آخرین خبر/ مسیر دولت بعد از تصویب قانون جوانی جمعیت در مجلس، برای افزایش و تسریع پرداخت تسهیلات ازدواج و فرزندآوری هموارتر شد؛ با این حال در عمل مشاهده می کنیم که برخی متقاضیان وام ازدواج حدود یک سال است که در صف انتظار برای این وام ها مانده اند و از طرفی دیگر بانک ها نیز پاسخ روشنی به آن‌ها نمی‌دهند.

در فرهنگ جامعه ایرانی، ازدواج جایگاه و اهمیت خاصی دارد. از این رو تشکیل خانواده و ازدواج در جامعه، فرآیند سرنوشت ساز و مهمی محسوب می‌شود. از طرفی دیگر، این روزها بدلیل گرانی و نابسامانی اقتصادی بسیاری از جوانان برای ازدواج با مشکل روبه‌رو شده‌اند.
طبق آمار منتشر شده، میزان ازدواج و نرخ فرزند آوری در کشور در دو دهه اخیر نزولی ثبت شده و نرخ جمعیت در ایران رو به پیری و سالمندی است. دولت برای جبران عقب ماندگی در زمینه رشد جمعیت و ترغیب جوانان به ازدواج و فرزندآوری اقدامات مختلفی را در دستور کار خود قرار داده است. از جمله این اقدامات ایجاد تسهیلات بانکی برای زوجین است. تسهیلاتی که بتواند بخشی از هزینه های شروع یک زندگی را برای جوانان تامین کند.

کاهش ازدواج در ایران
مرکز آمار ایران در گزارش اجتماعی و فرهنگی بهار 1402 داده‌هایی از وضعیت ازدواج و تولد‌ها در کشور منتشر کرد. بنا بر این گزارش میزان ازدواج و فرزندآوری همچنان در کشور کاهشی است.
بنا بر گزارش مرکز آمار ایران، سال 1400 حدود 572 هزار ازدواج و در سال 1401 حدود 524 هزار ازدواج به ثبت رسید؛ یعنی کاهشی بود. ضمن آنکه بخشی از این ازدواج‌ها، کودک همسری بود. سال 1400 حدود 32 هزار و 700 ازدواج برای دختران کمتر از 15 سال ثبت رسمی شد. سال 1401 نیز حدود 27 هزار ازدواج برای این گروه به ثبت رسید.

کاهش آمار فرزندآوری در سال جاری
از سوی دیگر در سال 1400 حدود یک میلیون و 116 هزار ولادت و در سال 1401 حدود یک میلیون و 75 هزار ولادت ثبت رسمی شد.
آخرین آمار ثبت‌شده در گزارش مرکز آمار ایران برای سال جاری نیز مربوط به فصل بهار است. مقایسه آمار بهار سال جاری با بهار سال گذشته نیز نشان از کاهش فرزندآوری می‌دهد. بهار سال گذشته 257 هزار و 649 ولادت و بهار سال جاری 252 و 651 ولادت ثبت رسمی شده است.

نگرانی‌های اقتصادی مانع اول ازدواج
عوامل مختلفی برای کاهش ازدواج و فرزند آوری در ایران می توان نام برد، از جمله مسائل فرهنگی و تغییر سبک زندگی و همچنین دغدغه های اقتصادی. در بین اقشار مختلف جامعه در مسئله ازدواج و فرزند آوری ممکن است برای طبقه مرفه و تحصیل کرده عوامل فرهنگی تعیین کننده باشد ولی برای طبقه متوسط و آسیب پذیر نقش عوامل اقتصادی تاثیر گذار بر تصمیمات و اهمیت دو چندان پیدا می کند. بحران اقتصادی در ایران، بیکاری و نداشتن مسکن به طور جدی تصمیم‌گیری برای این دو مورد را تحت تاثیر قرار می‌دهد و به عنوان مانع اصلی عمل می‌کند.
همچنین، بسیاری از کارشناسان اعتقاد دارند با توجه به شرایط کشور، جوانان برای شروع زندگی نیازمند حمایت‌های مالی و تشویقی دولت هستند. در همین راستا، طبق قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در جهت حمایت از ازدواج جوانان، بانک مرکزی مکلف شد از محل پس‌انداز و جاری قرض‌الحسنه نظام بانکی، به همه زوج‌هایی که بیشتر از چهار سال از تاریخ عقد ایشان نگذشته باشد و تاکنون تسهیلات ازدواج دریافت نکرده باشند، تسهیلات قرض‌الحسنه ازدواج پرداخت کند.

در سال های گذشته مبلغ وام ازدواج بر اساس قانون افزایش یافته و امسال نیز بر اساس قانون بودجه 1402 به هر فرد حداقل 180 میلیون تومان تسهیلات قرض الحسنه ازدواج تعلق می گیرد. البته در برخی مواد شاهد بودیم بدلیل سخت‌گیری غیرضرور و تعلل بانک‌ها، زوجین ماه‌ها در انتظار دریافت وام، معطل مانده‌اند. به همین دلیل، در ۱۴ تیرماه سال جاری دولت در نامه‌ای به رئیس کل بانک مرکزی، دستورهای پنج‌گانه رئیس جمهور درباره پرداخت وام ازدواج به متقاضیان را ابلاغ کرد که از آن جمله، صفر شدن صف وام ازدواج تا پایان تابستان امسال است.
در این نامه تاکید شده بود که همه اختلالات ایجاد شده برای پرداخت وام‌های ازدواج مرتفع شده و مصوبات شورای عالی جوانان در خصوص زمان معرفی متقاضیان به شعب رعایت و بانک‌ها موظف‌اند ظرف پانزده روز ثبت‌نام‌کنندگان را به شعب ارجاع دهند.
همچنین از شعب بانک‌ها خواسته شده بود فراتر از دستورالعمل‌ها در اخذ تضمین‌ها سخت‌گیری نکنند و صف متقاضیان وام قرض‌الحسنه ازدواج تا پایان تابستان سال جاری باید به صفر برسد.
اما نه تنها فصل تابستان به پایان رسید بلکه یک ماه هم از شروع پاییز می گذرد و همچنان صف طولانی وام ازدواج و معطلی برای گرفتن این تسهیلات برقرار است و خبری از صفر شدن صف متقاضیان وجود ندارد.
اما این تنها مشکل جوانان برای دریافت این وام نیست بلکه مسئله ضامن و سنگ اندازی برخی بانک ها در این زمینه نیز وجود دارد. اگرچه گفته شده وام ازدواج تنها یک ضامن می‌خواهد، اما مشاهده می شود برخی بانک‌ها درخواست دو یا سه ضامن از متقاضی را دارند. 
از طرفی دیگر، برخی از شهروندان اعتقاد دارند با این نرخ تورم و افزایش قیمت ها، وام ازدواج گره ای از مشکلات جوانان را باز نمی کند و این تسهیلات حمایت موثری برای ترغیب آنان به ازدواج نمی تواند باشد.

حال باید دید تصمیمات دولت و بانک مرکزی برای تسریع روند پرداخت تسهیلات ازدواج در نیمه دوم امسال چه خواهد بود. صف متقاضیان کوتاه تر خواهد شد و یا همچنان جوانان باید برای دریافت این تسهیلات ماه ها در صف انتظار بمانند.

خبرنگار: علی نوروزپور