دنیای اقتصاد/متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

درگیری اسرائیل و فلسطین طی دهه‌های اخیر جان ده‌ها هزار نفر را گرفته و میلیون‌ها نفر را آواره کرده است و ریشه در اقدامی استعماری دارد که بیش از یک قرن پیش انجام شد. بااین‌حال، با تشدید درگیری‌ها، چشمان جهانیان بار دیگر به این منطقه دوخته‌ شده است. آنچه در روزها رخ می‌دهد، ریشه در تاریخ دارد. الجزیره در تحلیلی مفصل به شرح ماجرا می‌پردازد.

بیانیه‌ بالفور چه بود؟: بیش از ۱۰۰سال پیش، در ۲نوامبر۱۹۱۷، وزیر امور خارجه‌ وقت بریتانیا، «آرتور بالفور» نامه‌ای خطاب به «لیونل والتر روچیلد»، رهبر جامعه‌ یهودیان بریتانیا نوشت. نامه کوتاه بود - فقط ۶۷ کلمه - اما محتوای آن تاثیری عظیم بر فلسطین داشت که تا به امروز همچنان احساس می‌شود. این نامه دولت بریتانیا را متعهد به «ایجاد یک خانه ملی برای یهودیان در فلسطین» و تسهیل «دستیابی به این هدف» کرد. این نامه به‌عنوان «اعلامیه بالفور» شناخته می‌شود. در اصل، یک قدرت اروپایی به یک جنبش صهیونیستی وعده کشوری را داد که بومیان عرب فلسطینی بیش از ۹۰درصد جمعیت آن را تشکیل می‌دادند. در سال۱۹۲۳ قیمومیت بریتانیا ایجاد و تا سال۱۹۴۸ ادامه یافت. در آن دوره، بریتانیا مهاجرت گسترده‌ یهودیان را تسهیل کرد -بسیاری از ساکنان جدید در حال فرار از نازیسم در اروپا بودند- و همچنین با اعتراضات و اعتصابات روبه‌رو شدند. فلسطینی‌ها از تغییر جمعیت کشورشان و مصادره‌ زمین‌هایشان توسط بریتانیا برای تحویل به شهرک‌نشینان یهودی نگران بودند.

در دهه۱۹۳۰ چه اتفاقی افتاد؟: تشدید تنش‌ها در نهایت به شورش اعراب انجامید که از سال۱۹۳۶ تا ۱۹۳۹ ادامه یافت. در آوریل۱۹۳۶، «کمیته‌ ملی عرب» تازه تاسیس از فلسطینی‌ها خواست برای اعتراض به استعمار بریتانیا و مهاجرت فزاینده یهودیان، دست به اعتصاب عمومی بزنند، از پرداخت مالیات خودداری و محصولات یهودی را تحریم کنند. این اعتصاب ۶ماهه توسط بریتانیایی‌ها که کمپین دستگیری دسته‌جمعی و تخریب تنبیهی خانه‌ها را به راه انداختند، به طرز وحشیانه‌ای سرکوب شد؛ رویه‌ای که اسرائیل امروز نیز به اجرای آن علیه فلسطینیان ادامه می‌دهد. مرحله دوم شورش در اواخر سال۱۹۳۷ آغاز شد و توسط «جنبش مقاومت دهقانی فلسطین» رهبری شد که نیروهای بریتانیا و استعمار را هدف قرار داد.در نیمه دوم سال۱۹۳۹، بریتانیا ۳۰هزار سرباز در فلسطین جمع‌آوری کرد.

روستاها از هوا بمباران شدند، مقررات منع آمدورفت اعمال شد، خانه‌ها تخریب و بازداشت‌های اداری و قتل‌های موقتی گسترده شد. بریتانیایی‌ها با جامعه‌ مهاجران یهودی همکاری کردند و گروه‌های مسلح و یک «نیروی ضد شورش» به رهبری بریتانیا از مبارزان یهودی به نام «جوخه‌های شبانه‌ی ویژه» تشکیل دادند. در داخل «یشوف»، اسلحه به‌طور مخفیانه وارد شد و کارخانه‌های اسلحه‌سازی برای گسترش هاگانا (شبه‌نظامیان یهودی که بعدها به هسته‌ اصلی ارتش اسرائیل تبدیل شد) تاسیس شد. در آن سه‌سال قیام، پنج‌هزار فلسطینی کشته، ۱۵ تا ۲۰هزار زخمی و ۵۶۰۰نفر زندانی شدند.

