دنیای اقتصاد/متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

پرسشی که بعد از روی کار آمدن هاکان فیدان از سوی تحلیلگران مسائل ترکیه مطرح شد، این بود که آیا سیاست خارجی ترکیه دستخوش تغییر و تحول خاصی خواهد شد؟ همچنین نگاه وزیر خارجه جدید به مسائل ترکیه چگونه است؟ رحمن قهرمانپور، پژوهشگر ارشد مسائل بین‌الملل درباره ویژگی‌‌‌های سیاست خارجی ترکیه در دوره جدید ریاست جمهوری اردوغان و تصدی هاکان فیدان بر وزارت خارجه به روزنامه «دنیای اقتصاد» گفت: «مهم‌ترین مساله‌‌‌ای که رجب طیب اردوغان در دور جدید ریاست جمهوری‌‌‌اش در پی آن است تثبیت جایگاهی است که ترکیه در سال‌‌‌های قبل به آن دست پیدا کرده و بعضا با عناوین مختلف توصیف می‌شود؛ برخی آن را اقتصاد نوظهور می‌‌‌نامند، برخی قدرت چندمنطقه‌‌‌ای و برخی نیز قدرت متوسط بین‌المللی.»

قهرمانپور ادامه داد: «فارغ از اینکه این وضعیت چه نامیده شود، مشخص است که جایگاه منطقه‌‌‌ای و بین‌المللی ترکیه امروز در مقایسه با ترکیه قبل از اردوغان تغییر کرده است. این میراث مهم اردوغان است و او می‌‌‌خواهد آن را حفظ کند.» این کارشناس تشریح کرد: « زیرا اردوغان تا ۴، ۵ سال دیگر باید قدرت را ترک و به جانشینان خود واگذار کند. آنچه که امروز میراث بزرگ اردوغان را تهدید می‌‌‌کند مساله اقتصاد، تضعیف موقعیت اقتصادی ترکیه، کاهش ارزش پول ملی، کاهش سرمایه‌گذاری و... است.» قهرمانپور ادامه داد: «از این رو چینش کابینه آقای اردوغان در دوره جدید به گونه‌‌‌ای است تا بتواند این مشکلات را حل و فصل کند.

وی محمت شیشمک را که یکی از تجار معروف بین‌المللی است به عنوان وزیر اقتصاد و خانم حفیظه غایه ارکان که فارغ‌‌‌التحصیل یکی از دانشگاه‌‌‌های آمریکاست به عنوان رئیس‌‌‌بانک مرکزی معرفی کرده است. گفته می‌شود کابینه جدید اردوغان بیشتر یک کابینه اقتصادی است.» این پژوهشگر در خصوص نقش هاکان فیدان توضیح داد: «از آنجا که فیدان قبلا رئیس میت بوده و به فضای منطقه و ارتباطات ترکیه با گروه‌‌‌های نیابتی آشناست، تلاش خواهد کرد تا دستاوردهای ترکیه را در عرصه سیاست خارجی و سیاست دفاعی حفظ کند و مانع از این شود که تنش‌‌‌های جدیدی در منطقه بروز کند تا رویکرد اقتصادی کابینه جدید تحت‌الشعاع آن قرار بگیرد.»

قهرمانپور در پاسخ به اینکه ایران چه جایگاهی در سیاست خارجی ترکیه خواهد داشت، گفت: «به نظر نمی‌رسد در دوره جدید نگاه ویژه‌‌‌ای به ایران در دستورکار باشد؛ در وهله نخست بحث اروپا و سرمایه‌گذاری‌‌‌های آنها در ترکیه مدنظر کارگزاران سیاست خارجی این کشور است؛ در گام بعدی نگاه آنها به کشورهای حاشیه خلیج‌فارس به‌خصوص عربستان و امارات است و ترکیه تمام تلاشش را به کار گرفته تا روابط تجاری‌اش را با این کشورها گسترش دهد.» وی افزود: «قاعدتا به دلیل مشکلات اقتصادی و تحریمی ایران، ترکیه نمی‌تواند سرمایه‌‌‌ای از ایران جذب کند. زیرا ایران نیز به دنبال جذب سرمایه است. اما ممکن است در زمینه خرید مجدد گاز یا انرژی از ایران توافق‌‌‌هایی بین آنکارا و تهران شکل بگیرد. زیرا ترکیه در حال انجام مجموعه مذاکراتی با اسرائیل، مصر، ‌‌‌ لبنان، آذربایجان و قزاقستان است تا نیازهای انرژی خود را تامین کند. مساله ایران از این جهت برای ترکیه اهمیت دارد و تمدید قرارداد گازی احتمالا موردتوجه طرفین قرار خواهد گرفت.»

