صبح نو/متن پیش رو در صبح نو منتشر شده و انتشار آن در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

محمدامین نجفیان: فیلم سینمایی «برادران لیلا» یکی از فیلم‌های پر سروصدای روزهای اخیر بوده است. از توقیف پخش فیلم در کشور گرفته تا پخش قاچاقی آن و اظهارات متفاوت منتقدان سینما به آخرین ساخته سعید روستایی از جمله حواشی این روزهای این فیلم بوده است.  به همین منظور در گفت‌وگو با محمود گبرلو، برنامه‌ساز و منتقد سینما این فیلم را بررسی کردیم.

سعید روستایی را فیلم‌ساز دغدغه‌مند به مسائل اجتماعی می‌دانید یا یک کارگردان جشنواره‌ای؟
سعید روستایی یک فیلم‌ساز جوان ایرانی با کارنامه قابل تأمل است که در آثار خود تلاش می‌کند مشکلات و معضلات مردم جامعه خود را مطرح کند و بر اساس طرح موضوع، تماشاگر و مسئولین را به تفکر و تأمل وادار می‌کند.
 سعید روستایی، فیلم‌ساز جشنواره‌ای نبوده و نیست. اصلا فیلم‌ساز برای جشنواره‌ها فیلم نمی‌سازد، چون معلوم نیست سبک و فرم فیلم‌ساز موردپسند صاحب‌نظران و کارشناسان جشنواره‌ای قرار بگیرد یا نه، البته در این میان برخی جشنواره‌های خارجی با روش سیاسی سعی می‌کنند فیلم‌سازان جوان ایرانی بااستعداد را به آثار اجتماعی که طبیعتا تلخ و سیاه محسوب می‌شود جذب کنند، ولی نکته مهم این است که فیلم‌ساز ایرانی بعید است تلخی و سیاهی جامعه خود را برای خودشیرینی و یا کسب درآمد به جشنواره‌ها ارائه دهد. این خیانت است. من در طول ۴۰ سال گذشته شاید یک یا دو مورد از رفتار برخی فیلم‌سازان را شنیدم که سعی کردند مطابق سلیقه جشنواره‌های خارجی فیلم بسازند، آن هم فقط شنیدم. بنابراین اتهام اینکه فیلم برای جشنواره‌ها ساخته می‌شود از زیربنا غلط و اشتباه است.
 این تحلیل انحرافی برخی است که در جهت کوبیدن سینمای ایران و به‌خصوص فیلم‌سازان نوگرا مطرح می‌کنند. باید خیلی دقت کنیم و هوشیار باشیم که مبادا فریب این افراد را بخوریم که از اساس با سینما که دنیای مدرن و نوع‌اندیش است مخالفند، مگر فیلم‌های مجیدی تلخ نیست و در جشنواره‌ها هم جایزه نگرفته است؟

فیلم «برادران لیلا» هنری و مفهومی است یا اثری کاملا سیاسی؟
فیلم «برادران لیلا» کاملا مفهومی است. در لحظه‌لحظه نماها، سکانس‌ها و کل فیلم با موقعیت ایجاد شده تماشاگر را وادار به درک مفاهیم می‌کند. البته از لحاظ فرم و مضمون معتقدم خیلی پیشروی در اثرجدید روستایی محسوب نمی‌شود و مشکلات زیربنایی تکنیکی دارد. کلا یک فیلمی که اجتماعی است می‌تواند سیاسی باشد، بنابراین «برادران لیلا» هم یک فیلم اجتماعی، سیاسی است که در روایت، تلخی و سیاهی دارد اما اینکه فکر کنیم این یک فیلم سیاسی است که ضد حاکمیت باشد نیست. این نگاه غلط است. طعنه به روش‌های اجرایی حاکمیت می‌زند، چون مجوزهایش را از همین حاکمیت گرفته است، هرچند این مجوز را در دولت قبل گرفته است. مشکل این است که هر دولتی به دولت قبل بی‌اعتماد است و در مسیر تحولات دولتی، نگاه‌های زیربنایی هم تغییر می‌کند.

«برادران لیلا» چقدر با واقعیت جامعه ما تطبیق داشته و چقدر به سیاه‌نمایی نزدیک شده است؟
فیلم «برادران لیلا» درصد کمی از وضعیت واقعی برخی خانواده‌های ایرانی را در برمی‌گیرد اما دروغ نیست. کارگردان هوشمندانه آینده‌نگری کرده و اعلام می‌کند اگر پدر و مادرها غفلت کرده و بدون توجه به فرزندآوری و آینده‌نگری، خودخواهی و تکبر غلط را پیش بگیرند، جز تباهی برای خود و فرزندانشان نمی‌توان ترسیم کرد. البته این نگاه کارگردان است که ممکن است با ایدئولوژی تربیتی من سازگار نباشد که نیست، اما تذکر و اخطار خوبی است.
چون تجربه گذشته در جامعه نشان داده که ممکن است برخی بدون توجه به مسائل اخلاقی سنتی و یا احترام به بزرگان که ایرانیان به آن اعتقاد دارند، مطالبه‌گری کنند و نیازهایشان را به زور هم شده بگیرند. به نظرم فیلم‌ساز پیش‌رو که بتواند آینده‌نگری درست کند قابل احترام است.
سیاه‌نمایی که چند سالی است مطرح می‌کنند به فیلم‌هایی گفته می‌شود که دروغ باشد و کارگردان با شیطنت برای منافع اقتصادی فیلمی بسازد یا حرفی بزند که بتواند جوایز متعددی بگیرد یا درآمد خوبی داشته باشد، فیلم «برادران لیلا» سیاه است اما سیاه‌نمایی نیست.
یک واقعیت تلخی را برای آینده پیش‌بینی کرده است. البته کارگردان باید مراقب باشد تا در دامان بیگانه‌ای که قصد سوءاستفاده دارد نیفتد.

مشکل توقیف فیلم را در مضمون فیلم می‌دانید یا مسائل دیگر در میان است که به اصل فیلم هم برمی‌گردد؟
مسأله توقیف فیلم داستانی است که به رفتار غلط و بی‌تدبیری مسئولین سینمایی مرتبط است و یا به رفتارهای غیرمدبرانه ارتباط دارد که قابل گفت‌وگو و تعامل بود. مثلا شیوه حضور برخی بازیگران و یا صحبت‌های کارگردان در رسانه‌های جهانی که البته جدا از فیلم است و ربطی به توقیف ندارد باعث تحریک شد. فیلم در دولت قبل از آقای رئیسی خوب یا بد مجوز گرفته و خوب است که به مجوزها احترام بگذاریم و اجازه دهیم فیلمی که در گذشته توسط شوراهای وزارت ارشاد که نیروهای متخصص و متعهد هم بودند مجوز گرفته است اکران شود. این موضوع می‌توانست بی‌هیاهو در مسیر درستی به نمایش عمومی دربیاید اما برخی روش‌ها و دیدگاه‌های غیرمنطقی در داخل و متأسفانه همسو با بیگانگان باعث شد که توجه تماشاگران و مجامع جهانی سینمایی سیاسی به این فیلم بیشتر شود و فرصت فراهم شد تا آنها نقشه شوم خود را اجرا کنند.