طرح تقسیم سازمان ملل چه بود؟:تا سال۱۹۴۷، جمعیت یهودیان به ۳۳درصد از فلسطین افزایش یافت؛ اما آنها تنها ۶درصد از زمین را در اختیار داشتند. سازمان ملل قطعنامه۱۸۱ را تصویب کرد که بر اساس آن خواستار تقسیم فلسطین به کشورهای عربی و یهودی شد. فلسطینی‌ها این طرح را رد کردند؛ زیرا حدود ۵۶درصد از فلسطین را به کابینه یهود اختصاص می‌داد، از جمله بیشتر مناطق حاصلخیز ساحلی. در آن زمان، فلسطینیان مالک ۹۴درصد فلسطین تاریخی بودند و ۶۷درصد از جمعیت آن را تشکیل می‌دادند.

نکبت۱۹۴۸ یا پاک‌سازی قومی فلسطین: حتی قبل از پایان قیمومیت بریتانیا در ۱۴مه۱۹۴۸، شبه‌نظامیان صهیونیست از قبل دست به عملیات نظامی برای نابودی شهرها و روستاهای فلسطینی زدند تا مرزهای سرزمین‌های اشغالی از سوی صهیونیست‌ها را که قرار بود شکل بگیرد گسترش دهند. در آوریل۱۹۴۸ بیش از ۱۰۰مرد، زن و کودک فلسطینی در روستای دیر یاسین در حومه‌ بیت‌المقدس کشته شدند. این امر لحن را برای بقیه‌ عملیات تعیین کرد و از سال۱۹۴۷ تا ۱۹۴۹، بیش از ۵۰۰روستا، شهر و قصبه‌ فلسطینی در چیزی که فلسطینی‌ها به آن نکبت می‌گویند، ویران شد. تخمین زده می‌شود که ۱۵هزار فلسطینی کشته شدند از جمله ده‌ها نفر قتل ‌عام شدند. جنبش صهیونیستی ۷۸درصد فلسطین تاریخی را تصرف کرد. آن ۲۲درصد باقی‌مانده به کرانه باختری اشغالی و نوار غزه فعلی تقسیم شد.

تخمین زده می‌شود که ۷۵هزار فلسطینی مجبور به ترک خانه‌های خود شدند. امروز فرزندان آنها به‌عنوان ۶میلیون پناهنده در ۵۸اردوگاه محقر در سراسر فلسطین و در کشورهای همسایه‌ لبنان، سوریه، اردن و مصر زندگی می‌کنند. در ۱۵مه۱۹۴۸ اسرائیل تاسیس خود را اعلام کرد. روز بعد، اولین جنگ اعراب و اسرائیل آغاز شد و در ژانویه۱۹۴۹ پس از آتش‌بس بین اسرائیل و مصر، لبنان، اردن و سوریه، جنگ پایان یافت. در دسامبر۱۹۴۸، مجمع عمومی سازمان ملل قطعنامه۱۹۴ را تصویب کرد که خواستار حق بازگشت برای آوارگان فلسطینی است.

سال‌های پس از نکبت: حداقل ۱۵۰هزار فلسطینی در سرزمین‌های اشغالی باقی ماندند و تقریبا ۲۰سال تحت کنترل شدید زندگی کردند تا اینکه در نهایت شهروندی اسرائیل به آنها اعطا شد. مصر نوار غزه را به تصرف خود درآورد و در سال۱۹۵۰، اردن حکومت اداری خود را بر کرانه باختری آغاز کرد. در سال۱۹۶۴ سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) و یک سال بعد حزب سیاسی فتح تاسیس شد.

«نکسه» یا جنگ شش‌روزه و شهرک‌ها: اسرائیل در ۵ژوئن۱۹۶۷ بقیه فلسطین تاریخی از جمله نوار غزه، کرانه باختری، بیت‌المقدس شرقی، بلندی‌های جولان سوریه و شبه‌جزیره‌ سینای مصر را در طول جنگ شش‌روزه علیه ائتلاف ارتش‌های عربی اشغال کرد. برای برخی از فلسطینی‌ها، این منجر به جابه‌جایی اجباری دوم یا «نکسه» شد که در زبان عربی به معنای «پسرفت» است. در دسامبر۱۹۶۷، «جبهه مردمی مارکسیست-لنینیست برای آزادی فلسطین» تشکیل شد. در دهه بعد، یکسری حملات و هواپیماربایی توسط گروه‌های چپ توجه جهان را به وضعیت اسفناک فلسطینیان جلب کرد. شهرک‌سازی در کرانه باختری و نوار غزه اشغالی آغاز شد. یک سیستم دولایه با شهرک‌نشینان یهودی ایجاد شد که تمام حقوق و امتیازات شهروندی اسرائیل را در اختیار داشتند؛ درحالی‌که فلسطینی‌ها مجبور بودند تحت یک اشغال نظامی زندگی کنند که تبعیض‌آمیز بود و هرگونه ابراز وجود سیاسی یا مدنی را ممنوع می‌کرد.

