دنیای اقتصاد/متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

حماس زیرساخت‌های ارتباطی «ضد اسرائیل» را در شبکه گسترده تونل‌های خود ایجاد کرده است. گفته می‌شود که ده‌ها کیلومتر کابل با محافظ الکترومغناطیسی قوی برای جلوگیری از تشخیص و رهگیری سیگنال‌ها گذاشته شده است. این تجهیزات که در مدرن‌ترین تونل‌ها نصب شده‌اند، در مکان‌های بسیار عمیق‌ قرار گرفته‌اند و تقریبا به‌طور کامل در برابر اسرائیلی‌ها ایمن است. کابل‌ها حداقل مقدار تابش الکترومغناطیسی را ساطع می‌کنند و عمق زیاد آن در ۲۰متری زمین، در عمل از تشخیص و رهگیری سیگنال جلوگیری می‌کند.
 
 محمدحسین باقی| مقام‌های آمریکایی روز شنبه گفتند که تصمیم آشکار اسرائیل برای توقف «حمله تمام‌عیار زمینی» (invasion: حمله به قصد اشغال) به نوار غزه و در عوض انجام «تهاجم زمینی محدودتر» (incursion: حمله محدود که لزوما با اشغال همراه نیست)، با پیشنهادهایی همسو است که وزیر دفاع ایالات متحده، لوید آستین اخیرا به همتایان اسرائیلی خود ارائه کرد.

مقام‌های دولت بایدن اعلام کردند که گفتن اینکه اسرائیل در نهایت چه خواهد کرد، دشوار است؛ زیرا افزایش حملات هوایی و گسترش تهاجم زمینی در سه روز گذشته نشان‌دهنده موضع تهاجمی‌تر اسرائیل است. «اریک اشمیت» در گزارش 28اکتبر در نیویورک‌تایمز نوشت، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل شامگاه شنبه (6 آبان) گفت که نیروهای اسرائیلی روز جمعه (5 آبان) برای آغاز «مرحله دوم جنگ» وارد نوار غزه شده‌اند؛ اما او این اقدام را «حمله» (invasion) توصیف نکرد. مقام‌های نظامی اوایل روز شنبه گفتند که سربازان اسرائیلی به بخش شمالی غزه حمله کردند و تا عصر شنبه در آنجا باقی ماندند. مقام‌های آمریکایی روز شنبه گفتند که تاکنون، تهاجم نیروهای زمینی اسرائیل به غزه کوچک‌تر و متمرکزتر از آن چیزی بود که مقام‌های نظامی اسرائیل در ابتدا برای آستین و دیگر مقام‌های ارشد نظامی ایالات متحده توصیف کرده بودند. در واقع، طرح‌های اولیه حمله اسرائیل، مقام‌های آمریکایی را نگران کرد.

آمریکایی‌ها ابراز نگرانی کردند که همتایان اسرائیلی شان اهداف نظامی قابل دستیابی ندارند و ارتش اسرائیل هنوز آماده انجام یک حمله زمینی نیست. آستین در مکالمه تلفنی با همتای اسرائیلی خود، یوآو گالانت، بر لزوم بررسی دقیق چگونگی حمله زمینی نیروهای اسرائیلی به غزه، جایی که حماس شبکه پیچیده تونل‌ها را در زیر مناطق پرجمعیت نگه می‌دارد، تاکید کرده است. یک مقام آمریکایی که خواست نامش فاش نشود، گفت که اسرائیلی‌ها پس از تلاش هماهنگ آستین و دیگر مقام‌ها، طرح خود را بهبود و اصلاح کردند. با این حال، مقام‌های دولت بایدن تاکید کردند که ایالات متحده به اسرائیل نگفته است که چه کاری انجام دهد و همچنان از حمله زمینی حمایت می‌کنند. مقام‌های آمریکایی می‌گویند عوامل دیگری که به احتمال زیاد بر برنامه‌ریزی جنگ اسرائیل تاثیر گذاشته است، تاثیر احتمالی بر مذاکرات بر سر گروگان‌ها و این واقعیت است که رهبران سیاسی و نظامی اسرائیل درباره «چگونگی»، «زمان» و حتی اینکه «آیا حمله کنند یا خیر»، اختلاف نظر دارند.

