باید قرائن و شواهدی دال بر توافق بین ایران و آمریکا داشته باشم تا سپس بگویم در پی آن توافق، این تحرکات در آلبانی رخ داده است. درواقع به نظر من ایران باید یک امتیاز بزرگ به غرب داده باشد تا در ازای آن، آنها به خاطر ایران به پایگاه منافقین حمله کرده باشند.» بهشتی‌‌‌پور معتقد است که مساله منافقین و حمله به پایگاه آنها برای ایران بسیار ارزشمند است و اگر طی توافقی با ایران به این پایگاه حمله شده باشد، بدون شک ایران باید امتیاز بزرگی به غرب داده باشد که از نظر من منتفی است.