هم میهن/متن پیش رو در هم میهن منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

کارشناسان ادعای دولت درباره تامین کسری‌ها بدون چاپ پول و کاهش بدهی به بانک مرکزی را بررسی کردند

اعلام آمار کاهش بدهی دولت به بانک مرکزی و تاکید ابراهیم رئیسی بر تامین 480 هزار میلیارد تومان کسری بودجه بدون چاپ پول، در شرایطی که پایه پولی و نقدینگی به رشد خود ادامه می‌دهد؛ کارشناسان را متعجب کرده است. جور نبودن شاخص‌ها با یکدیگر و بهبود نیافتن حال اقتصاد به‌رغم ادعای عدم چاپ پول، تحلیلگران را به این نتیجه رسانده که جایی از کار می‌لنگد. در گفت‌وگویی که با کارشناسان پولی و مالی داشتیم؛ در اینکه شاخص‌های اعلامی غیرقابل اعتماد هستند، اتفاق‌نظر وجود داشت.

آخر هفته گذشته بود که ابراهیم رئیسی به خراسان جنوبی رفت و از تصمیمات دولتش برای کاهش تورم گفت و در نهایت عنوان کرد: «در دولت مردمی علاوه بر اینکه توانستیم کسری بودجه ۴۸۰ هزار میلیارد تومانی را بدون چاپ پول یا استقراض از بانک مرکزی و با ایجاد منابع درآمدی جدید برطرف کنیم، توانستیم ۵ هزار کارخانه تعطیل و نیمه‌تعطیل را احیا کرده، تولید کالاهای اساسی را ۲۲ درصد افزایش دهیم و شاخص‌های اقتصادی مثل نرخ رشد را مثبت کنیم.»

او در حالی از رکوردشکنی دولت سیزدهم خبر داد که به باور کارشناسان اقتصادی تسویه کسری ۴۸۰ هزار میلیاردی آن هم با یک روش منطقی و قانونی میسر نیست و احتمالا در این زمینه به رئیس‌جمهور اطلاعات غلط و یا بهتر بگوییم، ناقص داده‌اند. قابل پیش‌بینی بود که عبدالناصر همتی که تا دو سال پیش سکان هدایت بانک مرکزی را برعهده داشت و به زیر و بم اعداد و ارقام آگاه است، به سخنان ابراهیم رئیسی واکنش نشان دهد. او در صفحه شخصی خود نوشت که کاهش خالص بدهی بخش دولتی به بانک مرکزی، از شهریور ۱۴۰۰ تا فروردین۱۴۰۲، به میزان ۱۳۷ همت، به معنای کاهش بدهی دولت به بانک مرکزی نیست و اتفاقاً در مدت یادشده بدهی دولت به بانک مرکزی به میزان قابل‌توجهی، افزایش نیز داشته است.

همتی خطاب به رئیسی نوشت: «نمی‌دانم، آیا گزارش و توضیحات کامل را هم به شما داده‌اند یا نه؟ خوب است جنابعالی از مسئولین محترم اقتصادی بخواهید حداقل به مردم اطلاعات کامل ارائه داده و تفسیر یک‌بعدی و ناقص که قطعاً از دید کارشناسان پنهان نمی‌ماند، ارائه ندهند. اولاً- منفی شدن خالص بدهی بخش دولتی نه به‌خاطر کاهش بدهی دولت، بلکه عمدتاً به خاطر انتقال سپرده‌های شرکت‌های دولتی از بانک‌های تجاری به حساب خزانه نزد بانک مرکزی است، چراکه در مدت یادشده بدهی مستقیم دولت به بانک مرکزی ۸۲ همت نیز اضافه شده است. بخش مهمی از اضافه‌برداشت سنگین بانک‌ها از بانک مرکزی در این مدت نیز ناشی از همین انتقال سپرده‌های شرکت‌های دولتی از بانک‌های تجاری به بانک مرکزی است که به موجب قانون انجام شده است. ثانیاً - افزایش مانده ناشی از عملیات بازار باز -ریپو - ( که همانا واگذاری اوراق بدهی دولت و به‌عبارتی بدهی غیرمستقیم دولت به بانک مرکزی است) در مدت یادشده ۱۱۵ همت افزایش داشته است. ثالثاً- خالص دارایی‌های خارجی که ناشی از خرید (تسعیر) ارزهای دولت در خارج از کشور است نیز ۱۵۸ همت زیادتر شده است که تأمین کسری دولت و در واقع چاپ پول می‌باشد.» همتی در پایان نامه خود نوشته کاهش خالص بدهی بخش دولتی به بانک مرکزی، از شهریور ۱۴۰۰ تا فروردین ۱۴۰۲، به میزان ۱۳۷ همت، به معنای کاهش بدهی دولت به بانک مرکزی نمی‌باشد و نه‌تنها بدهی دولت به بانک مرکزی کاهش نیافته، بلکه در مدت یادشده، به انواع روش‌های مختلف مستقیم و غیرمستقیم و برداشت از حساب دستگاه‌های دولتی نزد بانک مرکزی، بدهی دولت به بانک مرکزی به میزان قابل‌توجهی، افزایش داشته است. او البته عنوان کرده درخصوص روند بدهی دولت در ۵ ماه گذشته اطلاعاتی منتشر نشده است. اینکه دولت چگونه توانسته بدهی عظیم خود را که بخشی از آن میراث دولت دوازدهم است، تسویه کند و از کدام راه‌ها و روش‌ها استفاده کرده برای هر صاحب‌نظر و علاقه‌مند به اقتصاد جذاب است و قطعاً بسیاری منتظر هستند تا از فرمول و منبع آن سر در بیاورند اما اینکه با وجود جبران کسری همچنان مشکلات اقتصادی مانند تورم وجود دارد از مسائلی است که تیم اقتصادی دولت باید به آن پاسخ دهد.

