هم میهن/متن پیش رو در هم میهن منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

بررسی روند قیمت‌گذاری و آخرین وضعیت بازار خودرو

«هفته پیش اومدم ماشین بخرم. تعلل کردم و چیزی گیرم نیومد. امروز که اومدم پراید حداقل 10 میلیون گرون‌تر شده. کاش هفته پیش خریده بودم. تو بازار میگن بعدا گرون‌تر هم میشه.» در جمعه‌بازار خودروی تهران، واقع در چیتگر خریدار زیاد اما فروشنده کم است. زمزمه‌های مصوبه شورای رقابت و بحث افزایش نرخ‌های ایران‌خودرو و سایپا حاشیه‌های بازار را افزایش داده است. شرایط به جایی رسیده که فروشنده عجله‌ای برای زیان ندارد و می‌داند اگر خودروی خود را بفروشد، ممکن است گران‌تر شود. این چرخه بیمار اقتصاد به تخریب بازار منتهی شده است. بسیاری از مردم برای حفظ ارزش سرمایه به بازار هجوم آورده‌اند و فروشندگان هم از افزایش قیمت بو برده‌اند و عجله‌ای برای فروش ندارند. قیمت‌ها در بازار به خریداران دهان‌کجی می‌کنند. پژو 207 اتوماتیک مدل 99 حدود 720 میلیون تومان قیمت‌گذاری شده است. خودروهای L90 دستی، مدل 98 حدود 711 میلیون تومان، دنا پلاس اتوماتیک، مدل 1400 حدود 890 میلیون تومان، تارا دنده‌ای، مدل 1400 حدود 680 میلیون، پژو 206، مدل 81 حدود 205 میلیون، کوییک دنده‌ای، مدل 1400 حدود 368 میلیون و رانا پلاس 1401، حدود 680میلیون تومان قیمت داشتند.

تعداد خودروهای فروشی در بازار کم نیست، اما تعداد افرادی که به مرکز تشخیص رنگ و دفتر انجام معامله مراجعه می‌کنند زیاد نیست. بسیاری از فروشندگان صرفا به این دلیل که پول احتیاج دارند حاضر به فروش هستند. این روزها تخفیف در بازار خودرو اصلا معنا ندارد. همین که فروشنده در لحظه امضای قرارداد چند میلیون بیشتر طلب نکند، کفایت می‌کند. خریداران اما بی‌شمارند. جوانی که برای خرید خودرو آمده بود، گفت: «اگر امروز نخرم، فکر نکنم هفته دیگه بتوانم بخرم. هر دفعه که می‌خوام ماشین بخرم قیمت‌ها سریع دوبرابر میشه. من چشمم به ارزونی آب نمی‌خوره، باید بخریم تا گرون‌تر نشده.» احساسات بازار به‌شدت صعودی است و همین موضوع جریان سرمایه را به بازار خودرو سرازیر کرده است. یک فروشنده خودرو در بازار می‌گوید: «الان ماشین خوب فروش میره. ماشاءالله مشتری زیاده و ماشین رو دست کسی نمی‌مونه. مثل پول نقده. روزبه‌روزم که قیمتش میره بالا. برای همین من ارزون نمی‌فروشم. اصلا اگر این هفته هم نفروشم مشکلی نیست. هفته دیگه گرون‌تر می‌فروشم.» بحث کمبود عرضه نسبت به تقاضا همیشه در بازار خودرو مطرح بوده، اما در شرایط فعلی به اوج خود رسیده است. تولید خودروسازان داخلی کمتر از تقاضا است و واردات هم که سال‌ها ممنوع بود و حالا که تازه آزاد شده، اصلا معلوم نیست دولت با آن 60 هزار میلیارد تومان که از پیش‌فروش خودروهای خارجی به‌دست آورد، خودرو وارد کرده یا نه؟

