وطن امروز/متن پیش رو در وطن امروز منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

مهدی بختیاری| چند ماه قبل برای نخستین بار اعلام شد قطب جنوب جدیدترین هدف ناوگروه‌های ایرانی است که طی 14 سال اخیر به صورت دائم در ماموریت‌های طولانی در آب‌های دوردست حضور دارند.
علاوه بر این، امیر دریادار «شهرام ایرانی» فرمانده نیروی دریایی ارتش نیز همین هفته اعلام کرد ساخت یک پایگاه در قطب جنوب در دستور کار کشورمان قرار دارد.

۱- قطب جنوب یکی از ناشناخته‌ترین مناطق زمین است که به دلیل سلطه کشورهایی نظیر آمریکا، روسیه، انگلیس و برخی دیگر از کشورهای امضاکننده پیمان جنوبگان، اخبار و اطلاعات دقیقی از این منطقه وجود ندارد.
52 کشور عضو معاهده جنوبگان هستند اما هم‌اکنون حدود 30 کشور (از جمله آمریکا، روسیه، شیلی، فرانسه، آرژانتین، هند، پاکستان و برزیل) با 70 مرکز فعال پژوهشی، در این منطقه دارای ایستگاه تحقیقاتی هستند که روسیه با 10 ایستگاه پیشتاز است.
اگرچه ادعا می‌شود در این منطقه چیزی جز برف و یخ وجود ندارد و حضور پایگاه‌های نظامی و علمی این کشورها برای حفاظت از طبیعت بکر و گونه‌های جانوری و صرفا تحقیقاتی است اما شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد این ادعاها صرفاً برای فریب افکار عمومی و انحراف توجهات از این منطقه مهم جهان است.
به‌ گفته ابوالفضل صالح، سرپرست پژوهشکده علوم دریایی پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی «حضور در قطب جنوب از جنبه‌های مختلف علمی، حقوقی و سیاسی، ژئواستراتژیک، اقتصادی، ظرفیت‌سازی و دستیابی به فناوری‌های نوین دارای اهمیت است و در آینده این منطقه به ‌عنوان یک موضوع عمده صحنه بین‌المللی مطرح خواهد شد و با توجه به منابع سرشار  قطب، اهمیت راهبردی آن بر حاکمیت بر نیم‌کره‌‌ جنوبی و مسائل علمی بی‌بدیل آن محیط، احتمال تجدیدنظر در معاهده‌ جنوبگان بسیار است».
سال 2014 عضویت ایران در کمیته علمی تحقیقات جنوبگان به تصویب اعضا رسید و پس از آن ایران به صورت رسمی برنامه خود را برای ایجاد یک ایستگاه دائم در جنوبگان اعلام کرد.
تأسیس پایگاه دائم جمهوری اسلامی ایران در قطب جنوب به ‌منظور افزایش عمق استراتژیک کشورمان، البته از سال‌ها قبل مورد توجه قرار داشته و برنامه‌هایی نیز برای تحقق این امر اعلام شده بود؛ هرچند اطلاع دقیقی از روند پیشبرد این برنامه مهم در دست نیست.

۲- جمهوری اسلامی ایران از جمله کشورهایی است که به‌واسطه امکان دسترسی مستقیم به قطب جنوب از سواحل مکران (بدون وجود هیچ خشکی بر سر این راه)، طبق قوانین بین‌المللی می‌تواند در بخشی از قطب جنوب ادعای حاکمیت کند. این حضور از چند منظر برای کشورمان حائز اهمیت است.
همانطور که در ابتدای متن اشاره شد، بسیاری از کشورهای جهان از سال‌ها قبل با حضور و استقرار در این منطقه دست به پژوهش و اکتشاف در قطب جنوب زدند که گفته می‌شود حاوی منابع عظیم ناشناخته است.
آنطور که فرمانده نیروی دریایی ارتش گفته، این مساله یکی از اولویت‌های مد نظر کشورمان نیز هست و قرار است ابتدا یک گروه پژوهشی به منظور بررسی شرایط برای احداث پایگاه و از آن مهم‌تر، امکان برقراری ارتباط دائم با آن به قطب جنوب اعزام شود.
این در واقع نخستین قدم برای استفاده از حق طبیعی ملت ایران خواهد بود که در طول سال‌های گذشته از آن محروم بوده است.
از طرف دیگر، نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران برای تحقق هدف‌گذاری بلند خود مبنی بر تبدیل شدن به یک نیروی راهبردی، نیازمند برخی الزامات است.
یک نیروی راهبردی، در کنار بهره‌گیری از تجهیزات و امکانات متناسب با این نام، باید حضور همیشگی و دائم نیز در مهم‌ترین مناطق دنیا داشته باشد تا علاوه بر گسترش نفوذ امنیتی خود، خطوط مواصلاتی تجاری کشور را هم در آبراه‌های اصلی دنیا حفظ کند.

