هم میهن/متن پیش رو در هم میهن منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

«میزان واقعی صادرات نفت ایران واقعی نیست.» این را همایون فلکشاهی، تحلیلگر و کارشناس ارشد مؤسسه انرژی کپلر مستقر در لندن می‌گوید. فلکشاهی موارد نقض این ادعای بلومبرگ را شرح داده و می‌گوید: «احتمالاً این تخمین عجیب و غریب شرکت ردیابی نفتکش‌ها (Tanker Trackers) به میزان نفت ایران که روی آب ذخیره شده برگردد.» ازسویی کاهش صادرات نفت روسیه به‌واسطه تعمیرات پالایشگاهی، قیمت نفت روسیه را با افزایش همراه کرده است و اقبال نفت ایران را نیز برای فروش بیشتر کرده است. اما پالایشگاه‌های کوچک در شاندونگ چین، چندان همراهی نمی‌کنند، زیرا خوب می‌دانند که افزایش قیمت نفت روسیه می‌تواند به کاهش تخفیف قیمت نفت ایران منتهی شود. با این همه، راهکار انتخابی مشتری ثابت نفت ایران و روسیه، راهکاری کاملاً اقتصادی است. بهره‌گیری از ذخایر نفت در خشکی، راهکاری است که چینی‌ها برای جبران افزایش قیمت نفت در جهان انتخاب کرده‌اند. اما این شرایط تا کجا ماندگاری دارد؟ آیا باید منتظر افزایش بیشتر قیمت نفت در جهان باشیم؟ آیا رقابت ایران و روسیه بر سر قیمت نفت ادامه‌دار خواهد بود؟ آیا اخبار ادعایی بلومبرگ مبنی بر توافق ایران و آمریکا برای بازگشت نفت ایران به بازار جهانی می‌تواند افزایش صادرات نفت ایران را به همراه بیاورد و رقبای ایران را نگران کند؟ همایون فلکشاهی، کارشناس ارشد مؤسسه انرژی کپلر مستقر در لندن در گفت‌وگو با «هم‌میهن» به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهد.

‌ برخی رسانه‌ها اعلام کرده‌اند که فروش نفت ایران افزایش جدی داشته است. تحلیل شما درباره رکوردزنی فروش نفت ایران چیست؟
بلومبرگ درباره رکوردزنی فروش نفت ایران چند روز پیش خبری منتشر کرد که صادرات نفت ایران در ماه اوت به میزان دو میلیون و 200 هزار بشکه در روز رسیده که این تخمین را از شرکت ردیابی نفتکش‌ها (Tanker Trackers) گرفتند. ما با این عدد موافق نیستیم. براساس ارزیابی شرکت ما، فروش نفت ایران در ماه اوت، حدود یک میلیون و  400  هزار بشکه در روز بود. اما با توجه به ردیابی نفتکش‌های ایران، این رقم می‌تواند به یک میلیون و 600 هزار بشکه تا آخر ماه اوت برسد. ولی به‌هیچ‌وجه فکر نمی‌کنم به دو میلیون و 200 هزار بشکه در روز برسیم. احتمالا این تخمین عجیب و غریب شرکت ردیابی نفتکش‌ها به میزان نفت ایران که روی آب ذخیره شده برگردد، زیرا در ماه اوت حدود 12 تا 13 میلیون بشکه از این ذخیره‌سازی خارج شده و به بنادر چینی رسیده و تخلیه شده است. اگر این را اضافه کنیم می‌شود حدود 500 هزار بشکه در روز. اما این نفتی است که در ماه اوت بارگیری نشده، بنابراین اشتباه است که این را برای ماه اوت حساب کرده‌اند. میزان فروش نفت ایران بالاست و برآورد فعلی‌مان یک میلیون و 400 هزار بشکه است که میزان بالایی است، اما نه به آن اندازه که در بلومبرگ اعلام شد. وزیر نفت و شرکت ملی نفت ایران هم گفته میزان تولید نفت خام حدود سه میلیون و 200هزار بشکه در روز است. بنابراین صادرات بالاتر از یک میلیون و ۵۰۰هزار بشکه در روز نمی‌تواند واقعیت داشته باشد، زیرا از این میزان حدود یک میلیون و ۷00 هزار بشکه در روز مصرف می‌شود.

