هم میهن/متن پیش رو در هم میهن منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

«هم‌میهن» تحولات اخیر بازار نفت و وضعیت صادرات ایران را بررسی می‌کند

شکوفه حبیب زاده| بلومبرگ اخیراً در گزارشی مدعی شد که ایران و آمریکا به توافقی غیررسمی در بازار نفت دست پیدا کرده‌اند. این رسانه آمریکایی نوشته مقامات آمریکایی به‌طور خصوصی تصدیق کرده‌اند که در گذر زمان برخی از تحریم‌ها علیه فروش نفت ایران را کاهش داده‌اند؛ ادعایی که البته به‌طور رسمی ازسوی هیچ‌یک از طرفین تأیید یا رد نشد، اما باوجودی‌که هنوز کسی به‌وضوح درباره آن سخن نگفته، اما برخی کارشناسان از وجود شواهدی مبنی بر چشم‌پوشی آمریکا بر تحریم نفت ایران و در نتیجه افزایش صادرات نفت و اعتماد خریداران نفت ایران به آرام بودن نسبی فضا برای خرید نفت ایران خبر می‌دهند.

ازسویی جواد اوجی، وزیر نفت ایران از خنثی‌سازی تحریم نفت ایران و افزایش صادرات گفته که به‌نظر این دو خبر در کنار یکدیگر مؤید گشایش فضا ناشی از یک توافق نانوشته دارد.

بلومبرگ عنوان کرد که میزان تولید نفت ایران به بالاترین میزان خود طی پنج سال گذشته رسیده و این کشور در حال ارسال بیشترین میزان نفت خام خود به چین طی یک دهه گذشته است. مقامات ایرانی باور دارند که ارسال محصولات نفتی‌شان از این نیز بیشتر خواهد شد.

صادرات نفت ایران در بهترین حالت غیرتحریمی از 5/2میلیون بشکه در روز فراتر نمی‌رفت و حالا با وجود تحریم‌های آمریکا براساس اعلام «تانکر ترکرز» در ماه جاری میلادی به بالای ۲ میلیون بشکه در روز رسیده است. ادعایی که البته یکی از کارشناسان مؤسسه انرژی کپلر در گفت‌وگو با «هم‌میهن» آن را رد کرد و اشتباه آماری خواند.

براساس داده‌های موجود مبتنی بر افزایش تولید نفت در ایران، صادرات روزانه یک میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه نفت ایران با توجه به آمار تولید و مصرف پالایشگاه‌های کشور در کنار استفاده از نفت ذخیره‌شده در دولت گذشته، به‌طور کامل امکان‌پذیر است.

بنا به گفته‌های وزیر نفت، «ظرفیت تولید نفت خام اکنون 8/3میلیون بشکه در روز است، اما از نظر عملکرد، تولید نفت 2/3 میلیون بشکه در روز است که البته همکاران ما قول داده‌اند تا پایان شهریورماه تولید نفت به ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه در روز برسد.»

این تحولات در بازار نفت درحالی رخ می‌دهد که با خارج شدن پالایشگاه‌های روسی از روند صادرات نفت روسیه به علت تعمیرات، قیمت نفت روسیه به‌واسطه کاهش عرضه افزایش یابد که همین امر نیز در مقطعی به نفع ایران تمام شد و ایران توانست نفت خود را با سهولت بیشتری به پالایشگاه‌های خصوصی چین بفروشد.

رویترز به نقل از منابع بازرگانی خبر داد افزایش قیمت گرید نفتی اسپوی روسیه احتمالا باعث خواهد شد پالایشگاه‌های خصوصی چین به نفت ارزان‌تر رو بیاورند. به گزارش ایسنا، کاهش عرضه اوپک‌پلاس و تقاضای قوی پالایشگاه‌های بزرگ چین برای نفت روسیه، تخفیف قیمت‌ گرید نفتی اسپو را به کمترین میزان از زمان آغاز جنگ اوکراین رسانده است. البته در گفت‌وگو با همایون فلکشاهی، تعمیرات در پالایشگاه‌ها نیز به‌عنوان عاملی برای عرضه نفت اعلام شد.

براساس این گزارش، به گفته دو منبع بازرگانی، معاملات نفت شیرین سبک برای تحویل در اکتبر، هفته جاری آغاز شد و نخستین معامله با تخفیف حدود یک دلار در هر بشکه به نسبت به معاملات نفت برنت براساس تحویل خارج از کشتی به چین انجام شد. این در حالی است که تخفیف معاملات نفت برای تحویل در سپتامبر، حدود یک دلار و ۸۰ سنت در هر بشکه بود. محموله‌های نفت اسپو پیش از این قرارداد، با تخفیف ۵۰ سنت در هر بشکه عرضه شده بودند.

یکی از این منابع آگاه گفت: ما انتظار داشتیم که روند افزایشی قیمت نفت اسپو همانطور که در دو ماه گذشته بود، ادامه پیدا کند اما اکنون تصور می‌کنیم که افزایش قیمت ممکن است محدود شود، زیرا احتمالا تعدادی از پالایشگاه‌ها، به خرید نفت ایران رو می‌آورند.