3- طبق آمار، 75 درصد تجارت جهانی از طریق دریاها انجام می‌شود و کشورمان مانند بسیاری از کشورهای دیگر، در طول سال‌های نه‌چندان دور از گزند برخی آسیب‌ها و ناامنی‌ها در این مناطق در امان نبوده است.
اساسا برای همین بود که ناوگروه‌های اعزامی ارتش از 14 سال قبل به صورت مستمر در آب‌های دوردست حضور دارند تا آسیبی به این خطوط مواصلاتی نرسد.
در انجام این ماموریت‌های مهم و راهبردی، یکی از اصلی‌ترین الزامات، پشتیبانی از شناورهای اعزامی است که با به‌کارگیری ناوهای لجستیک نظیر بندرعباس، بوشهر و مکران - و در گذشته خارک – انجام می‌شود اما حضور در منطقه‌ای مانند قطب جنوب و ایجاد یک پایگاه دائم می‌تواند در شکل پشتیبانی از شناورهای اعزامی به مناطقی نظیر اقیانوس‌های اطلس و آرام نقشی موثر داشته باشد.
البته ناگفته پیداست حضور موثر در این منطقه جهان که شرایط آب و هوایی خاص خود را دارد، نیازمند تجهیزات و سامانه‌های متناسب با این اقلیم آب و هوایی است که همین مساله در سفر ناوگروه 360 ارتش در سفر به دور کره زمین نیز مد نظر قرار داشت.
میزان تاب‌آوری شناورهای ایرانی در آب‌های سرد قطب جنوب در میانه همین ماموریت مورد آزمایش اولیه قرار گرفت، یعنی درست زمانی که شناورهای حاضر در این ناوگروه (ناو رزمی دنا و ناو لجستیک مکران) از تنگه ماژلان در جنوب قاره آمریکا عبور کردند که نزدیک‌ترین منطقه به قطب جنوب است.

در کنار این موارد، موضوعات دیگری نظیر رصد پرتاب‌های موشکی و فضایی در بسیاری از نقاط مهم دنیا به‌واسطه موقعیت جغرافیایی منطقه قطب جنوب می‌تواند یکی از کاربردهای تاسیس یک پایگاه دائم در آنجا باشد.
4- نیروی دریایی ارتش در طول سال‌های گذشته از یک نیروی ساحلی به یک نیروی اقیانوسی تبدیل شده و در این مسیر شاهد ساخت و به‌کارگیری شناورهای ایرانی برای اجرای ماموریت‌های محوله هستیم که تقریبا همه آنها بارها در ماموریت‌های سنگین و طولانی‌مدت در آب‌های دوردست مورد آزمایش قرار گرفته و سربلند بیرون آمده‌اند.
با هدف‌گذاری جمهوری اسلامی ایران برای حضور دائم در منطقه قطب جنوب، در آینده باید شاهد طراحی و ساخت شناورهایی با تجهیزاتی به‌مراتب پیشرفته‌تر و مدرن‌تر از آنچه امروز داریم، باشیم. چه، تجربه بسیاری از کشورهای حاضر در قاره قطب جنوب نشان می‌دهد نیروهای دریایی آنها نقش بسیار مهمی در اعزام و استقرار در این منطقه داشته‌اند و حتی در برخی از این کشورها همچنان نیروی دریایی متولی اداره امور جنوبگان آنهاست.