آخرین خبر/ چند هزار سال پیش، ارسطو گفت: «زیبایی یکی از ترجیحات مهم بشری است». اما آیا واقعاً این‌گونه بود؟ دیوید هیوم نیز در 1741 نوشت: «زیبایی به خودی خود قابل رؤیت نیست، بلکه پدیده‌ای صرفاً ذهنی است و بالطبع هر ذهنی دریافت متفاوتی از زیبایی خواهد داشت». سالانه میلیون ها عمل جراحی صورت می‌گیرد. سؤالی که اینجا مطرح می‌شود این است: آنها دنبال چه چیزی هستند و چه انتظاراتی از جراحی پلاستیک دارند؟

لزوم آموزش روان‌شناختی جراح
ایران از نظر تعداد جراحی زیبایی بینی در دنیا اول است، علت آن هم تبحر جراحان پلاستیک ایران و حس زیبایی پسندی ایرانیان است. این حجم انبوه عمل‌های زیبایی بینی تا حد زیادی به مسائل فرهنگی جامعه مربوط است و البته پزشکان نیز بر افزایش این عمل‌ها دامن می‌زنند، در حالی که باید پزشکان و خانواده با آموزش و توصیه‌های فرهنگی جلوی این نوع چشم و هم چشمی‌های بی‌ مورد را بگیرند. جراح زیبایی باید روان‌شناسی تیزبین هم باشد و درک کند که چرا یک فرد تصمیم می‌گیرد قسمت‌هایی از ظاهر خود را تغییر دهد. در این امر می‌توان به رابطه بین تصور بدنی و میل به تغییر آن اشاره کرد. جراح باید از اهداف، انگیزه‌ها، انتظارات، خلق و خو و ثبات روان‌شناختی بیمار آگاه باشد. دانشکده‌های پزشکی امریکا به عالی‌ترین نحو، دکترهای جوان را در مورد هر آنچه باید در زمینه جراحی پلاستیک بدانند، آموزش می‌دهند. اما متأسفانه زمان بسیار کوتاهی را صرف آموزش جنبه روان‌شناختی بیماران می‌کنند و این نقص در موارد بسیاری باعث عدم انتخاب درست بیماران از سوی پزشک می‌شود، زیرا انتخاب فرد مناسب برای جراحی به اندازه خود عمل دارای ارزش و اهمیت است.
توصیه به جراحان
از کجا بفهمیم یک فرد انتخاب درستی برای عمل جراحی کرده است؟ در این زمینه پیشنهادهایی طبق یافته‌های روان‌شناسان و همچنین جراحان باتجربه ارائه می‌شود. ظاهر فرد یکی از سرنخ‌هایی است که می‌توان تعیین کرد که فرد نیازمند عمل جراحی است؟ نوع رفتار کردن این بیماران به ویژه در صحبت‌های ابتدایی‌شان، اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. آیا بی‌ادبند، بیش از اندازه نگرانند، منتقد کارهای دیگر جراحانند، افسرده‌اند، بلندپروازند یا دچار ابهام هستند؟ وجود هر یک از این علائم می‌تواند نشانه‌ای از انتظارات غیرواقع‌گرایانه فرد باشد. چنین شخصی هرگز از ظاهر خود احساس رضایت نمی‌کند و نباید عمل شود.

