اعتماد/متن پیش رو در «اعتماد» منتشر شده و انتشارش در «آخرین خبر» به معنای تایید آن نیست

محمدرضا ستاری| هنری کیسینجر، دیپلمات کهنه‌کار امریکایی که اکنون یکصدسال از عمرش می‌گذرد، روز سه‌شنبه این هفته در سفری غیرمنتظره وارد پکن شده و با مقامات ارشد چینی ملاقات کرد. این سفر از آنجا حایز اهمیت است که کیسینجر 50 سال قبل و در دوران ریاست‌جمهوری ریچارد نیکسون، معمار بازسازی روابط ایالات متحده امریکا با چین بوده و حالا از او در پکن به گونه‌ای استقبال شده که چنین واکنشی از سوی مقامات چینی حداقل در استقبال از آنتونی بلینکن وزیر خارجه، جنت یلن وزیر خزانه‌داری و جان کری وزیر خارجه پیشین امریکا که هر یک در طول هفته‌های گذشته به ترتیب به پکن سفر کرده‌اند، مشاهده نشده است.

دلیل تمجید چینی‌ها از کیسینجر
در واقع در شرایطی که تنش‌ها میان ایالات متحده و چین در حال افزایش بوده و در طول ماه‌های گذشته شاهد اختلافات دیپلماتیک میان دو کشور در عرصه‌های مختلف بوده‌ایم، طبق بیانیه‌ای که وزارت خارجه چین منتشر کرده است، وانگ یی، وزیر خارجه سابق و رییس فعلی امور سیاست خارجی حزب کمونیست چین در دیدارش با کیسینجر به صراحت گفته که سیاست امریکا در قبال چین به خردی دیپلماتیک به سبک کیسینجر و شجاعتی سیاسی از نوع ریچارد نیکسون نیاز دارد. 
از سوی دیگر طبق گزارشی که روزنامه نیویورک‌تایمز منتشر کرده، دیدار کیسینجر با لی شانگفو، وزیر دفاع چین نیز حاکی از موقعیت برجسته او در میان مقامات پکن دارد، زیرا شاهد بودیم ماه گذشته میلادی وزیر دفاع چین به صراحت تقاضای دیدار همتای امریکایی خود را در نشست امنیتی سنگاپور رد کرده بود، اما روز سه‌شنبه به محض ورود هنری کیسینجر به پکن با این دیپلمات کهنه‌کار امریکایی دیدار و گفت‌وگو کرد.
هر چند که تا لحظه تنظیم این گزارش، محتوای دیدار کیسینجر با وانگ یی و لی شانگفو به صورت کامل منتشر نشده، اما برخی منابع خبری اعلام کرده‌اند که کیسینجر در دیدارش با وزیر دفاع چین گفته که به عنوان یک دوست به پکن سفر کرده و دو کشور باید ضمن از بین بردن سوءتفاهمات، همزیستی مسالمت‌آمیز داشته و از رویارویی نیز اجتناب کنند. از سوی دیگر در حالی که کیسینجر همین پیام را نیز به وانگ یی، دیپلمات ارشد چینی منتقل کرده، وزارت خارجه چین در بیانیه‌ای اعلام کرده که وانگ در پاسخ به کیسینجر، ضمن تاکید بر نقش سازنده وی در روابط دو کشور، تلاش برای تغییر، مهار و محاصره کشورش را غیرممکن دانسته است.
علاوه بر این، سفر غیرمنتظره کیسینجر به چین در حالی صورت گرفته که این هفته، جان کری، وزیر خارجه اسبق امریکا و نماینده ویژه این کشور در امور آب و هوایی نیز وارد پکن شده و با برخی مقامات چینی دیدار کرده بود.  این ترافیک دیپلماتیک امریکایی‌ها در پکن در شرایطی صورت می‌گیرد که متیو میلر، سخنگوی وزارت خارجه این کشور در واکنش به سفر کیسینجر گفته که کاخ سفید از این موضوع اطلاع داشته، اما این سفر نه از طرف دولت امریکا بلکه به میل شخصی وی صورت گرفته است. هر چند که کیسینجر پیش از این به دولت امریکا در خصوص تعاملات با چین مشاوره داده و ممکن است پس از این سفر نیز پیشنهادهایی به کاخ سفید داشته باشد. گفتنی است پیش از این و در سال 2019 نیز هنری کیسینجر در سفری به پکن با رییس‌جمهوری چین دیدار کرده و شی جین پینگ به واسطه نقش مثبت وی در روابط میان چین و ایالات متحده برای او آرزوی سلامتی و طول عمر کرده بود. این مساله اهمیت کیسینجر در مناسبات میان واشنگتن و پکن را به خوبی نمایان می‌سازد؛ به‌طوری که به نظر می‌رسد نقش او همچنان پس از 50 سال در عادی‌سازی روابط میان دو کشور برجسته است. در واقع سفر ریچارد نیکسون، رییس‌جمهوری اسبق امریکا به چین در سال 1972 که منجر به برقراری ارتباط میان دو کشور شد، با زمینه‌چینی هنری کیسینجر صورت گرفت؛ زیرا که او یک‌سال قبل یعنی در سال 1971 در سفری که به پاکستان داشت به صورت محرمانه به پکن سفر کرده و در دیدارش با مائو و چوئن لای مقدمات تنش‌زدایی بزرگ میان امریکا و چین را فراهم کرد.
در همین رابطه است که وو شینبو، رییس مطالعات بین‌الملل در دانشگاه فودان شانگهای طی گفت‌وگویی که با روزنامه نیویورک‌تایمز داشته، تاکید می‌کند: صمیمیت چینی‌ها نسبت به هنری کیسینجر، موضوعی است که نشان می‌دهد پکن برای دوستان قدیمی خود چه میزان ارزش قائل است. این دوستی دقیقا در تقابل با مواضع تهاجمی دولت‌های ترامپ و بایدن در قبال چین است. در نتیجه این سفر نمادین از آنجا اهمیت دارد که سیگنالی مهم در خصوص روابط دو کشور را ارسال کرده و نشان می‌دهد که منازعات کوتاه‌مدت، نباید تاثیری در پیوندهای بلندمدت میان واشنگتن و پکن داشته باشد. در واقع در شرایطی رسانه‌های چین مانند گلوبال تایمز به مناسبت 100 سالگی کیسینجر از او تمجید کرده و وی را دیپلماتی افسانه‌ای عنوان کرده‌اند که استاد دانشگاه فودان معتقد است: دیدار وزیر دفاع چین با کیسینجر یک پیام خاص در نوع خودش داشت؛ اینکه تا زمانی که تحریم‌ها علیه وزیر دفاع این کشور برداشته نشود، امکان ارتباطات مستقیم نظامی وجود نخواهد داشت و دولت چین در سفر وزیر خارجه امریکا به پکن به تلاش‌های او برای به جریان انداختن کانال‌های قبلی پاسخ منفی داده است.