طبق داده‌های شرکت اطلاعات انرژی کپلر، صادرات نفت ایران در سال ۲۰۲۳ افزایش پیدا کرده و در ماه مه، به 54/1 میلیون بشکه در روز رسید که بالاترین میزان در چهار سال‌ونیم گذشته بود.

با وجود اینکه قیمت‌ گریدهای نفتی رقیب مانند اورال و اسپوی روسیه جهش پیدا کرده‌اند، اختلاف قیمت گرید نفتی سبک ایران نسبت به نفت برنت به دلیل عرضه فراوان، به حدود ۱۳ دلار در هر بشکه در چین در مقایسه با حدود ۱۰ دلار در هر بشکه در سال گذشته، رسیده است.

یک منبع آگاه دیگر به رویترز گفت: احتمال زیادی وجود دارد که خریداران نفت اسپو تحت تاثیر عرضه نفت ایران قرار بگیرند. خریداران خصوصی بزرگ که توان پرداخت قیمت‌های بالاتر را دارند، محموله‌های اسپو بیشتری را خریداری می‌کنند، درحالی‌که پالایشگاه‌های کوچک‌تر، به سراغ نفت ارزان‌تر می‌روند.

براساس گزارش رویترز، واردات نفت چین از ایران در اوت، به بالاترین رکورد خود از دسامبر سال ۲۰۲۲ رسیده است و شرکت ورتکسا، حجم آن را حدود 2/1میلیون بشکه در روز برآورد کرده است. برآورد کپلر از میزان واردات نفت از ایران به چین، 4/1میلیون بشکه در روز بوده و شامل محموله‌هایی است که مستقیماً از ایران صادر شده‌اند، اما در مالزی، بین دو کشتی منتقل می‌شوند.

توافق نفتی نانوشته ایران و آمریکا
در این رابطه ایمان ناصری، مدیرکل امور خاورمیانه مؤسسه مشاوران بازار نفت و گاز FGE در گفت‌وگو با «هم‌میهن» عرضه نفت ارزان ایران را به ضرر روسیه نمی‌داند. او در گفت‌وگویی کوتاه می‌گوید: «اعتقاد ندارم که عرضه نفت ارزان ایران به ضرر روسیه شده است. این دو با یکدیگر رقابت می‌کنند به همان صورت نیز عرضه نفت ارزان روسیه به ضرر نفت ایران، تمام شده است. تخفیف‌های ایران، همواره از تخفیف‌های روسیه بیشتر بوده است، زیرا نفت ایران تحریمی است و نفت روسیه شامل تحریم نمی‌شود.»

ناصری همچنین در مورد ادعای توافق غیررسمی ایران و آمریکا در بازار نفت می‌گوید: «توافق نانوشته را کسی نمی‌داند. دو سه ماه قبل که ادعا شد توافق ایران و آمریکا صورت گرفته و فقط امضای آن مانده، قیمت نفت ۵ دلار ریخت. همان موقع نوشتم که ایران و آمریکا همین الان نیز در توافق نانوشته هستند، زیرا آمریکا چند وقت است چشمش را بسته و پیگیر ایران نیست. به همین خاطر ایران توانسته صادرات خود را بیشتر کند و خریداران هم اعتماد پیدا کرده‌اند که می‌توانند نفت ایران را بیشتر بخرند.»

عواملی که در هفته اخیر بازار نفت را متأثر کرد
با این حال بازار جهانی نفت از عوامل دیگری نیز متأثر شده است. براساس گزارش هفتگی انرژی دانشگاه امیرکبیر، چند عامل مشخص توانسته قیمت نفت را با افزایش همراه کند که به‌طور مختصر به آنها اشاره می‌کنیم.

موافقت با پیوستن اعضای جدید به بریکس: سران پنج کشور مؤسس بریکس یعنی برزیل، روسیه، هند، چین، و آفریقای جنوبی در پانزدهمین نشست خود در ژوهانسبورگ موافقت کردند تا 6 کشور ایران، عربستان سعودی، اتیوپی، مصر، آرژانتین، و امارات عربی متحده به این گروه بپیوندند. در این صورت چهار کشور این گروه یعنی روسیه، ایران، عربستان سعودی و امارات متحده عربی تولیدکننده حامل‌های انرژی به‌خصوص نفت خام هستند و چهار کشور چین، هند، برزیل و آرژانتین از مصرف‌کنندگان عمده انرژی‌های فسیلی هستند. از طرف دیگر بانک توسعه بریکس نیز فعال شده و در آینده می‌تواند تسهیلگر مراودات تجاری مابین اعضای بریکس باشد. اگر اعضای بریکس بتوانند نفت خام و گاز طبیعی مبادله مابین خودشان را بدون دخالت دلار انجام دهند، به احتمال زیاد آمریکا، اروپا و ژاپن به آن عکس‌العمل نشان داده و این مسیر به تنش مابین کشورها در بخش انرژی خواهد انجامید. اما به نظر می‌رسد که برای کشورهای در حال توسعه پاره‌ای جز انتقال از دلار به یک واحد ملی و یا منطقه‌ای نمانده است.

