هم میهن/متن پیش رو در هم میهن منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

انتقاد از کمبود آمادگی برای مقابله با زلزله در تهران

شادی مکی| روز گذشته دو زلزله با قدرت پایین شرق تهران و در واقع منطقه دماوند را لرزاند؛ موضوعی که بار دیگر احتمال وقوع زلزله‌ای سهمگین در تهران را یادآوری کرد. کارشناسان در گفت‌وگو با هم‌میهن تاکید می‌کنند که آمادگی تهران در برابر زلزله حدود 20درصد و آمادگی سایر استان‌ها برای کمک به تهران در این شرایط کمتر از 20 درصد است؛ آن‌هم در شرایطی که تهران در پهنه پرخطر زلزله قرار داشته و علیرضا زاکانی شهردار آن از عدم خطر زلزله برای تهران سخن می‌گوید.  «یکی از اساتید با ذکر ادله‌ای گفت که ما داریم ترس بی‌جایی را برای مردم ایجاد می‌کنیم. قریب 3هزار سال است که در شهر تهران زلزله نیامده است اگرچه که نگاه ما آمادگی است.» این سخنانِ چندی پیشِ زاکانی شهردار تهران در جمع خبرنگاران است. با این حال کمتر از دو هفته از ابراز این نظر دو زلزله کم‌قدرت روز گذشته  نشان داد که خیال هیچ‌یک از مدیران شهر و استان تهران نباید از بابت خطر وقوع زلزله آسوده باشد. ساعت 13:48 روز گذشته ابتدا زمین‌لرزه‌ای به بزرگی 9/3 ریشتر حوالی دماوند، تهران را در عمق ۱۰ کیلومتری زمین، به لرزه درآورد. این حادثه اگرچه خسارتی به دنبال نداشت اما تمامی پایگاه‌های هلال‌احمر استان را به حالت آماده‌باش درآورد. ساعتی بعد از این زلزله، زمین‌لرزه دیگری با قدرت 5/2ریشتر در عمق ۸ کیلومتری زمین، در دماوند رخ داد. آنطور که کارشناسان می‌گویند این دو زلزله ناشی از فعالیت گسل مشاء بوده است. اطلاعات داده‌ها نیز حکایت از آن دارند که در منطقه تهران حدوداً هر 158 سال یک بار زمین‌لرزه‌ای رخ می‌دهد. در چنین شرایط اظهارات شهردار تهران مبنی بر عدم نگرانی درباره زلزله تهران آن‌هم صرفاً بر مبنای سخن یک متخصص زلزله‌شناسی جای تاسف و تردید دارد.

آمادگی 20 درصدی برای زلزله بزرگ در تهران
رضا کرمی‌محمدی، رئیس سابق سازمان مدیریت بحران شهرداری تهران و متخصص رشته مهندسی زلزله درباره وقوع دو زلزله با قدرت کم و احتمال وقوع زلزله‌ای بزرگ‌تر در تهران به هم‌میهن گفت:«این زلزله‌ها تنها نشان‌دهنده فعال بودن قطعی گسل‌های تهران است و می‌توان از وقوع آنها به وجود پتانسیل وقوع زلزله بزرگ‌تر در این گسل‌ها نیز پی برد که البته زمان وقوع چنین زلزله‌ای به‌طور دقیق قابل پیش‌بینی نیست.» او افزود:«در حال حاضر مهم‌ترین گسل‌های شناسایی‌شده در اطراف تهران شامل گسل شمال تهران، گسل ری و گسل مشاء است که قدیمی‌ترین گسل‌های شناخته‌شده اطراف تهران هستند.» کرمی‌محمدی درباره سخن زاکانی درباره عدم نگرانی برای زلزله در تهران نیز بیان کرد:«اگر واقعاً خیال مسئولی از بابت وقوع زلزله در تهران راحت باشد و براساس آن حداقل اقدامات در حال انجام را نیز کنار بگذارند می‌تواند برای پایتخت و حتی کشورمان فاجعه‌بار باشد. اکثر قریب به اتفاق کارشناسان زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله احتمال وقوع زلزله‌ای بزرگ در تهران را زیاد دانسته‌اند. بنابراین به نظر نمی‌رسد که سخن شهردار تهران مبتنی بر کار کارشناسی چندانی باشد.» او درباره میزان آمادگی دستگاه‌های مربوطه برای امداد و نجات در تهران در صورت وقوع زلزله احتمالی اظهار کرد:«اطلاعات اولیه نشانگر آن است که ما در تهران حداکثر 20درصد آمادگی مواجهه با چنین موقعیتی را داریم و اگر زلزله بزرگی واقع شود و ما بتوانیم از تمام توان موجود خود هم برای مواجهه با آن استفاده کنیم، شاید حداکثر بتوانیم جوابگوی 20درصد از نیازهای آن روز باشیم. یعنی توان موجود در زمینه رسیدگی به مجروحان،‌ تلفات و خسارات جانی و اقتصادی، آواربرداری، آتش‌سوزی‌ها و... در همین حدود است و مابقی اقدامات ضروری ناتمام می‌ماند و نیاز به جذب کمک از منابع بیرونی خواهد بود. حال در این شرایط اگر خیال‌مان هم از بابت زلزله راحت شود و اقداماتی که در حال حاضر در حال انجام است نیز به کناری گذاشته شود، فکر می‌کنم همین 20 درصد آمادگی نیز به تدریج کاهش می‌یابد.»