فرصت‌ها و تهدیدهای فیدان
همچنین علی کالیراد، پژوهشگر ارشد مسائل ترکیه نیز به «دنیای‌اقتصاد» گفت: «مهم‌ترین نکته‌‌‌ای که در مورد هاکان فیدان مورد توجه قرار گرفته، سوابق وی و مطرح شدنش به عنوان یکی از چهره‌‌‌های مهم و اثرگذار در سیاست ترکیه چه در عرصه داخلی و چه خارجی در سال‌‌‌های اخیر است. از این رو زمانی که فیدان به عنوان وزیر خارجه انتخاب شد بسیاری اینگونه بیان کردند که وی به عنوان یک چهره پشت پرده سرانجام ظاهر شده است. زیرا وی پیش‌تر در اغلب سفرهای اردوغان به کشورها و مجامع بین‌المللی در کنار وزیر خارجه وقت حضور داشت.» کالیراد با اشاره به اینکه با انتخاب فیدان به عنوان وزیر خارجه ترکیه، تحلیلگران در ایران به فرصت‌‌‌ها و تهدیدهای این انتصاب پرداختند، توضیح داد: «از یکسو کارشناسان و تحلیلگران با توجه به شناخت، سوابق و مراودات فیدان با مقامات ایران، رویکردی مثبت نسبت به انتصاب وی دارند و بر این باور هستند که ممکن است در رفع موانع در روابط دوجانبه تهران و آنکارا شاهد تحولات خوبی باشیم. از سوی دیگر برخی تحلیلگران نگاه بدبینانه‌‌‌ای به انتخاب فیدان داشتند و معتقد بودند بخشی از سیاست‌‌‌های منطقه‌‌‌ای ترکیه به‌خصوص در حوزه شامات و عراق به فعالیت‌‌‌های فیدان مربوط است.»

وی افزود: «در نگاه سایر دولت‌‌‌های منطقه و همچنین طرف‌‌‌های غربی نیز نگاه‌‌‌های متفاوتی نسبت به فیدان وجود دارد و همچنان اینکه حضور فیدان در مقام وزیر خارجه ترکیه، سیاست خارجی این کشور را به چه سمت و سویی می‌‌‌برد محل پرسش است.» کالیراد در پاسخ به اینکه آیا سیاست خارجی ترکیه در دوره فیدان قرار است تفاوت ماهوی پیدا کند یا خیر توضیح داد: «فیدان برای تکمیل پروژه‌‌‌های ناتمام سیاست خارجی ترکیه بر سر کار آمده است. نام فیدان حتی به عنوان یک گزینه احتمالی جانشینی اردوغان در رسانه‌‌‌ها مطرح می‌شود اما صحت و سقم آن هنوز مشخص نیست.» وی ادامه داد: « ظاهرا قرار است چالش‌‌‌ها و مشکلات مختلف ترکیه در حوزه‌‌‌های مختلف منطقه و بین‌المللی به دست فیدان حل و فصل شود.

همچنانکه شاهد نقش‌‌‌آفرینی فیدان در عادی‌‌‌سازی روابط ترکیه با عربستان سعودی و امارات بودیم. نقش وی در پرونده سوریه نیز حائز اهمیت است.»کالیراد با بیان اینکه به نظر نمی‌رسد سیاست خارجی ترکیه در دوره ایشان شاهد چرخش عجیب و ساختاری متفاوت باشد، تاکید کرد: «فیدان احتمالا تکمیل پروژه‌‌‌ها در حوزه‌‌‌هایی چون غرب آسیا و قفقاز و آسیای مرکزی را دنبال خواهد کرد.» پژوهشگر مسائل ترکیه با اشاره به اینکه سیاست خارجی ترکیه در قبال ایران نیز احتمالا دچار تغییر و تحول خاصی نخواهد شد، افزود: «مشکلات اقتصادی ترکیه لاجرم این کشور را به سمت غرب متمایل خواهد کرد.

همچنین در دوره جدید ریاست جمهوری ترکیه شاهد تلاش‌‌‌های آنکارا با هدف تعریف در چارچوب سیاست‌‌‌های غرب هستیم.» وی تاکید کرد که یکی از نگرانی‌‌‌های برخی تحلیلگران ایرانی همین است که آیا ترکیه قرار است دوباره در سوریه و عراق و همچنین قفقاز به نوعی در چارچوب سیاست‌‌‌های کلان غرب یا ناتو عمل کند که نکته بسیار مهمی است. کالیراد در نهایت گفت سفر فیدان به تهران در این برهه زمانی بسیار حائز اهمیت است و با وجود تمام اختلافات و رویکردهای متفاوت تهران و آنکارا نسبت به برخی از مسائل منطقه، نفس این مذاکرات و شکل‌‌‌گیری گفت‌وگو میان طرفین می‌تواند سودمند باشد.