صبح نو/متن پیش رو در صبح نو منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

حانیه مسجودی| دریاچه ارومیه، بحرانی‌ترین حالت حیات خود را تجربه می‌کند و این جز درد حسرت، چیزی بر تن خاک ایران بر جا نمی‌گذارد. این روزها از حال خراب و آبِ کم و احتمال بالای کویر شدن این دریاچه آب‌شور، گزارش، خبر و تأسف زیاد است؛ اما سوال اصلی اینجاست که کدام سوءمدیریت‌ها و در کدام دولت و توسط چه مدیرانِ ناآگاهی و کدام ندانم‌کاری‌ها بود که این دریاچه را به سمت‌وسوی کویرشدن کشاند و چشم آبی گربه نشان ایران را کور کرد؟
دریاچه ارومیه بیش از ۱۰۰ جزیره داشت و غم‌انگیز آن است که اکنون خودش به یک جزیره خشک و نمکی تبدیل شده است!
دریاچه ارومیه از سال ۱۳۴۶ به دلیل موقعیت و ویژگی‌های طبیعی و اکولوژیکی که دارد به‌عنوان پارک ملی به ثبت رسید؛ اما اکنون دیگر خبری از اکوسیستم، طبیعت و زیست‌محیط دریاچه ارومیه نیست.
در حال حاضر این دریاچه نسبت به ۶ دهه گذشته در بحرانی‌ترین حالت خود قرار دارد و این امر موجب نگرانی دلسوزان محیط‌زیست ایران شده است که طوفان نمک، مهاجرت، از بین رفتن خاک حاصلخیز و شورشدن آب شرب و بیماری‌های صعب‌العلاج از کم‌ترین تبعات این خشکی هستند.

احیای دریاچه ارومیه شدنی است
در همین راستا محمد درویش، فعال و کارشناس محیط‌زیست در گفت‌وگو با «صبح نو» با یادآوری علل رو به خشکی رفتن این سرمایه عظیم کشور، بیان می‌کند: «از سال ۱۳۴۳ که سطح تراز دریاچه ارومیه به‌صورت مرتب اندازه‌گیری می‌شد تاکنون سابقه نداشته است که سطح تراز به یک میلیون و 270 هزار برسد و اکنون این سطح تراز به یک میلیون و 270 هزار رسیده و درحال حاضر شرایط بحرانی است.»
وی می‌افزاید: «متأسفانه اکنون دریاچه ارومیه بدترین شرایط نسبت به ۶ دهه گذشته را تجربه می‌کند. این درحالی است که بارها این شرایط را هشدار داده بودیم؛ اما کسی توجه نکرد و اکنون این بلا سر دریاچه ارومیه آمده است.»
درویش به طرح انتقال آب به دریاچه ارومیه اشاره می‌کند و می‌گوید: «حتی طرح انتقال آبی که آقای رئیسی قبل از عید ۱۴۰۲ افتتاح کرد، در عمل هیچ دردی را از دریاچه ارومیه دوا نکرده است و ستاد احیای دریاچه ارومیه که اکنون به ریاست استاندار آذربایجان غربی است، حاضر نیست توضیحی بدهد که تکلیف ۳۰۰ میلیون مترمکعب آبی که به سمت دریاچه رها کرده‌اند با آن حجم از تبلیغات چه شد؟»
این فعال محیط‌‌زیست تأکید می‌کند: «قول داده بودند این رقم به ۶۰۰ میلیون متر مکعب نیز برسد؛ اما به نظر می‌رسد این آب قبل از رسیدن به دریاچه ارومیه به سرنوشت بقیه طرح‌های انتقال آب دچار شده است و در راه انتقال با موتور پمپ‌هایی، این آب را می‌ربایند و آبی به دریاچه نمی‌رسد.»
او ادامه می‌دهد: «وسعت اراضی کشاورزی نه‌تنها کم نشده که اضافه شده است. به طور مثال چغندرکاری‌ها افزایش یافته است و حتی کارخانه چغندرکاری خراسان را در حوزه دریاچه ارومیه مستقر کرده‌اند و طبیعی است چنین بلایی سر دریاچه بیاید.»
درویش در خصوص آسیب‌های زیست محیطی خشک شدن دریاچه ارومیه توضیح می‌دهد که مهم‌ترین آسیب محیط زیستی خشک شدن دریاچه، اثری است که بر روح و روان مردم ایران دارد. مردم ایران با این چشم آبی نقشه گربه نشان وطن خاطره دارند و جزو هویت ایرانی همه ماست.»
وی می‌افزاید: «این شرایط در مورد مردم در استان‌های آذربایجان شرقی، غربی و کردستان وخیم‌تر است. همچنین طوفان‌های گردوغبار و نمکی که بلند می‌شود، فرایند فتوسنتز را در اطراف دریاچه مختل می‌کند و زمانی که گرد این نمک بر خاک و زمین می‌نشیند، حاصلخیزی خاک را کاهش می‌دهد و آب شورتر می‌شود. روند مهاجرت افزایش می‌یابد و حاشیه‌نشینی اطراف شهرها افزایش پیدا می‌کند و مردم با بیماری‌های مختلف روبه‌رو خواهند شد.»
درویش عنوان می‌کند: «این‌ها مشکلات محیط زیستی است، ما باید انتظار تبعات بدتری را نیز داشته باشیم و این مشکلات می‌تواند تا شعاع چند صد کیلومتر اطراف دریاچه را متأثر کند. با توجه به اینکه باد غالب از سمت غرب به شرق می‌وزد موجب می‌شود شرق دریاچه؛ یعنی منطقه آذربایجان شرقی تا زنجان متأثر تبعات شوند.»

 امکان احیای دریاچه عزیز ارومیه وجود ندارد؟
درویش معتقد است با این اوصاف همچنان امکان احیای دریاچه ارومیه وجود دارد؛ چراکه حوزه آبخیز دریاچه ارومیه حدود هفت میلیارد مترمکعب است و اگر بتوانیم 3.4 میلیارد مترمکعب از این آب را به دریاچه اختصاص دهیم و بر اساس 3.6 دهم باقی‌مانده کشاورزی، صنعت و شرب را مدیریت کنیم، همچنان دریاچه می‌تواند به حیات خود ادامه دهد.»
این صاحب‌نظر حوزه محیط زیست خاطرنشان می‌کند: «اکنون بخش کشاورزی به‌تنهایی 6.8 میلیارد مترمکعب آب مصرف می‌کند و همین باعث شده است اکوسیستم دریاچه به‌شدت به هم بخورد.» 

برای بررسی بیشتر که مشخص شود روند پیگیری احیای این دریاچه چگونه بوده است، با یکی از نمایندگان حوزه آذربایجان شرقی، ورزقان و خاورنا به گفت‌وگو پرداختیم.