استرس و جراحی؟
طی ارزیابی پزشک از بیمار، مهم است که مشخص شود بیمار از کمبود رنج می‌برد یا نه. آیا او شغل یا شخص محبوبش را از دست نداده؟ زیرا این‌گونه تغییرات در زندگی باعث ایجاد تنش و اضطراب می‌شود. برخی از افراد برای فائق آمدن بر استرسشان به جراحی زیبایی رو می‌آورند. علاوه بر این، فردی که تحت درمان روان‌شناختی قرار دارد در وضعیتی نیست که درباره جراحی پلاستیک تصمیم درستی اتخاذ کند. مرحله دیگری که فرد را گزینه مناسبی برای عمل جراحی می‌کند این است که این شخص چقدر توانایی تحمل فشارهای بعد از عمل را دارد، کاملاً باید در تصمیم‌گیری برای عمل کردنش تجدیدنظر کرد. البته برخی محدودیت‌ها را می‌توان از طریق جراحی پلاستیک رفع کرد. مهم‌ترین متغیرهایی که نوع انتظار فرد را از عمل زیبایی تعیین می‌کند عبارتند از: سلامت روانی، بافت پوستی و بدنی، سن و شخصیت.
دکتر «راج» از جراحان متبحر پلاستیک، معتقد است که بیماران باید در عمل جراحی پلاستیک واقع‌گرا باشند. به عبارت دیگر، جراح نمی‌تواند صورت زشت را کاملاً زیبا کند. بنابراین، عوامل زیبایی باید قبلاً در ظاهر فرد وجود داشته باشد. جراح با پوست انسان سر و کار دارد، نه با گل کوزه‌گری. وی همچنین معتقد است: «بیمار باید بداند که جراحی پلاستیک نمی‌تواند معجزه کند و او فرد را کاملاً دلفریب و و جذاب نشان دهد، بلکه می‌توان با این عمل بخش‌هایی جزئی از ظاهر را تغییر داد.»یک پزشک متخصص و باتجربه هر بیماری را برای انجام جراحی بینی انتخاب نمی کند زیرا گروه زیادی از بیماران دچار مشکلات روانی هستند و نقصی در چهره خود ندارند و وقتی از آن ها می پرسیم چرا می خواهید عمل کنید می گویند از شکل بینی ام خوشم نمی آید. در چنین مواردی باید تمایل فرد به جراحی زیبایی ریشه یابی شود. در واقع انتخاب صحیح بیمار نقش اساسی ایفا می کند زیرا ابتدا باید دلیل مشخصی برای انجام عمل جراحی وجود داشته باشد .
یک نکته مهم: افرادی که فکر می‌کنند زیبایی تنها عامل به چشم آمدن است باید به خاطر داشته باشند که اکثر افراد مشهور چندان از استانداردهای بالای زیبایی برخوردار نیستند. برای مثال، وینستون چرچیل، روزولت، گاندی و لوتر هیچ‌گاه از معیارهای زیبایی آن‌چنانی برخوردار نبودند، بلکه آنچه باعث به چشم آمدن و رشد و ارتقایشان شد استعداد، جسارت، هوش و جذابیت‌های دیگر آنها بود.

سخن پایانی
جراحی زیبایی در جامعه امروز ما یک بخش مهم از زندگی جوانان و شایستگی اجتماعی آنها به شمار می‌رود. جراحی پلاستیک در صورتی که بیمار انتظارات واقعی از آن داشته باشد می‌تواند باعث بهبود در تصور وی از بدنش شود. توجه به این نکته نیز الزامی است که عمل‌هایی نظیر کشیدن پوست و جراحی بینی از نظر سلامت جسمانی کارکردی ندارند، بلکه عمده فایده آنها از نظر هیجانی و روان‌شناختی است. همزمان، افراد به این واقعیت می‌رسند که جراحی پلاستیک نوشدارو نیست و نمی‌توان آن را پاسخی به تمام مشکلات زندگی دانست. جراحی زیبایی تنها می‌تواند ظاهر و اعتماد به نفس شخص را بهبود بخشد، به این شرط که بیمار قبل از عمل تصورات مثبتی از آن در ذهنش پرورش داده باشد. دکتر میترا حفاظی روان پزشک درباره گرایش به عمل جراحی بینی می گوید می توان دلایل زیادی را برای تمایل بیش از حد به جراحی های زیبایی ذکر کرد که یکی از آن ها اختلال بدشکل پنداری بدن (Body dismorphic disorder) یا نوعی وسواس ذهنی است که طی آن فرد به اشتباه قسمتی از بدن خود را بدشکل می پندارد و به طور مرتب آن را در ذهن خود مرور می کند و حتی اگر نقص کوچکی در صورت و بدن خود داشته باشد آن را بسیار بزرگ جلوه می دهد. این اختلال را می توان در مراجعانی که مرتب خود را به تیغ جراحان زیبایی می سپارند و درخواست انواع جراحی ها را دارند و دست آخر هم راضی نمی شوند، مشاهده کرد. به این ترتیب ریشه مشکل در اعصاب و روان این افراد است و باید درمان شود.