فرهیختگان/متن پیش رو در فرهیختگان منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

ابوالقاسم رحمانی| - سلام، شماره‌تون رو از فلانی گرفتم، می‌خواستم بدونم آیا ارزیابی و تحلیلی در ارتباط با آزمون نهایی دانش‌آموزان صورت گرفته و من می‌تونم به اون‌ها دسترسی داشته باشم؟ برای گزارشم می‌خوام. 
- سلام، با خانم «ع» تماس بگیرید. من دیگه اونجا نیستم. 
- سلام، من شماره‌تون رو از آقای «ب» گرفتم. می‌خواستم اگر مقدوره بدونم آیا ارزیابی در ارتباط با آزمون نهایی دانش‌آموزان انجام شده که من آمارهاش رو داشته باشم برای نوشتن گزارشم؟
- سلام، باید با آقای «ط» تماس بگیرید. مربوط به اونهاست. 
- آقای «ط» جواب نداد. 
از مسیر دیگری تلاش کردم، شماره آقای «س» را دادند. گفتند از این مسیر باید پیگیری کنید. تماس گرفتم و همان مطالبه را طرح کردم. با اینکه مطمئن بودم همچین تحلیل و ارزیابی صورت گرفته، آقای «س» گفت که اطلاعی نداره اما می‌توانم از آقای «ج» بپرسم، چون این مساله مربوط به آن بخش از وزارتخانه آموزش‌وپرورش است. 
- سلام، آقای «ج»، شماره‌تون رو از فلانی گرفتم، آیا ارزیابی و تحلیلی روی آزمون نهایی دانش‌آموزان صورت گرفته؟ من می‌تونم به نتایج این ارزیابی دسترسی داشته باشم؟
- سلام، قرار است آقای مدیر به‌زودی نشست خبری بگذاره و نتایج را اونجا اعلام می‌کنه، در نشست حاضر باشید، نتایج را ببینید. برای هماهنگی با آقای «ط» تماس بگیرید. 
آقای «ط» باز هم جواب نداد. تا اینکه شب پیامکی داد در پاسخ به پیامک من. ظهر فردا تماس گرفتم و همان مطالبه را یک‌بار دیگر هم طرح کردم. جوابی که شنیدم این بود: «بخشی از اطلاعات قابل‌انتشار و اعلام نیست، بخش دیگر را هم خود رئیس باید اعلام کند. نامه‌نگاری کنید، به‌صورت مکتوب درخواست‌تان را بفرستید، اگر رئیس اجازه دادند، ارسال می‌کنیم.»
راستش را بخواهید، ما از وجود چنین تحلیل و ارزیابی‌ای مطلع بودیم. از کلیت نتیجه آن هم اطلاعاتی در دست است، منتها دوست داشتم اطلاعات بیشتری کسب کنم که در جریان این پاسکاری بین «ع»، «ط»، «س»، «ج» و... گل نشدم، خل شدم. هیچ‌کس نه چیزی را گردن می‌گرفت و نه کمی سر کیسه را شل می‌کرد تا دسترسی به این آمار میسر شود و اینجا با دست پرتری بنویسیم که یک‌بار دیگر، یک سیاست عجیب و بی‌پشتوانه دیگر بدون هیچ مطالعه و استدلالی، شکست خورد و سربار نظام آموزشی کشور شد. 