‌ نظرتان در مورد شرایط رقبای ایران در بازار نفت (با محوریت روسیه) چیست؟
اینکه گفته می‌شود قیمت نفت روسیه افزایش پیدا کرده، به عرضه روسیه مرتبط است، زیرا صادرات دریایی روسیه از حدود چهار میلیون بشکه در ماه مه به کمی بالاتر از سه میلیون بشکه در روز افت کرده است. یعنی حدود 900هزار بشکه در روز کمتر شده و این کاهش باعث شده قیمت‌ نفت روسیه بالا برود چون برای آن نوع نفت، تقاضا به همان میزان وجود دارد اما عرضه کمتر است.  بنابراین نفت روسیه که از راه‌آهن سراسری سیبری در شرق روسیه و از بندر کوزمینو صادر می‌شود، از چند هفته قبل، حدود منهای هشت دلار در هر بشکه بود در مقایسه با بشکه برنت که به منهای 2 و 3 رسید. ولی به نظرم این وضعیت در هفته‌های آینده تغییر می‌کند، چون دلیل اصلی اینکه روسیه صادراتش را کاهش داد این بود که در بازار داخلی وضعیت پالایشگاه‌ها تا ماه مه در تعمیرات بودند و به فعالیت کامل برگشتند که باعث شد تقاضای داخلی از 4 میلیون و 900 هزار بشکه به پنج میلیون و 600 هزار بشکه در روز برسد که باعث کم شدن صادرات شد. چون بشکه‌های صادراتی به سمت بازار داخلی رفتند. اما تنظیمات و تعمیرات پالایشگاه‌ها قرار است در نیمه دوم ماه سپتامبر تکرار شود که باعث می‌شود صادرات نفت روسیه پس از سپتامبر کاهش پیدا کند که باعث افزایش دوباره قیمت نفت روسیه خواهد شد. تخفیف قیمت‌ نفت ایران به نظر من حدود ۱۰ دلار یا کمتر در حدود هشت نه دلار در بشکه به‌واسطه افزایش قیمت نفت روسیه است، اما  نفت ایران با توجه به تحریم‌های ثانویه که وجود دارد تفاوت بزرگی با تحریم‌هایی که در روسیه اعمال شدند، دارد که همین موضوع سبب می‌شود تا قیمت نفت ایران در مقایسه با قیمت نفت روسیه تخفیف‌های بیشتری داشته باشد.

‌ چه تأثیری روی اقتصاد چین که خریدار نفت ایران و روسیه است، دارد؟
بازار اصلی روسیه و ایران در چین در ایالت شاندونگ در جنوب پکن و در شمال شرق چین است. در این ایالت، تعداد قابل‌توجهی پالایشگاه نسبتاً کوچک و ساده وجود دارد. رقابتی که در بازار پالایشی چین وجود دارد در سال‌های اخیر بیشتر شده، چون ظرفیت پالایشی چین حدود دو میلیون بشکه در روز از سه، چهار سال اخیر افزایش پیدا کرده است. این نوع پالایشگاه‌ها چون ساده هستند، نمی‌توانند نفت سنگین وارد کرده و به بنزین و گازوئیل تبدیل کنند و به همین خاطر میزان نفت کوره‌ای که از نفت سنگین به‌دست می‌آورند، بیشتر است. بنابراین باید دنبال نفت با تخفیف و ارزان‌تر باشند و قطعاً نفت ایران که به چین صادر می‌شود، 90 درصدش به سمت این نوع پالایشگاه می‌رود. روسیه هم حدود دوسوم نفتی که به چین صادر می‌کند به سمت این نوع پالایشگاه‌ها می‌رود. بنابراین گران‌تر شدن نفت روسیه برای این پالایشگاه‌ها مفید نیست، چون در این صورت نفت ایران هم گران‌تر می‌شود. از طرف دیگر سود پالایشی (تفاوت بین قیمت‌گذاری محصولات نفتی از یک طرف و هزینه خرید نفت خام از طرف دیگر) در دو سه ماه اخیر در جهان بیشتر شده است، مخصوصاً برای گازوئیل. این یعنی احتمالاً وضعیت این نوع پالایشگاه‌ها در جهان و چین کمی در ماه‌های اخیر بهتر شده است. میزان ذخیره‌سازی نفت در مناطق خشک چین خیلی بالاست و طبق آخرین اطلاعات به حدود یک میلیارد بشکه رسیده بود. این موضوع به پالایشگاه چینی این امکان را می‌دهد که اگر فکر می‌کنند نفت خام در بازار جهانی گران است، بیشتر از ذخیره‌ خودشان استفاده کنند و در ماه اوت دیدیم ذخیره‌سازی در مناطق خشکی چین حدود 30 تا 40 میلیون بشکه کم شد و تصمیم گرفتند به سمت این نوع نفت بروند چون با نفت برنت حدود 85 دلار و گران‌شدن قیمت نفت روسیه، خرید نفت برایشان گران تمام می‌شد. در واقع برای اقتصاد چین شاید در نهایت تحولات مثبتی باشد که نفت ایران بیشتر وارد بازار می‌شود. این را هم باید در نظر داشت که روسیه در هفته آینده افزایش صادرات نفت خواهد داشت و دسترسی به عرضه بیشتر از ایران و روسیه برای وضعیت پالایشگاه چینی بهتر خواهد بود که مسلماً بر اقتصاد چین تأثیر می‌گذارد. البته این را نیز باید افزود که اقتصاد چین در کل در وضعیت خوبی نیست.