اما مقام‌های فعلی و سابق پنتاگون و همچنین فرماندهان سابق آمریکایی که عملیات نظامی شهری را انجام داده‌اند، روز شنبه گفتند که به نظر می‌رسد اسرائیل در حال انجام یک «عملیات مرحله‌ای» است. بر همین اساس، واحدهای شناسایی کوچک‌تر به سمت غزه پیشروی می‌کنند تا مبارزان حماس را شناسایی و موقعیت‌یابی کنند، با آنها درگیر شوند و آسیب‌پذیری‌های آنها را شناسایی کنند. «میک مولروی» یکی از مقام‌ها ارشد سابق سیاست خاورمیانه در پنتاگون و یک افسر بازنشسته سی‌آی‌ای می‌گوید: «هنگامی که اسرائیلی‌ها نقاط ضعف، درزها و شکاف‌ها را کشف کنند، نیروی تهاجمی اصلی را وارد می‌کنند.» «فردریک بی.هاجز» ژنرال بازنشسته سه ستاره ارتش که در عراق خدمت می‌کرد، گفت که این تاکتیک همچنین به نظر می‌رسد راهی برای نیروهای اسرائیلی به‌منظور «کاهش یا محدود کردن تلفات و همچنین خسارات جانبی» به ساختمان‌ها باشد.

تونل‌های آسیب‌ناپذیر و ایمن
«زوران کوسواچ» هم در گزارش 28اکتبر در الجزیره نوشت، حمله ترکیبی قوی اسرائیل به غزه که از جمعه‌شب آغاز شد و تا روز شنبه ادامه یافت، هنوز مشخص نیست که آیا اولین گام در حرکت بزرگی است که اسرائیل اعلام کرده یا فقط یک بررسی دیگر برای آزمودن مقاومت فلسطین است. ارتش اسرائیل چهارشنبه و پنج‌شنبه‌شب دو «یورش زمینی» (attack: تلاش برای کسب، تغییر، نابودی، از میان برداشتن، کاشتن یا کشف اطلاعات بدون دسترسی یا اجازه مجاز) با دامنه محدود انجام داد و ویدئوهایی را برای استفاده از آنها در تبلیغات منتشر کرد. در هر دو مورد، آنها قبل از طلوع فجر به سمت اسرائیل عقب‌نشینی کردند. به نظر می‌رسد یورشی که هنوز ادامه دارد، «یورش بزرگ» نیست. اما به‌عنوان گسترش آشکار دو تهاجم قبلی به غزه، ممکن است زمینه‌سازی برای یک «تجاوز همه‌جانبه» (offensive) باشد.
 
گزارش‌های روز شنبه از غزه ممکن است آخرین گزارش‌هایی باشد که از طریق شبکه‌های تلفن همراه و اینترنت زمینی منتشر شده است. نیروهای اسرائیلی به زیرساخت‌های مخابراتی ضربه زدند و غزه اکنون تقریبا در خاموشی کامل ارتباطات قرار دارد. تنها راه برای رساندن اطلاعات به جهان، تعداد کمی از تلفن‌های ماهواره‌ای باقی‌مانده است؛ اما آنها می‌توانند در هر زمانی مورد هدف قرار گیرند. هواپیماهای جنگ الکترونیک اختصاصی نیروی هوایی اسرائیل می‌توانند هر وسیله‌ای را که با ماهواره‌های ارتباطی در مدار پایین مبادله می‌کند، مشخص کنند و با موشک‌های مرگبار هوا به زمین دست به حمله علیه آن بزنند.

