ایرنا/ ششمین نشست ارائه یافته‌های طرح‌های پژوهشی اعضای هیات علمی با عنوان «مقایسه سه دستور زبان فارسی نگاشته شده به زبان لاتین در سده هفده میلادی در اروپا» به صورت مجازی برگزار شد.

به گزارش ایرنا از روابط عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملّی ایران، عضو هیات علمی سازمان و دبیر این نشست تخصصی در ابتدا با بیان مقدمه ای دربارة تاریخ و چگونگی تدوین کتاب‌های دستور زبان فارسی در کشورهای اروپایی، گفت: به دلیل گستردگی و اهمیت زبان فارسی در جهان اسلام و جهان شرق طی قرن‌های متمادی، اروپاییانی که به خصوص پس از عصر اکتشافات جغرافیایی و دریایی وارد جهان اسلام و شرق شدند، به سرعت متوجه اهمیت زبان فارسی در این خطه پهناور جهان و در سرزمین‌های وسیع و گسترده‌ای همچون شبه قاره هند شده، و در صدد برآمدند تا از جمله برای شناخت و سلطه بر این منطقه از کره ارض، زبان فارسی را مورد مطالعه و شناسایی قرار دهند. به ویژه آن که زبان فارسی در شبه قاره بس پهناور هند، به عنوان مهم‌ترین سرزمین مد نظر اروپاییان، از غنا و نفوذ قابل توجهی برخوردار بود، و به همین دلیل بسیاری از فرهنگ‌های زبان فارسی در این منطقه تدوین و نگارش یافتند.

علی محمد طرفداری در ادامه افزود: در حال حاضر بعضی از آثار و مواریث ارزشمند این تلاش‌های علمی اروپاییان در سازمان اسناد و کتابخانه ملّی ایران نگه‌داری می‌شود که متاسفانه تاکنون چندان مورد مطالعه و پژوهش استادان و محققان ایرانی قرار نگرفته اند. همین امر موجب شد تا گروه پژوهش‌های ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی در صدد برآید تا با اختصاص بخشی از توان علمی اعضای خود بدین مواریث توجه نشان داده و مهم‌ترین آن‌ها از مجموعه ذخایر محفوظ در کتابخانه ملّی را مورد مطالعه و تحقیق قرار دهد که طرح مورد بحث از نتایج این تلاش‌ها است.

طرفداری اظهار امیدواری کرد که نتایج این تحقیق و سایر پژوهش‌های مشابه اعضای گروه پژوهش‌های ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی از سوی انتشارات سازمان منتشر شده و در اختیار جامعه علمی کشور و جهان قرار گیرند.

زبان فارسی شالوده ملیت، سند هویت و تشخص همه ایرانیان است

مجری طرح پژوهشی مقایسه سه دستور زبان فارسی نگاشته شده به زبان لاتین در سده هفده میلادی در اروپا و عضو هیات علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملّی ایران، نیز انگیزه انجام این پژوهش را مغفول ماندن نخستین دستور زبان فارسی نوشته شده به زبان لاتین در بخش نفایس کتابخانه ملّی ایران و ضرورت پرداخت به ارزش‌های پژوهشی عنوان کرد.

فرح زاهدی در همین زمینه گفت: زبان فارسی شالوده ملیت، سند هویت و تشخص همه ایرانیان است، ضمن آن که در واقع پژوهش های ایرانشناسی سنجش نظرات و دیدگاه ها و پژوهش های محققان غیر ایرانی درباره فرهنگ و دین و زبان و تاریخ و... ایران است. مهمترین عوامل علاقه اروپاییان به زبان فارسی وجود دستنوشته های بیشمار به زبان فارسی در کتابخانه ها و دانشگاه های اروپا و به کار گرفته شدن زبان فارسی به عنوان زبان سیاسی و بازرگانی از دوران صفویه، فعالیت های تبلیغی روحانیان مسیحی در ایران و درک تمایزات آوایی و صرفی- نحوی زبان فارسی از عربی و ترکی علی رغم اشتراکات آن در خط (خط عربی) است

این عضو هیات علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملّی ایران همچنین درباره دستورنویسی فارسی از چهار منظر تاریخی، مستقل و غیرمستقل، نگارش به زبان فارسی یا غیر فارسی، تدوین در ایران و یا دیگر زبان ها نیز توضیحاتی ارائه کرد و به معرفی و مقایسه سه دستور زبان فارسی در سده هفده میلادی پرداخت و اظهار داشت: در اروپا دستور زبان فارسی نگاشته شده به زبان لاتین در سال ۱۶۳۹ میلادی اثر لودویکو دیو هلندی؛ دستور زبان فارسی نگاشته شده به زبان لاتین در سال ۱۶۴۹ میلادی اثر جان گریوز انگلیسی و دستور زبان فارسی نگاشته شده به زبان لاتین در سال ۱۶۶۱ میلادی اثر اینیاتزیو دی بوده است.

وی در بیان مقایسه سه دستور زبان توضیح داد: هر سه اثر از الگوی دستورنویسی لاتینی در ساخت اسم و فعل تأثیر پذیرفته اند. دگرگونی آواها و هجاها از طریق «افزایش، جایگزینی، کوتاه شدگی» و به کار گرفتن اصطلاحاتی همچون «شناسه صرفی، هجای آغازی، هجای پایانی» نفوذ و تأثر دستورنویسی لاتینی را در تدوین دستور زبانهای فارسی فوق نشان میدهند. از سوی دیگر تأثیرپذیری از الگوی دستورنویسی عبری و عربی همچون به کارگیری مفهوم «آغازین برای ماده/ریشه» و واکاوی جامع ضمیر شخصی متصل و منفصل فارسی در قیاس با عربی و عبری بخش دیگر این سنجش است.

زاهدی در بیان یافته‌های این طرح پژوهشی به فهرستی از اصطلاحات متفاوت لاتینی به کار رفته در دستور زبان های یاد شده در مقوله «وندها، پیشوندهای فعلی، ادات نفی فعل، شناسه های فعل»، الفبا و نویسه‌های خطی به کار گرفته شده در سه دستور زبان یادشده و سنجش آنها با یکدیگر، شیوه های متفاوت آوانویسی واژگان فارسی اشاره کرد و گفت: بر اساس همین آوانویسی‌ها، مجری طرح دستنامه‌ای برای بخش پردازش سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران تهیه کرده است.

در پایان این نشست تخصصی، ویژگی های ساختاری هر سه دستور زبان در بخش های مختلف از جمله در مقوله اسم و فعل و صفت و ضمیر و عدد و قید و ادات بیان و با یکدیگر مقایسه شد.