حتما خبر افزایش سهم آزمون نهایی در پذیرش دانشجو را شنیده‌اید. سهم 40 درصدی که قرار شد نوبت‌به‌نوبت هم افزایش پیدا کند و از سهم کنکور در پذیرش دانشجو کمتر و کمتر شود که چه اتفاقی بیفتد؟ مثلا عدالت در پذیرش دانشجو بالاتر برود و مدرسه و درس و کتاب شأنیت بیشتری از تست و نکته و کمک‌آموزشی‌ها پیدا کنند یا بیشتر از اینها، دست غیرانتفاعی‌ها و مدرسه پولی‌ها، کمی از صندلی‌های خوب رشته‌های خوب‌تر دانشگاه کوتاه و دولتی‌ها هم فرصت عرض‌اندامی پیدا کنند. خلاصه اینکه قرار بود با افزایش سهم آزمون نهایی حالی به دانش‌آموزان مدارس دولتی بدهند و کلی هم پروپاگاندا کردند که پس این تصمیم و اقدام، تحقیق و پژوهش‌های متعددی خوابیده و با علم و اطلاع اجرایش می‌کنیم. منتها در همین ایستگاه اول و به‌محض اجرا، خبر رسیده و ما مطلعیم که نشد آن چیزی که فکر می‌کردند می‌شود، یعنی برخلاف تصور و پیش‌بینی‌های سیاستگذار، نتایج تحلیل و ارزیابی آزمون نهایی اخیر نشان می‌دهد، شکاف و تبعیض بین دانش‌آموزان مدارس پولی و دانش‌آموزان مدارس دولتی، نه‌تنها کم نشد که بیشتر هم شد. به روایت بهتر، تصمیمی که قرار بود به نفع دانش‌آموزان مدارس دولتی تمام شود، دودش در چشم آنها رفت و دوباره به نفع درس‌خوانده‌های مدارس پولی شد. میانگین نمرات دانش‌آموزان مدارس دولتی در آخرین آزمون نهایی برگزار شده که سهم 40 درصدی هم در کنکور دارد، افت محسوسی داشته و همین درکنار رشد میانگین نمرات دانش‌آموزان مدارس پولی، هم شکاف بین دانش‌آموزان این مدارس را بیشتر کرد و هم شانس قبولی دولتی‌خوانده‌ها را کاهش داد. این البته بخشی از یافته‌هایی است که در این گزارش تحلیلی و این پژوهش به آن رسیده‌اند، حتما اطلاعات بیشتر و آمار و اعداد دقیق‌تری هم در ارزیابی آزمون نهایی دانش‌آموزان مدارس دولتی و... وجود دارد که اگر مسئولان وزارت آموزش‌وپرورش صلاح ببینند، می‌تواند تصویر دقیق‌تری از آینده نظام آموزشی و آزمون‌هایی نظیر کنکور به ما بدهد. به‌قول معروف جلوی ضرر را از هر جایی بگیری، منفعت است. 
این را هم بنویسم که چند وقت پیش در ارتباط با همین مساله با یکی از مسئولان سابق وزارت آموزش‌وپرورش گپ می‌زدم، اتفاقا همین ماجرا پیش آمد که آیا افزایش سهم و اثر آزمون نهایی در پذیرش دانشجو می‌تواند سبب کاهش بی‌عدالتی در حوزه آموزش باشد و ما را از شر کنکور رها کند؟ که می‌گفت ما با اتفاقی دفعی مواجه نیستیم، بلکه با روندی ناعادلانه مواجهیم، از پیش از تحصیل تا دوران تحصیل و تا پایان آن. دانش‌آموزان تا روز کنکور، تا روز آزمون نهایی و تا تعیین سرنوشت‌شان در این دو ایستگاه، در روندهایی ناعادلانه و در مدارس و کلاس‌هایی با معلمانی غیربرابر و اتفاقا بسیار متفاوت از هم (از منظر کیفیت) رشد می‌کنند و به آزمون می‌رسند. حالا توسعه این آزمون‌ها در سال‌های قبل و قطع کردن پای کنکور از این سرنوشت‌سازی بدون اصلاح آن روند‌ها ایجاد شرایطی برای برخورداری همه دانش‌آموزان از آموزش باکیفیت، هیچ عایدی برای هدف اصلی یعنی توسعه عدالت آموزشی ندارد. این توضیحات و آن نتایجی که به‌دست آمده، همه می‌گویند که هنوز فهم سیاستگذاران و مجریان از وضعیت آموزش کف مدارس و موسسات دولتی آموزشی با آن چیزی که در ذهن پرورش می‌دهند، فاصله بسیار بیشتر از فاصله بین میانگین نمرات امتحان نهایی دانش‌آموزان مدارس دولتی و دانش‌آموزان مدارس پولی است.