نگاه کارشناس
علی سعدوندی کارشناس اقتصادی: به رئیس‌جمهور گزارش‌های نادرست می‌دهند

ابراهیم رئیسی گفته که دولت کسری ۴۸۰ هزار میلیارد تومانی بودجه را بدون چاپ پول برطرف کرده اما علی سعدوندی، کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با «هم‌میهن» این گفته رئیس‌جمهور را ناشی از گزارش‌های نادرستی می‌داند که به او داده می‌شود. سعدوندی معتقد است دولت سیاست‌های مناسبی را اعمال نمی‌کند و افرادی که این روش‌ها را اجرا می‌کنند نمی‌دانند با آتش بازی می‌کنند.

‌رئیس‌جمهور گفته است که دولت کسری ۴۸۰ هزار میلیارد تومانی بودجه را بدون چاپ پول برطرف کرده است. شما صحبت‌های ایشان را چگونه تحلیل می‌کنید؟
برداشت من از صحبت‌های آقای رئیسی این است که متاسفانه به ایشان گزارش‌های نادرستی داده می‌شود و او نیز همان را عنوان می‌کند. توصیه بنده این است که آقای رئیس‌جمهور، افرادی که چنین گزارش‌هایی را ارائه می‌کنند مورد بازخواست قرار دهد چون این روند و اینگونه اظهارنظرها برای کشور اصلا خوب نیست.

‌انتقاد رئیس بانک مرکزی دولت حسن روحانی به دولت رئیسی این است که سپرده‌های شرکت‌های دولتی از بانک‌های تجاری به حساب خزانه بانک مرکزی برده شده و همین باعث شده که دولت مدعی شود پول چاپ نکرده است. نظر شما چیست؟
ببینید، هرگونه تبدیل درآمد ارز به پایه پولی، چه درآمد نفتی باشد و چه برداشت از صندوق توسعه ملی، دقیقاً معادل استقراض از بانک مرکزی است. همچنین هرگونه اضافه‌برداشت از نظام بانک‌های تجاری در نهایت به بانک مرکزی تحمیل خواهد شد و اینگونه بانک‌های تجاری از بانک مرکزی اضافه‌برداشت خواهند داشت که این هم معادل اضافه‌برداشت از این بانک است.

متاسفانه اینگونه بازی‌ها کشور را به قهقرا می‌برد. اینگونه است که گزارش‌هایی به رئیس‌جمهور داده می‌شود که مثلا نرخ تورم در مردادماه نه‌تنها افزایش نیافته بلکه کاهش داشته است، یا رشد نقدینگی را در سطح ۲۶ درصد از طریق تحمیل محدودیت بر نظام بانکی نگه می‌دارند. محدودیت‌های ایجادشده باعث شده که نقدینگی رشد نکند ولی نسبت پول در نقدینگی و پایه پولی در حال رشد باشد.

وقتی به کل مجموعه نگاه می‌کنیم متوجه می‌شویم که دولت سیاست‌های مناسبی را اعمال نمی‌کند و حتی برای کشور خطرناک است، البته به نظر می‌رسد افرادی که این روش‌ها را اجرا می‌کنند از خطیر بودن این سیاست‌ها آگاه نیستند و نمی‌دانند با آتش بازی می‌کنند و امیدوارم اتفاق بدی در آینده رخ ندهد.

به نظر من کنترل تورم در ایران کار بسیار ساده‌ای است ولی نه با سیاست‌هایی که دولت سیزدهم پیش گرفته است، اتفاقا رفتار دولت باعث ادامه یافتن تورم خواهد شد. گاهی صحبت از این می‌شود که تیم اقتصادی دولت باید تغییر کند اما اگر دقت کنیم اتفاقا تیم اقتصادی دولت عوض شده و رئیس بانک مرکزی، رئیس سازمان برنامه و بودجه و وزیر صمت و... جای خود را به افراد دیگری داده‌اند منتهی سال به سال دریغ از پارسال، پس بنابراین با تغییر تیم اقتصادی مشکل حل نخواهد شد.

مشکل بزرگ دولت این است که یک استراتژیست اقتصاددان ندارد و متاسفانه جناب ابراهیم رئیسی و معاون اول ایشان هیچ‌گونه تخصصی در امر اقتصاد ندارند و به همین دلیل وقتی گزارش‌های نادرست به آنها داده می‌شود، نمی‌توانند آن را به خوبی تشخیص دهند.

‌این ایراد را نمی‌توان به دولت‌های قبل هم وارد دانست؟ رؤسای قبل هم اقتصاددان نبودند...

بله، بزرگترین انتقادی که بنده می‌توانم به دولت آقای رئیسی در زمینه اقتصاد داشته باشم این است که از دولت حسن روحانی کپی‌برداری کرده و دقیقاً همان سیاست‌های دولت دوازدهم را اجرا می‌کند. متاسفانه در دولت قبل هیچ‌کس مسئولیت بی‌سیاستی‌های اقتصادی را برعهده نمی‌گرفت و همه آنها به دولت ابراهیم رئیسی منتقل شده است.