هم میهن/متن پیش رو در هم میهن منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

احسان خاندوزی جنگ ارزی را دلیل عدم کاهش تورم در کشور می‌داند اما وحید شقاقی‌شهری، اقتصاددان و استاد دانشگاه در گفت‌وگو با «هم‌میهن» عنوان کرد که ناترازی‌های اقتصاد کلان باعث تورم شده و تا اصلاحات صورت نگیرد در اقتصاد ایران اتفاق مثبتی رخ نخواهد داد. او معتقد است ابراهیم رئیسی باید تیم اقتصادی خود را تغییر دهد و همچنین از فرصت یک‌ساله تا انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا استفاده کند تا مشکلات ارزی کشور حل شود.

‌وزیر اقتصاد در واکنش به تورم ماندگار 40 درصدی گفته‌، جنگ ارزی اجازه نداد تا اثر کاهش نقدینگی نمایان شود. به نظر شما این دلیل چقدر منطقی و قابل پذیرش است؟
مشکل اصلی اینجاست که تاکنون ناترازی‌های اقتصاد کلان که ریشه‌های تورم هستند را نتوانسته‌اند رفع کنند. بنده درباره تورم بسیار تحقیق کرده‌ام. تورم ریشه‌هایی دارد که مهمترین آن ناترازی بودجه، ناترازی بانک‌ها، ناترازی صندوق‌های بازنشستگی، ناترازی حساب سرمایه، ناترازی کسری‌های تجاری و ناترازی انرژی است. تا زمانی که این ناترازی‌ها را کنترل و رفع نکنیم همچنان اقتصاد ایران تورم بالایی خواهد داشت اما متاسفانه در پنجاه سال اخیر هر روز به این ناترازی‌ها افزوده شده است. مثلا در دهه پنجاه ناترازی بودجه داشتیم که هنوز وجود دارد، یا در چند سال آینده ناترازی صندوق‌های بازنشستگی یکی از ریشه‌های اصلی و اثرگذار بر تورم خواهد بود و بنده نگران هستم این ناترازی که در حال افزایش است به تنهایی بتواند نزدیک به ۱۵ درصد تورم ایجاد کند. همچنین به دلیل عدم سرمایه‌گذاری در بخش انرژی کشور دچار ناترازی انرژی خواهیم بود که موجب خواهد شد فشار سنگینی بر بودجه و منابع ارزی وارد شود. اصولا ساختار بودجه کشور به‌گونه‌ای است که مولد ناترازی است یا بخش تجارت خارجی ما با مشکل مواجه است چراکه نتوانسته‌ایم صادرات غیرنفتی را توسعه دهیم و کنترل دقیقی بر واردات نیز نداریم.

یا در دهه اخیر شاهد خروج سرمایه از کشور هستیم که باعث شده ارز حاصل از صادرات به اقتصاد ایران برنگردد و از طرف دیگر ورود سرمایه نیز به دلیل تحریم‌ها و ریسک اقتصادی و سیاسی در کشور به‌شدت کاهش پیدا کرده است که ناترازی جدید با عنوان کسری حساب سرمایه را ایجاد کرده است. برطرف شدن ناترازی نیازمند اصلاحات ساختاری است اما دولت سیزدهم در این دو سال چنین اصلاحاتی را حتی آغاز هم نکرده است. دولت باید در این زمینه یک برنامه روشن داشته باشد که متاسفانه من چنین عزمی را در دولت ندیده‌ام.

‌اما دولت مدعی است سه برابر دولت قبل از نفت درآمد داشته است...
بله حرف درستی است، چون در زمان ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ صادرات نفت به زیر ۳۰۰ هزار بشکه در روز رسیده بود اما اکنون به دلیل سیاست‌های تسهیل‌گرایانه جو بایدن، رئیس‌جمهور فعلی آمریکا حدود یک و نیم میلیون بشکه در روز نفت می‌فروشیم و افزایش یافته است.

‌پس چرا وزیر اقتصاد اعلام می‌کند که ما در جنگ ارزی قرار داریم؟
ببینید، ما در صادرات نفت مشکلی نداریم بلکه همچنان در بحث دریافت منابع ارزی دچار مشکل هستیم و فعلا می‌توانیم با ارز خود مواد غیرتحریمی وارد کنیم. به هرحال وضع ما نسبت به دو سه سال پیش از لحاظ تحریم‌ها به مراتب بهتر شده است. بنده سه سال پیش که در جلسات بانک مرکزی شرکت می‌کردم، دولت از یک طرف با کرونا و تعطیلی بنگاه‌های اقتصادی درگیر بود و از طرف دیگر قیمت نفت به دلیل کرونا به حدود ۳۵ دلار کاهش پیدا کرده بود. ترامپ نیز فشار حداکثری را بر ایران وارد می‌کرد. با آمدن بایدن اولاً فشار تحریم‌ها به تدریج کاسته شد، ثانیاً قیمت نفت به بالای ۸۵ دلار رسید و کرونا نیز وجود ندارد.

‌پس چرا تورم در کشور مهار نشد و ابراهیم رئیسی در این دوسال به وعده خود درباره نصف و تک‌رقمی کردن تورم عمل نکرد؟
چون اصلاحات ساختاری برای رفع ناترازی‌ها را آغاز نکرد و تا زمانی که ریشه‌ای مشکلات را درمان نکنیم با تورم مواجه خواهیم بود. به‌عنوان یک اقتصاددان معتقدم تا دولت اصلاحات ساختاری را در جهت کاهش و رفع ناترازی‌های اقتصاد کلان شروع نکند، تورم همچنان افزایشی خواهد بود. شاید به دلیل کاهش انتظارات تورمی، سرعت رشد قیمت‌ها کم شود اما این یک مسئله موقتی است و نباید آن را به حساب توانایی دولت در مهار تورم گذاشت چون با کوچکترین شوک دوباره شاهد افزایش قیمت‌ها خواهیم بود. دولت نباید فرصت‌ها را از دست بدهد، اگر سال آینده در انتخابات آمریکا، ترامپ یا یک جمهوری‌خواه به ریاست‌جمهوری برسد یا حتی اگر یک دموکرات برنده انتخابات شود ممکن است دوباره تحریم‌های ایران تشدید شود.

‌به نظر شما تیم اقتصادی دولت در دو سال پایانی ریاست‌جمهوری رئیسی، توان حل مشکلات را دارد؟
توصیه دوستانه و مشفقانه من به آقای رئیسی این است که حتما در تیم اقتصادی خود بازنگری کند. اصلاحات ساختاری نیازمند یک تیم مدیریتی بسیار حاذق و زبده است. سازمان برنامه و بودجه، وزارت اقتصاد و تیم مدیریتی اقتصاد کلان کشور، تجربه و ویژگی‌های لازم را برای جراحی‌های اقتصادی ندارند. سازمان برنامه و بودجه نسبت به سایر وزراتخانه‌ها ضعیف‌تر است. خواهش بنده از آقای رئیسی این است که فرصت را از دست ندهد و غنیمت بشمارد، چراکه حتی اگر دموکرات‌ها در انتخابات آمریکا برنده شوند، رفتارشان مانند الان نخواهد بود چون اکنون به دنبال توافق موقت هستند اما سال بعد ممکن است رویکرد تهاجمی را در پیش بگیرند. نگاه من به منافع ملی است و اتفاقاً دوست دارم آقای رئیس‌جمهور در این زمینه موفق باشد ولی متاسفانه یک گروه اندک با یک تفکر مشخص اقتصاد کشور را در دست گرفته‌اند و من مطمئن هستم آنها توان اصلاحات ساختاری را ندارند.