از نیمه‌های اسفند عرضه خودرو در بورس کالا با وجود اصرار رئیس سازمان بورس و وزارت اقتصاد تعطیل شد. عرضه خودرو در بورس کالا دو مزیت داشت. اول اینکه فاصله قیمت کارخانه با بازار آزاد را کاهش می‌داد و رانت کم شده و پول فروش خودرو به جیب خودروسازان می‌‌رفت. دوم اینکه بازگشت پول به خودروسازان، زیان انباشته سرسام‌آور آنها را کاهش می‌داد. با عرضه حدود 60 هزار خودرو در بورس کالا حدود 12 هزار میلیارد تومان از زیان انباشته خودروسازان کاهش یافت، اما حالا خودرو دوباره در سامانه یکپارچه عرضه می‌شود. بازار خودرو در میانه بحران، کمبود نهاد تصمیم‌گیر را هم به شدت حس می‌کند. تصمیمات شبانه برای بازار خودرو کم نیستند. برخی از مسئولان عقیده دارند که خودرو باید در بورس کالا عرضه شود اما شورای رقابت و برخی دیگر از دولتمردان با عرضه خودرو در بورس کالا مخالفت می‌کنند. شورای رقابت برای عدم عرضه خودرو در بورس کالا به انحصاری بودن خودرو اشاره می‌کند اما مکانیسم عرضه خودرو در سامانه یکپارچه معاملات رانت زیادی توزیع می‌کند. بررسی وعده‌های دولت سیزدهم در رابطه با بازار خودرو نشان می‌دهد که خودرو هم مانند سایر بازارها به دستورات دولتمردان گوش نمی‌دهد. ابراهیم رئیسی وعده افزایش تولید به دو میلیون دستگاه داد، اما هیچ‌وقت محقق نشد. قرار بود در دولت سیزدهم قرعه‌کشی حذف شود اما هنوز ادامه دارد. حال وعده جدید دولت واردات 200 هزار دستگاه خودروی خارجی است و مشخص نیست چه سرنوشتی پیدا می‌کند.

حتی طبق مصوبه شورای رقابت با وجود مصوبه افزایش قیمت 10 تا 35 درصدی خودروهای داخلی باز هم خودروسازان زیان‌ده خواهند بود. اقتصاد ایران دچار چرخه تورمی شده است. با افزایش قیمت خودرو تورم هم افزایش پیدا می‌کند و قیمت‌ها در بازار آزاد رشد می‌یابد. بررسی‌های میدانی خبرنگار هم‌میهن نشان می‌دهد که قیمت خودرو در بازار آزاد از شب عید تا امروز بین 15 تا 20 درصد افزایش پیدا کرده است. تاکنون برای عرضه خودرو تصمیم مشخصی گرفته نشده است. افزایش قیمت شورای رقابت هم در شرایط فعلی از سوی مخبر مورد انتقاد قرار گرفت. او عقیده دارد افزایش قیمت خودرو باید به‌صورت پله‌ای انجام شود تا تاثیر کمتری بر بازار بگذارد. بازخوانی سیاست‌های دولت و کشمکش شورای رقابت با بورس کالا و وزارت اقتصاد، نشان می‌دهد که دولت به همان سیاق گذشته است. قیمت‌گذاری دستوری هنوز هم نقش پررنگی در اقتصاد ایران دارد و معلوم نیست دولت چه زمانی دست از سر خودروسازی برمی‌دارد؟

دولت سیزدهم در سال گذشته بازار خودرو را با گفتاردرمانی کم‌التهاب نگه داشت. با شروع سال 1401 هر روز یک مسئول از جلسه برای آزادسازی واردات خودرو خبر می‌داد و در نهایت واردات خودرو آزاد شد، اما اصلا وارداتی در کار نبود. در شرایط فعلی خزانه ارزی بانک مرکزی شرایط جالبی ندارد. فروش نفت به راحتی انجام نمی‌شود و ارز برای واردات محدود است. سال گذشته وعده واردات 100 هزار خودروی خارجی دادند، اما کمتر از 10 درصد وعده هم محقق نشد و امسال وعده واردات 200 هزار خودرو دادند. در شرایطی که ایران در انزوای جهانی قرار دارد، چگونه باید انتظار داشت به‌راحتی خودرو وارد شود؟ در شرایط فعلی جریان سرمایه بوی توزیع رانت به مشامش خورده و وارد بازار خودرو شده است. میزان ثبت‌نام قرعه‌کشی‌های سایپا و ایران‌خودرو هم گواه این موضوع است. در شرایط فعلی تنها راه باقی‌مانده آزادسازی قیمت‌هاست. آزادسازی قیمت‌ها چندان ساده نیست. کارشناسان عقیده دارند که ممکن است خودرو 70 درصد رشد قیمت داشته باشد، اما نکته این است که حاشیه قیمت بازار و کارخانه کاهش پیدا می‌کند. صنعت خودروسازی حدود 140 هزار میلیارد تومان زیان‌ ساخته و همه این زیان به‌نوعی گردن قیمت‌گذاری دستوری خودرو از سوی دولت است. براساس قانون اصل 44 هر جا دولت با قیمت‌گذاری دستوری موجب زیان شود، باید زیان را پرداخت کند. اما برای دولت مهم نیست که زیان خودروساز بیشتر می‌شود یا نه؟