انتفاضه‌ اول ۱۹۸۷-۱۹۹۳: اولین انتفاضه‌ فلسطین در دسامبر۱۹۸۷ پس از کشته شدن چهار فلسطینی بر اثر برخورد یک کامیون اسرائیلی با دو ون حامل کارگران فلسطینی در نوار غزه آغاز شد. تظاهرات به سرعت به کرانه‌ باختری گسترش یافت و جوانان فلسطینی به سمت تانک‌ها و سربازان ارتش اسرائیل سنگ پرتاب کردند. این امر همچنین منجر به تاسیس جنبش حماس شد؛ شاخه‌ای از اخوان المسلمین که درگیر مقاومت مسلحانه علیه اشغالگری اسرائیل بود. پاسخ سنگین ارتش اسرائیل با سیاست «استخوان‌هایشان را خردکن» که توسط وزیر جنگ وقت این رژیم یعنی «اسحاق رابین» حمایت می‌شد، کلید خورد. این شامل کشتار فراوان، تعطیلی دانشگاه‌ها، اخراج فعالان و تخریب خانه‌ها می‌شد. این انتفاضه عمدتا توسط جوانان انجام شد و توسط «رهبری متحد ملی قیام»، ائتلافی از جناح‌های سیاسی فلسطینی که متعهد به پایان دادن به اشغال اسرائیل و ایجاد استقلال فلسطین بودند، هدایت شد.

اتحادیه عرب در سال۱۹۸۸ «سازمان آزادی‌بخش فلسطین» (PLO) را به‌عنوان تنها نماینده مردم فلسطین به رسمیت شناخت. انتفاضه با بسیج مردمی، اعتراضات توده‌ای، نافرمانی مدنی، اعتصابات سازمان‌یافته و اقدامات دیگر مشخص می‌شد. بر اساس گزارش سازمان اسرائیلی B’Tselem، حدود ۱۰۷۰فلسطینی در جریان انتفاضه توسط نیروهای اسرائیلی قتل‌عام شدند که ۲۳۷نفر از آنها کودک بودند. بیش از ۱۷۵ هزارفلسطینی دستگیر شدند. انتفاضه همچنین جامعه بین‌المللی را به جست‌وجوی راه‌حلی برای مناقشه برانگیخت.

سال‌های اسلو و تشکیلات خودگردان فلسطین:انتفاضه با امضای توافق‌نامه اسلو در سال۱۹۹۳ و تشکیل حکومت خودگردان فلسطین (PA) - یک دولت موقت که در کرانه باختری اشغالی و نوار غزه دارای خودمختاری محدود بود- پایان یافت. سازمان آزادی‌بخش فلسطین، اسرائیل را بر اساس راه‌حل دو دولتی به رسمیت شناخت و به‌طور موثر توافق‌نامه‌هایی را امضا کرد که به اسرائیل کنترل ۶۰درصد کرانه باختری و بسیاری از منابع آبی و زمینی این سرزمین را می‌داد. تشکیلات خودگردان قرار بود راه را برای اولین دولت منتخب فلسطین که یک کشور مستقل در کرانه‌ باختری و نوار غزه به پایتختی بیت‌المقدس شرقی را اداره می‌کند، باز کند؛ اما هرگز چنین نشد. منتقدان تشکیلات خودگردان آن را پیمانکار فرعی و فاسد رژیم اشغالگر اسرائیل می‌دانند که با ارتش اسرائیل در سرکوب مخالفان و سرکوب فعالیت‌های سیاسی علیه اسرائیل همکاری نزدیک دارد. در سال۱۹۹۵، اسرائیل یک حصار الکترونیکی و یک دیوار بتنی در اطراف نوار غزه ساخت و تعاملات بین مناطق تقسیم‌شده‌ فلسطینی را قطع کرد.

پس‌ازآن انتفاضه دوم کلید خورد و سپس محاصره‌ غزه آغاز شد و طی سال‌ها زمینه را برای آنچه امروز رخ داد، آغاز کرد. اسرائیل چهار حمله‌ نظامی طولانی‌مدت را در سال‌های ۲۰۰۸، ۲۰۱۲، ۲۰۱۴ و ۲۰۲۱ علیه غزه آغاز کرد و هزاران فلسطینی و بسیاری از زنان و کودکان را از دم تیغ گذراند و هزاران خانه و مدرسه و ساختمان را ویران کرد. بازسازی غیرممکن است؛ زیرا اسرائیل با محاصره این منطقه مانع ورود مصالح ساختمانی شده است. سال۲۰۰۸ اسرائیل دست به حملات فسفری علیه غزه زد. در سال۲۰۱۴ و طی مدتی ۵۰روزه بیش از ۲هزار فلسطینی از جمله۱۴۶۲ غیرنظامی و نزدیک به ۵۰۰ کودک قتل‌عام شدند. تمام این جنایت‌ها در حالی رخ داد که جامعه بین‌المللی تماشاگر بود و قدم از قدم برای حل بحران برنمی‌داشت.