این استاد دانشگاه گفت:«سخن آقای زاکانی می‌تواند این سیگنال منفی را به مجموعه تحت مدیریت او و سایر ارگان‌های ذیربط بدهد که مسئله زلزله در تهران چندان هم مهم نبوده است و از این پس می‌توانید بودجه و توانایی‌های خود را صرف امور دیگر کنید. به نظر من این سخنان چندان مسئولانه نبوده و می‌تواند تاثیری منفی حداقل بر سازمان مدیریت بحران شهرداری تهران بگذارد که شهردار تهران قانوناً رئیس هیئت امنای آن است. این سخنان همچنین می‌تواند تاثیری منفی بر تصمیم‌گیران و مدیران بحران سایر ارگان‌ها نیز داشته باشد. برای من عجیب است که چرا شهردار تهران از مجموعه اظهارنظرهای کارشناسی در این زمینه چشم پوشیده و تنها سخن یک کارشناس را مبنای اظهارنظر خود قرار داده است درحالی‌که همه کارشناسان مربوطه خطر زلزله در تهران را از هر لحاظ برای کل کشور بسیار جدی ارزیابی می‌کنند.» این کارشناس مهندسی زلزله عنوان کرد:«یکی از اقدامات خوبی که از سال‌های گذشته در سازمان مدیریت بحران شهرداری استارت زده شد، موضوع «هشدار سریع زلزله» بود که تاثیرگذاری آن به‌رغم همه محدودیت‌های احتمالی در سطح جهان به اثبات رسیده است. این سیستم هم‌اکنون قابلیت بسیار بالایی برای افزایش تاب‌آوری تهران دارد و با توجه به اینکه مقابله با زلزله برای کشور بسیار هزینه‌بر است سیستم هشدار سریع می‌تواند به‌عنوان راه‌حل کم‌هزینه‌تر و زودبازده مورد توجه جدی‌تر مسئولان قرار بگیرد. اما به نظر نمی‌رسد که مسئولان محترم به‌صورت جدی و با برنامه و زمان‌بندی مشخص، پیگیر این مقوله باشند. در صورت جدیت و حمیت مسئولان مربوطه، این سیستم می‌تواند با زمان‌بندی بسیار سریع – در حد یکی دو سال-  به سازمان‌های امدادی مهم داخل شهر وصل شود تا چند ثانیه قبل از وقوع زلزله سازمان‌ها را متوجه وقوع زمین‌لرزه کند.» او با بیان اینکه برنامه ما این بود که هرسال یک مانور گسترده زلزله نیز در تهران انجام دهیم که متاسفانه این برنامه ادامه پیدا نکرد، گفت:«این مانورها می‌توانست در ذهن مردم ایجاد آمادگی کند، آموزش‌های لازم را در مردم نهادینه کند و اگر روزی امکان اعلام عمومی هشدار سریع نیز به مردم میسر ‌شد، می‌توانست در شهروندان این آمادگی را ایجاد کند که در زمان هشدار با انجام یکسری اقدامات سریع، خود و سایرین را از آسیب‌های جانفرسای جانی و مالی پس از زلزله نجات دهد.»