اعتماد/متن پیش رو در «اعتماد» منتشر شده و انتشارش در «آخرین خبر» به معنای تایید آن نیست

فریدون مجلسی| صحبت‌های روز شنبه علی‌اکبر صالحی به عنوان یکی از رجال معقول جمهوری اسلامی و فردی که هم در زمان زعامت بر حوزه سیاست خارجی و هم در هنگامه ریاست بر سازمان انرژی اتمی واقع‌بینانه عمل کرده، حاوی پیام‌های روشنی است. معتقدم صحبت‌هایی که علی‌اکبر صالحی در خصوص ضرورت تنش‌زدایی و شکل‌دهی گفت‌وگوهای مستقیم با غرب مطرح کرده، حرف جدیدی نیست و سال‌هاست که کارشناسان، اساتید و تحلیلگران در خصوص آن صحبت می‌کنند. ایران و امریکا به‌رغم تاریخ پر فراز و نشیب خود، هرگز تنازعات دوجانبه‌ای با هم نداشتند، بلکه این دو کشور همواره بر سر موضوعات ثالث و کشورهای دیگر با هم به مشکل خورده‌اند. نمی‌توان انکار کرد که ایالات متحده و کشورهای اروپایی، بخش قابل توجهی از قدرت اقتصادی و هژمونی جهانی را شکل داده‌اند.مشکل این دو کشور (ایران و امریکا) به سال‌های ابتدایی انقلاب باز می‌گردد. دوره‌ای که امریکا از نظام شاهنشاهی دفاع می‌کرده و انقلاب ایران درصدد سقوط رژیم شاهنشاهی بوده است. این در حالی است که امریکا یکی از نخستین قدرت‌هایی است که انقلاب اسلامی را به رسمیت شناخت و سفیر این کشور تلاش می‌کرد روابط حسنه‌ای میان دو کشور شکل بگیرد. حتی قبل از پیروزی انقلاب در جریان برگزاری کنفرانس گوادلوپ در دی‌ماه 57 با حضور 4قدرت جهانی هم این امریکا بود که مانع هرگونه برخورد نظامی سلطنت‌طلب‌ها با انقلابیون ایرانی شد. اما بعدها شعارهای ضد امریکایی در ایران به دلیل سفر کوتاه‌مدت شاه به امریکا (و البته برخی چپ‌روی‌ها) زمینه‌ای را ایجاد کرد که سال‌ها میان دو کشور تنش نهادینه شود. این تنش‌ها در سال‌های بعد با حمایت امریکا از صلح میان مصر و اسراییل افزایش پیدا کرد. رییس‌جمهور مصر که در کمپ دیوید با اسراییل صلح کرده بود، در عین حال میزبان شاه مخلوع ایران هم بود. اما باید توجه داشت؛ امروز ایران و مصر تلاش می‌کنند تا مشکلات قبلی را پشت سر گذاشته و دور تازه‌ای از روابط را آغاز کنند؛ در چنین شرایطی تنش‌زدایی با ایالات متحده (در عین مخالفت و رقابت با این کشور) می‌تواند در قالب یک پروژه دیپلماسی دنبال شود. در حال حاضر مصر از ایران خواسته است تا نام خیابان خالد اسلامبولی تغییر پیدا کند تا امکان از سر‌گیری روابط فراهم شود. وقتی گذشت زمان باعث شده ایران تنش‌های خود با مصر را پشت سر گذاشته، با اروپا روابط بیشتری برقرار شود و با سعودی و سایر کشورها نیز تنش‌زدایی صورت گیرد، لازم است در راستای تحقق منافع ملی با ایالات متحده هم گفت‌وگو شود.

البته گفت‌وگو به معنای پذیرش گفتمان طرف مقابل نیست، بلکه به این معناست که دو طرف قبول می‌کنند در راستای تحقق منافع ملی خود تنش‌زدایی را در دستور کار قرار دهند. ایران بخشی از بزرگ‌ترین توانمندی‌های جهانی را در عرصه‌های ژئوپلیتیک، ژئواستراتژیک و ژئواکونومیک در اختیار دارد. در حوزه‌های انرژی، تمدنی، انسانی و...ایران و ایرانی ظرفیت‌های فراوانی برای توسعه دارند. به اعتقاد اکثریت قریب به اتفاق تحلیلگران، تحریم‌های اقتصادی باعث شده ایران نتواند ظرفیت‌های خود را بالفعل کند. پشت سر گذاشتن تحریم‌های اقتصادی هم نیازمند گفت‌وگو با امریکاست. بنابراین منافع ملی کشور و منافع نسل‌های آینده ایران حکم می‌کند که ایران در عین رقابت و مخالفت و نقد ایالات متحده، گفت‌وگوهایی را با این کشور آغاز کند. تحریم‌های اقتصادی باعث شده ایران نتواند زمینه جذب سرمایه‌های خارجی را فراهم کند. قطر، کویت، عربستان، امارات و...از منابع مشترک انرژی با ایران برداشت‌های فراوانی انجام می‌دهند، اما ایران به دلیل تحریم‌ها نمی‌تواند از ظرفیت‌های اقتصادی و راهبردی خود استفاده کند. محمدجواد ظریف به عنوان معمار برجام اخیرا در سخنرانی که در خانه اندیشمندان داشت صریحا اعلام کرد که ایران باید موازنه‌سازی میان شرق و غرب انجام دهد تا بتواند منافع کلان خود را محقق کند. ظریف از تلاش روسیه و چین برای سوءاستفاده از منابع ایران سخن گفت و اعلام کرد که بدون موازنه‌سازی میان شرق و غرب، ایران نمی‌تواند ظرفیت‌های خود را ارتقا دهد. خوشبختانه ایران در عرصه منطقه سیاست تنش‌زدایی را آغاز کرده است؛ از سر‌گیری روابط ایران و عربستان بخشی از این تلاش‌هاست؛ این تلاش‌ها باید در عرصه بین‌المللی هم ادامه داشته باشد تا منافع ایران به صورت حداکثری محقق شود. ایران و امریکا هرگز با هم مستقیما چالشی نداشته‌اند و همواره بر سر موضوعات حاشیه‌ای و ثالث به چالش رسیده‌اند. حرف این نیست که همه مشکلات فراموش شود، بلکه مانند بسیاری از کشورها می‌توان در عین رقابت و انتقاد از غرب، پروژه‌هایی برای گفت‌وگو تدارک دید.صحبت‌های علی‌اکبر صالحی می‌تواند آغازی برای دستیابی به یک پایان باشد. آغازی برای گفت‌وگو برای پایان دادن به تنازع میان ایران و امریکا.