‌ توافق ادعایی بلومبرگ در مورد ورود نفت ایران به بازار نفت تا چه اندازه قابل تأیید است و در چه میزان ممکن است باشد؟ این موضوع چه تأثیری روی فروش نفت رقیب ایران (روسیه) خواهد داشت؟
عقیده خاصی درباره ادعای بلومبرگ ندارم. اما به نظرم اگر واقعاً این توافق بین آمریکا و ایران انجام شود، اگر فرض کنید آمریکا به ایران اجازه دهد و تحریم‌ها را تا حدی لغو کند و ایران بتواند بیش از دو میلیون بشکه در روز صادر کند، تحریم‌ها اثر خاصی بر صنعت نفت ایران نخواهد گذاشت و آمریکا قدرت فشاری که روی ایران دارد را از دست می‌دهد. به نظرم در حال حاضر حداکثر فروش نفت ایران همان یک میلیون و  500  هزار بشکه در روز باشد. اما اگر این گفته درست باشد ایران می‌تواند نفت بیشتری صادر کند که خبر خوبی برای روسیه و کشورهای سازمان صادرکنندگان نفت اوپک‌پلاس نیست، چون عربستان تولید و صادرات خود را در ماه ژوئیه، یک میلیون بشکه در روز کم می‌کند که این حجم به سمت آسیا و مقدار قابل‌توجهی به چین می‌رفت. چند ماه قبل عربستان حدود یک میلیون و 800 هزار بشکه به چین صادر می‌کرد که این میزان به یک میلیون و 300 هزار بشکه کاهش پیدا کرده که می‌تواند تأثیرات ژئوپلیتیکی بگذارد چون با وجود اینکه ایران با عربستان تا حدودی به توافق رسید اما در بازار نفت یا صحنه سیاسی و  ژئوپلیتیک دنیا رقیب هستند.

‌ این تحولات چه تأثیری روی قیمت نفت در بازار جهانی دارد؟
طبیعتاً اگر ایران بتواند نفت بیشتری صادر کند یعنی در حال حاضر حدود یک میلیون و 500 هزار بشکه در روز است، با لغو تحریم‌ها حدود 700 هزار بشکه در روز بیشتر ‌شود، روی قیمت نفت تأثیر می‌گذارد، چون عرضه بیشتر می‌شود و این 700 هزار بشکه در روز حدود 8/0درصد عرضه جهانی است. با توجه به اینکه قیمت نفت در یکی دو ماه اخیر افزایش داشته اما انگار به سقف رسیده‌اند چون اقتصاد چین کندتر از اینکه تعدیل‌گران برآورد می‌کردند، حرکت می‌کند و می‌توانیم بگوییم موتور افزایش قیمت نفت را تا حدودی سوزانده و فکر نمی‌کنم قیمت‌ نفت در هفته‌های آینده خیلی بالاتر از 85 دلار در هر بشکه برسد. اگر صادرات نفت ایران افزایش پیدا کند، در بازار جهانی می‌تواند روند افزایشی نفت را کمرنگ‌تر کرده و حتی قیمت‌ها را کاهش دهد. اگر این خبر تأیید شود شاید در دو سه روز اول کاهش قابل توجهی بین پنج تا شش دلار در هر بشکه را ببینیم.