اهمیت  سفر کیسینجر  به  چین
در همین رابطه برخی کارشناسان معتقدند که همزمان با سفر وزیر خارجه و وزیر خزانه‌داری امریکا به چین، حضور جان کری و هنری کیسینجر در پکن را نمی‌توان به هیچ عنوان ساده‌انگارانه فرض کرد، چراکه هر چند جان کری در پوشش نماینده امریکا در امور تغییرات اقلیمی و آب و هوایی به چین رفته، اما همچنان نفوذ خود را در عرصه دیپلماتیک میان دموکرات‌ها حفظ کرده است. علاوه بر این، اگر چه کیسینجر 100 ساله، دارای سمتی رسمی در ساختار دولتی امریکا نیست، اما به واسطه سابقه، نقش و تاثیرگذاری‌اش هنوز هم یکی از استراتژیست‌های مهم ایالات متحده در عرصه امنیت ملی و سیاست خارجی محسوب می‌شود؛ به‌طوری که گفته می‌شود تنها در دو نمونه، نظریه بازیگر دیوانه وی در دولت ترامپ و شکار مار بوآ به منظور گرفتار کردن ولادیمیر پوتین در جنگ اوکراین از جمله راهبردهای کیسینجر بوده که به اجرا درآمده است. از این رو سفر کیسینجر به پکن و استقبال مقامات چینی از وی به احتمال زیاد در بردارنده مولفه‌های استراتژیک و ژئوپلیتیکی مهمی به خصوص در عرصه تحولات کنونی بین‌المللی خواهد بود؛ حتی اگر دولت امریکا در ظاهر امر هم که شده این سفر را میل شخصی دیپلمات کهنه‌کار امریکایی اعلام کند.