هم میهن/متن پیش رو در هم میهن منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

بـا وجــود تاکیـــد دولت بـــر افزایش فـــــروش نفـــــت نیمی از درآمدهای نفتی پیش‌بینی‌شده در ۶ ماه نخست سال محقق نشد

فرزانه طهرانی| در ۶ ماه نخست سال، ۳۴۰ هزار میلیارد تومان کسری بودجه به بار آمد. با وجود آنکه دولت بارها تاکید کرده که توانسته بر میزان فروش نفت بیفزاید و عملکرد قابل‌قبولی در این حوزه داشته باشد اما آمارها نشان می‌دهد به جز توفیقاتی که دولت در بخش مالیات‌ستانی داشته در سایر بخش‌ها تحقق اهداف چشمگیر نبوده است.  از آنجا که کل منابع عمومی بودجه در سال ۱۴۰۲ معادل با ۲۰۸۲ هزار میلیارد تومان بوده، در ۶ ماه اول سال باید ۱۰۴۱ هزار میلیارد تومان از منابع محقق می‌شد اما در این ۶ ماه ۷۰۰ هزار میلیارد تومان از درآمدهای پیش‌بینی‌شده محقق شده، به این ترتیب ۳۴۱ هزار میلیارد تومان کسری بودجه فقط در نیم سال ایجاد شده است. رئیس سازمان برنامه و بودجه نیز از تحقق ۶۷درصدی منابع بودجه‌ای دولت در نیمه اول امسال خبر داده بود. بنابراین به اذعان داوود منظور، رئیس این سازمان، دولت ۳۳ درصد از درآمدها را نتوانسته محقق کند.  سازمان امور مالیاتی هم اعلام کرده که در ۶ ماه بیش از ۳۴۴ هزار میلیارد تومان درآمد مالیاتی محقق کرده و بنا به گفته رئیس سازمان مالیاتی این درآمدها بیش از ۲ برابر درآمدهای نفتی ۶ماهه بوده است. نتیجه  اعلام‌نظرهای رسمی این است که در نیمه سال ۱۴۰۲ کمتر از ۱۷۳ هزار میلیارد تومان درآمد نفتی محقق شده است. درحالی‌که طبق قانون بودجه در نیم سال باید ۳۱۲ هزار میلیارد تومان از محل فروش نفت و میعانات گازی درآمد به دست می‌آمد.

کسری بودجه 1401 در نیمه اول امسال محقق شد
سال گذشته با وجود همه اخباری که از رشد فروش نفت می‌رسید باز هم 27درصد درآمدها محقق نشد. از سخنگوی دولت که مدعی شده بود درآمدهای حاصل از فروش نفت در مقایسه با ابتدای دولت سیزدهم دوونیم  برابر شده تا سازمان برنامه و بودجه که از افزایش ۷۰۰ درصدی وصول درآمدهای نفتی طی ۵ ماه سال 1401 نسبت به مدت مشابه سال پیش از آن خبر داده بود و یا حتی گزارش دیوان محاسبات که در آخرین گزارش تفریغ بودجه خود گفته بود درآمدهای نفتی طی ۸ ماه نخست سال 1401 به میزان ۴۴۰ درصد رشد کرده است؛ با این همه مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی از عدم تحقق 27 درصدی درآمد و در نتیجه کسری بودجه 300 هزار میلیارد تومانی سال 1401 خبر داد. حالا اما در سال 1402 و فقط در نیمی از سال، 340 هزار میلیارد تومان کسری ایجاد شده است. اگر روند تحقق درآمدها مطابق نیمه اول سال باشد میزان کسری بودجه به دو برابر سال گذشته خواهد رسید.

عدم تحقق درآمدهای نفتی در حالی است که ابتدای تابستان روزنامه ایران در گزارشی تاکید کرده بود که دولت با افزایش درآمدهای نفتی هزینه‌ها را به موقع پرداخت کرده است. در بخشی از این گزارش آمده است: «براساس اعلام مرکز آمار، بخش نفت سال گذشته رشد 7درصدی را تجربه کرده است. بانک مرکزی نیز که در چند روز گذشته آمار رشد اقتصادی سال گذشته را اعلام کرد، رشد بخش نفت را 10 درصد دانست. همچنین مؤسسه کپلر از افزایش صادرات نفت ایران به 6/1 میلیون بشکه در روز اشاره کرده است که اثر آن را در شرایط اقتصادی و بودجه‌ای می‌توان دید. بنابراین دولت سیزدهم با افزایش صادرات نفت و دستیابی به درآمدهای آن، توانست علاوه بر جبران کسری بودجه و عدم چاپ پول تورم‌زا رونق فعالیت‌های اقتصادی را نیز ایجاد کند.» مالک شریعتی‌نیاسر، عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی نیز در این باره گفته بود: «دولت سیزدهم بدون اینکه توافقی شود، سطح درآمدهای ارزی حاصل از فروش نفت را افزایش داد.» او همچنین اشاره کرده بود: «بی‌شک تنش بودجه‌ای سالانه و کسری بودجه را در سال ۱۴۰۲ نداشته و نخواهیم داشت. بخش قابل‌توجهی از کسری بودجه با درآمدهای نفتی جبران شده است.» ابراهیم رئیسی هم همواره بر تامین کسری بودجه بدون چاپ پول تاکید کرده و در نشستی با علمای خراسان جنوبی تاکید کرده بود: «دولت مردمی توانسته کسری بودجه ۴۸۰ هزار میلیارد تومانی (مربوط به دولت روحانی) را بدون چاپ پول یا استقراض از بانک مرکزی و با ایجاد منابع درآمدی جدید برطرف کند.»

 

1500 هزار میلیارد تومان نقدینگی جدید
گرچه دولت بر عدم چاپ پول تاکید دارد اما رشد پایه پولی و نقدینگی روایت دیگری دارد. با وجود آنکه روند رشد نقدینگی در ماه‌های اخیر نزولی شده بود برآوردها نشان می‌دهد رشد ماهانه نقدینگی در شهریور به بالاترین میزان 6 ماهه رسیده و حجم نقدینگی کانال جدیدی فتح کرده است. در عین حال روند نزولی نقطه‌ای نقدینگی در شهریورماه متوقف شده است. طبق محاسبات اکوایران در یک سال منتهی به شهریور یک هزار و 500 میلیارد تومان به حجم نقدینگی افزوده شده است.

آنچه مشخص است دولت در بخش درآمدهای مالیاتی خوب عمل کرده و تا توانسته مالیات گرفته است. به‌طوری‌که 344 هزار میلیارد تومان درآمد مالیاتی وصول شده در 6 ماهه امسال، معادل با وصول کل مالیات در سال 1400 بوده است. این رقم نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد 49 درصدی و نسبت به رقم مصوب قانون بودجه تحقق 92درصدی را نشان می‌دهد.

225 هزار میلیارد تومان از مجموع وصولی درآمدهای مالیاتی به مالیات‌های مستقیم اختصاص دارد که نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد 52درصدی دارد  و 118 هزار میلیارد تومان از مجموع وصولی درآمدها مربوط به کالاها و خدمات با 78درصد تحقق نسبت به بودجه و 45 درصد رشد نسبت به مدت مشابه سال گذشته است.