عصر ایران/متن پیش رو در عصر ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

هر چند عصر ایران از عنوانی چون «پرفسور» استفاده نمی‌کند و «آیت‌الله» را هم تنها برای رهبری و مراجع به کار می‌برد و نیز روحانیون دیگر هنگامی که بحث فقهی در میان باشد یا "دکتر " برای پزشکان و در اخبار پزشکی یا چنانچه بحث علمی در میان باشد یا اشتهار با آن عنوان غلبه کند (‌هر چند حساب تحلیل و نظر جداست) اما اگر برای «پرفسور سید حسن امین» عنوان دانشگاهی را نیاوریم انگار چیزی کم است. گفت‌و‌گوی سید مهدی حسینی دورود - فعال رسانه‌ای و دین پژوه - با فیلسوف، حقوق‌دان و ادیب ایرانی که در دانشگاه گلاسکوی اسکاتلند صاحب کرسی بوده دربارۀ اخراج استادان در این روزهاست که در آن در آغاز از یک دانشجوی مشهور او پرسیده شده و او با نام حسن فریدون به خاطر می‌آورد.

بخشی از گفت‌و‌گو  با استادِ حسن روحانی در دانشگاه گلاسکوی اسکاتلند را بخوانید:

*شما در دوره‌ای در اسکاتلند، استادِ آقای حسن روحانی رییس جمهوری پیشین ایران بوده‌اید. اگر نکته یا خاطره خاصی در این باره وجود دارد بیان بفرمایید.
 
 -بله، من استاد‌تمام صاحب‌کرسی دانشگاه گلاسکو کل‌دونیان در رشته حقوق بین‌الملل و حقوق تطبیقی بودم. دانشجویان زیادی از سراسر جهان برای دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی به این دانشگاه می‌آمدند، من هم خدمت‌گزار علم بودم و استاد راهنما و مشاور برای عزیزان می‌شدم. یکی از آنان آقای روحانی بودند که البته با نام حسن فریدون در دانشکده حقوق ثبت‌نام کردند و من به ایشان پذیرش دادم. ایشان قبل از انقلاب فارغ‌التحصیل رشته حقوق قضائی از دانشگاه تهران بودند و به نیّت ادامه تحصیلات به انگلیس آمده بودند اما تحصیلات ایشان ناتمام مانده بود. بنابراین با داشتن مدرک لیسانس حقوق دانشگاه تهران و با توجه به تحصیلات حوزوی ما به ایشان پذیرش دادیم تا از کارشناسی ارشد پژوهشی بتواند شروع کند، ایشان آن مقطع را گذراندند و در ادامه دکتری را جداگانه خواندند.

*ایشان دانشجوی موفقی بودند؟

-  حتماً دانشجوی باهوش، هوشمند و پرتلاشی بودند که توانستند به عالی‌ترین مقام اجرایی کشور بزرگی مانند ایران برسند. در هوش و استعداد ایشان و اینکه از زمان و مکان به وجه احسن استفاده کردند، شکی نیست اما سنجش سطح علمی و پژوهشی ایشان با توجه به اشتغاالاتی که داشت، بر عهده هیأت داوری بود. هیأت داوری در دو مقطع با پژوهش ایشان در دوره فوق لیسانس و دکتری موافقت کرد و مدرک ایشان را برابر مدارک موجود دانشگاه ارائه کرد.

*ما امروزه با بحث اخراج برخی از استادان دانشگاه‌ها روبرو هستیم. تفاوت روند کنونی را با اوائل انقلاب و سال 88 در چه می‌دانید؟

- در مقطعی که انقلاب اتفاق افتاد از جهت سطح تحصیل و آموزش و پژوهش در دانشگاه‌های ایران رو به رشد بودیم. برای مثال در دانشکده پزشکی ما به اندازه‌ای پیشرفت کرده بودیم که اساتید انگلستان که برای سنجش سطح دوره‌های تخصصی به ایران می‌آمدند، امتحان را به خود اساتید ایرانی واگذار می‌کردند. 

در رشته‌های دیگر هم دانشگاه مادر ما که دانشگاه تهران بود، دانشگاه شیراز که آن زمان دانشگاه پهلوی نامیده می‌شد و دانشگاه شریف امروز و آریامهر سابق، به اندازه کافی در جهان شناخته شده بودند و فارغ‌التحصیلان این دانشگاه‌ها و اعضای هیئت علمی آن‌ها مورد استقبال جهان بودند.

   اندک اندک با بازنشسته کردن و پاکسازی اساتید؛ افول، دانشگاه‌ها را فرا گرفت. استادان برجسته‌ای که حق‌شان اخراج یا پاکسازی نبود، از دانشگاه‌ها رفتند. لذا روند رو به رشدی که داشتیم تحت تأثیر تعطیلی متوقف شد و هنوز هم اگر به طور طبیعی پیش می‌رفتیم، نتوانستیم به روند رو به رشدی که داشتیم برگردانیم. 

