مهدی محقق عضو هیأت مدیره انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و مصحح برجسته دیوان اشعار ناصرخسرو به عنوان نخستین سخنران در این مراسم به ایراد سخن پرداخت و گفت: بنده به همراه مرحوم استاد مجتبی مینوی و علی رواقی توفیق پیدا کردیم که در دهه پنجاه شمسی دیوان ناصرخسرو را تصحیح و چاپ کنیم. با حضور دکتر رواقی در این جمع علمی خوشبختانه در مباحث لغوی و واژگانی همه مشکلات حل می‌شد و با کوشش وافری که مرحوم مینوی داشتند تصحیح این دیوان به بهترین شکل ممکن صورت گرفت. حکیم ناصرخسرو حکمت شرعیه و حکمت عقلیه را آشتی داد و با نگارش «سفرنامه ناصرخسرو» اثری ماندگار در حوزه سفرنامه‌نویسی از خود به جای گذاشت.

تلازم عقل و دین در اندیشه ناصرخسرو

در ادامه محمود شالویی رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی طی سخنانی با اشاره به برخی از ویژگی‌های فکری ناصرخسرو گفت: تلازم عقل و دین و توجه ویژه او به تأویل و باطن متن از جمله مهم‌ترین ویژگی‌های فکری حکیم ناصر خسرو است. برخی از اشعار منسوب به ناصرخسرو باید باردیگر از سوی محققین ادبی مورد مداقه قرار گیرد تا صحت انتساب این اشعار به وی مشخص شود.

رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود اظهار کرد: ناصرخسرو نقش مهمی در پرورش و بالندگی حکیمان و اندیشمندان پس از خود داشت و برای دیگران شرایطی را فراهم آورد که درباب آراء و اندیشه‌های او تحقیق و پژوهش کنند. زادالمسافرین، کتابی در بیان حکمت الهی به نثر روان و سفرنامه ناصرخسرو، مشتمل بر بخشی از مشاهدات سفر هفت ساله او به عنوان یک منبع مهم جغرافیای تاریخی در میان دیگر آثار او از اهمیت قابل توجهی برخوردارند. ضروری است که اندیشه‌های رفیع حکیم ناصر خسرو به زبان ساده و روان امروزی از سوی محققین تدوین و در اختیار نسل جوان و جدید کشور قرار بگیرد تا از رهگذر این اقدام نسل جدید ارتباط عمیق‌تری با میراث فرهنگی و ادبی ایران برقرار کنند.

ستایش ویژه ناصر خسرو از امام علی(ع)

در ادامه این مراسم احمد تمیم‌داری استاد بازنشسته زبان و ادب فارسی دانشگاه علامه طباطبایی گفت: در اشعار ناصر خسرو جایگاه علی‌‏بن‌‏ابی‌طالب(ع) در مقایسه با سایرین، به صورت ویژه‌‏ای تفاوت دارد. علی‌‏‏بن‌‏ابی‌طالب(ع) و فرزندان ایشان، همواره مورد ستایش و تحسین ناصرخسرو هستند. ناصرخسرو مخاطبان خود را به دوستی امام علی(ع) و خاندان پیامبر اکرم(ص) توصیه می‌کند. ناصرخسرو در پاسداشت هیچ یک از چهره‏‌های آیین اسلام جز پیامبر اکرم، در حد علی‏‌بن‌‏ابی‌طالب(ع)، نمی‌کوشد.

شاعر آزادی و آزادگی

سخنران پایانی این مراسم سرور مولایی عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی بود. او طی سخنانی گفت: خراسانی که ناصرخسرو در اشعار خود مطرح می‌کند نوعی حس خاطره انگیز دارد. در طول تاریخ ادبیات خاقانی هم از خراسان در اشعار خود بسیار نام برده است اما آنچه که ناصر خسرو می‌گوید با دیگران متفاوت است. دیوان ناصرخسرو ، دیوان حریت و آزادگی است. از این‌رو توجه وی به آزادی و آزادگی اهمیت فراوان دارد.