افت ذخایر راهبردی نفت کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی: مؤسسه خدمات مالی گلدمن‌ساکس اعلام کرد که ذخایر تجاری نفت در سازمان توسعه و همکاری اقتصادی (OECD) در ماه اوت، ۳۰ میلیون بشکه کمتر از پیش‌بینی قبلی تحلیلگران «گلدمن‌ساکس» بوده است. «دان استرویون» مدیر تحقیقات نفت گلدمن‌ساکس، ماه گذشته میلادی به شبکه «سی.ان.بی.سی.» گفت: «این بانک انتظار دارد که قیمت نفت به‌دلیل تقاضای بالا و کاهش تولید بالاتر برود.» بانک «گلدمن ساکس» کمبود قابل توجه عرضه نفت در نیمه دوم سال جاری میلادی را پیش‌بینی می‌کند؛ به‌طوری‌که کمبود عرضه در سه ماهه سوم سال 2023، به حدود دو میلیون بشکه در روز خواهد رسید. طبق گزارش ماهانه «آژانس بین‌المللی انرژی» ذخایر جهانی نفت در ژوئن، 3/17 میلیون بشکه کاهش یافت که به‌دلیل کاهش ذخایر سازمان توسعه و همکاری اقتصادی بود. همچنین ذخایر نفت در ژوئیه، برای سومین ماه متوالی کاهش یافت و ذخایر راهبردی نفت سازمان توسعه و همکاری اقتصادی اکنون بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه کمتر از میانگین پنج‌ساله است. «آژانس بین‌المللی انرژی» خاطرنشان کرد که با ادامه کاهش عرضه توسط عربستان سعودی و روسیه تا پایان سپتامبر، توازن بازار در پاییز سال جاری میلادی محدودتر خواهد شد. «آژانس بین‌المللی انرژی» اعلام کرد: «اگر ائتلاف «اوپک‌پلاس» سطح تولید و صادرات فعلی خود را حفظ کند، ذخایر نفت ممکن است 2/2 میلیون بشکه در روز در سه‌ماهه سوم و 2/1 میلیون بشکه در روز در سه‌ماهه چهارم سال جاری میلادی کاهش پیدا کند و ریسک افزایش قیمت‌ها بالاتر برود.»

کاهش صادرات نفت کویت: صادرات کمتر از سوی کویت پس از اقدام عربستان سعودی برای کاهش داوطلبانه تولید، قیمت نفت برنت را به نزدیک ۹۰ دلار در هر بشکه در دو هفته اخیر رساند و برای پالایشگاه‌های آسیایی که برای بیش از دوسوم از واردات نفت خود، به خاورمیانه متکی هستند، فضای چندانی باقی نگذاشت. پالایشگاه‌های چینی که سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی در تأسیسات جدید مناسب پالایش نفت ترش انجام داده‌اند، از این وضعیت بیشتر آسیب می‌بینند. نفت تخفیف‌دار روسیه تا حدودی از این فشار کاسته و جایگزین بخشی از عرضه کویت، به‌خصوص برای چین و هند شده است. عمده مشتریان کویت برای خرید نفت با کیفیت مشابه، از صادرکنندگان دیگر نظیر عربستان سعودی، عراق و امارات متحده عربی، باید پول بیشتری پرداخت کنند یا گریدهای نفتی شیرین و گران‌تر مناطق دیگر را خریداری کنند.

شکست مذاکرات میان عراق و ترکیه در خصوص از سرگیری صادرات نفت اقلیم کردستان عراق: براساس گزارش «رویترز»، وزیر نفت عراق و همتای ترک او به هیچ قراردادی برای از سرگیری صادرات نفت شمال عراق در آینده نزدیک نرسیدند، اما توافق کردند مذاکرات بیشتری در آینده برگزار شود. ترکیه در 25 مارس 2023 پس از رأی دادگاه بین‌المللی، صادرات نفت شمال عراق را متوقف کرد. طبق رأی دادگاه، آنکارا باید 5/1میلیارد دلار خسارت به خاطر صادرات غیرقانونی نفت اقلیم کردستان عراق بین سال‌های 2014 و 2018، به بغداد پرداخت کند. در بیانیه وزارت نفت عراق آمده است ترکیه و عراق اجازه تکمیل فرایند نگهداری خط لوله را قبل از ازسرگیری جریان نفت دارند. «حیان عبدالغنی» وزیر نفت عراق، با هدف مذاکره در مورد از سرگیری صادرات نفت از طریق پایانه نفتی جیحان به پایتخت ترکیه سفر کرده بود. طبق گفته یکی از مقامات وزارت نفت عراق، وزارت انرژی ترکیه به شرکت بازاریابی نفت عراق (سومو) اعلام کرده به زمان بیشتری برای بررسی امکان فنی از سرگیری جریان نفت از این خط لوله نیاز دارد. همچنین مقامات انرژی عراق اعلام کردند رسیدن به این توافق در آینده نزدیک کار آسانی نیست.