  از طرف دیگر اینکه سیاست در امور دانشگاهی، استخدام، گزینش دانشگاهیان و ادامه خدمت آن‌ها تأثیرگذار است، قطعا‌ً به زیان علم و دانشجو و اعضای هیأت علمی خواهد بود. استقلال دانشگاه امری است که ما از دوره محمدرضا شاه داشتیم و در گذشته‌های دور دانشگاه بخشی از وزارت معارف و وزارت فرهنگ بود اما معنای استقلال دانشگاه خودگردان شدن آن است و آمد و رفت مدیریت‌های کلان جامعه، دولت‌ها و کابینه‌ها در روند ادارۀ دانشگاه تأثیرگذار نبود و نباید باشد. 

 متأسفانه در حال حاضر مقدار زیادی شاهد هستیم که استادانی که منتقد وضعیت موجود اقتصادی و معیشتی و اجتماعی و فرار مغزها هستند، مورد بی‌لطفی قرار می‌گیرند، اخراج می‌شوند و این کارها نمی‌تواند اثر مثبتی بر بقیه استادان داشته باشد؛ چه استادان به جهت نیازهای معیشتی خودشان سکوت اختیار کنند و چه اینکه بخواهند از همکاران خود دفاع کنند. به هر حال دخالت سیاست در امر دانش و فرهنگ و تولید علم و پژوهش نمی‌تواند مورد قبول عقلای جامعه باشد.

   اگر بنده هم یکی از دل‌سوزان و عقلای جامعه و از علاقه‌مندان منافع دراز مدت ملی کشور تعریف شوم، از نظر من دخالت سیاست در دانشگاه و مخصوصاً اخراج و تهدید و ارعاب و نان بریدن خانواده‌های استادان دانشگاه، در هیچ جامعه‌ای قابل دفاع نیست؛ مخصوصاً جامعه ایران که سابقۀ زیادی در مدارا و تسامح دارد و حتی اگر نگاه دینی و شرعی بخواهیم داشته باشیم، نهی از منکر و امر به معروف از وظائف همه مسلمانان و در رأس آنان نخبگان جامعه، متخصصان و دلسوزان جامعه است و باید این امر از جهت لزوم آزادی افراد برای انتقاد سازنده، امر به معروف و نهی از منکر و تحلیل مسائل و راهنمایی و راهگشایی برای داشتن یک جامعه بهتر و برتر، مورد قبول لاأقل حکومتی باشد که عنوان آن جمهوری اسلامی است.

*توصیه شما به اساتید و بزرگان دانشگاه چیست تا وحدتی را بین خود ایجاد کنند و بتوانند در این مواقع از همکاران و اساتید دفاع کنند؟ آیا اتحایه و مدلی در کشورهای دیگر در راستای دفاع از اساتید وجود دارد؟

- در کشورهای بزرگ به مانند همۀ اصناف، دانشگاهیان هم اتحادیه دارند و می‌توانند هنگامی که مورد ظلم قرار می‌گیرند از طریق اتحادیه مشکل خود را پی‌گیری کنند. در انگلستان کسی که می‌خواهد در دانشگاه استخدام شود، اگر معترض باشد که من تقاضای استخدام کردم و با اینکه مدارکم مشکلی نداشت، توصیه‌هایی که برای من نوشته بود خوب بود و از عهده مصاحبه و اختبار علمی برآمدم اما مثلا چون سیاه پوست یا مسلمان بودم من را استخدام نکردند، ولی از طرف دیگر فلان آقای انگلیسی را که درجه علمی وی از من پایین‌تر بود و رشته او متناسب نبود استخدام کردند، می‌تواند در جاهای مختلف شکایت کند و اگر قبلاً تدریس کرده و به صورت پاره وقت عضو اتحادیه است می‌تواند از اتحادیه کمک بگیرد تا حق خود را مطالبه کند. در ایران نیز باید چنین حرکت‌هایی از سوی دانشگاهیان صورت گیرد و برای پشتیبانی یکدیگر اعلامیه دهند، کارزار درست کنند و اتحادیه تشکیل دهند.
   در دولت آقای خاتمی بنا بود اتحادیه دانشگاهیان در ایران ایجاد شود. یادم است که در دانشکده ادبیات دانشگاه علامه طباطبایی که در آن روزگار در خیابان توانیر بود، کنفرانس بزرگی برگزار شد که من هم از سخنرانان بودم و تجارب خود را از اتحادیه‌های دانشگاهی کشورهای اروپایی بیان کردم که بعداً آن مطالب چاپ شد. توصیه من این است که دانشگاهیان پشتیبان یکدیگر باشند و از اخراج این عزیزان ممانعت کنند.