این تکنیک چندان جدید نیست: برای اولین‌بار توسط روس‌ها در سال1996 برای ترور «جوخار دودایف»، رئیس‌جمهور چچن استفاده شد؛ درحالی‌که از تلفن ماهواره‌ای استفاده می‌کرد. اسرائیلی‌ها سابقه طولانی قتل‌های هدفمند با استفاده از تلفن‌ها برای شناسایی و مکان‌یابی هدف را دارند. یکی از اولین قربانیان این تکنیک «یحیی عیاش» رهبر حماس بود که در همان سالی کشته شد که دودایف هدف قرار گرفت و کشته شد. با این حال، تخریب راه‌های ارتباطی و استفاده از اقدامات متقابل الکترونیکی برای مسدود کردن خطوط عمومی باقی‌مانده، آسیبی به جنگجویان حماس که با دانستن تاکتیک‌ها و توانایی‌های اسرائیل، برای این اقدام آماده شده‌اند، نخواهد رساند. منابع فلسطینی مدعی هستند که حماس زیرساختهای ارتباطی «ضد اسرائیل» را در شبکه گسترده تونل‌های خود در زیر نوار غزه نصب کرده است.

گفته می‌شود که ده‌ها کیلومتر کابل با محافظ الکترومغناطیسی قوی برای جلوگیری از تشخیص و رهگیری سیگنال‌ها گذاشته است. این تجهیزات که در مدرن‌ترین تونل‌ها نصب شده‌اند، در مکان‌های بسیار عمیق‌ قرار گرفته‌اند و تقریبا به‌طور کامل در برابر اسرائیلی‌های کنجکاو ایمن هستند. کابل‌ها حداقل مقدار تابش الکترومغناطیسی را ساطع می‌کنند و عمق زیاد آن که تقریبا در 20متری زیر زمین قرار گرفته‌اند، در عمل از تشخیص و رهگیری سیگنال جلوگیری می‌کند. این ابزارهای ارتباطی جدید و امن ممکن است توضیح دهند که چگونه حماس موفق شد برنامه‌های خود را برای حمله 7اکتبر مخفی نگه دارد.

روز شنبه، یوآو گالانت، وزیر دفاع اسرائیل اعتراف کرد که نیروهای وی به‌طور خاص این تونل‌ها را هدف قرار داده‌اند. اسرائیل مدعی شد که بیش از 150هدف زیرزمینی را هدف قرار داده است؛ اما این ادعا را نمی‌شود به آسانی باور کرد. شاید 150تونل به هم پیوسته وجود داشته باشد. از زمانی که حماس برای اولین‌بار جنگ زیرزمینی را آغاز کرد، تونل‌های آن از گودال‌های بدوی اولیه به عمق چندین متر منتقل شده و به سازه‌های پیچیده، مهندسی‌شده و با پوشش بتنی تبدیل شده‌اند که طبق گزارش‌ها تا عمق 20متری (66 فوت) زیر سطح قرار دارند. دلایل این عمق زیاد -شاهکاری که نیاز به تلاش مهندسی قابل توجه و استفاده از نیروی انسانی دارد - عبور از زیر موانع مرزی اسرائیل است، از جمله دیوارهای بتنی بلند که تا عمق هشت متر (26فوت) زیر سطح امتداد دارند.

حفاری در عمق به حماس مزیت بیشتری می‌دهد که تونل‌هایشان نسبت به بمباران اسرائیل مصون بماند. بمب‌های آهنی معمولی- به‌صورت سقوط آزاد یا هدایت‌شونده لیزری- نفوذ ضعیفی به عمق دارند. هر چیزی عمیق‌تر از یک متر (3فوت) نسبتا امن است. برای از بین بردن اهدافی که بیشتر در عمق زمین پنهان شده‌اند، مهمات ویژه مورد نیاز است. بمب‌های شتاب‌دار راکتی که در اصل برای نفوذ به بتن ضخیم و قوی باند فرودگاه و انفجار در زمین نرم زیر آن ساخته شده‌اند و سطح سنگ‌فرش را بالا می‌برند و آن را برای هواپیما غیرقابل استفاده می‌کنند، می‌توانند علیه تونل‌ها و پناهگاه‌های زیرزمینی استفاده شوند. اما در غزه، کارآیی آنها مشکوک است؛ زیرا توانایی نفوذ به عمق 20متری زمین را ندارند. حماس با پشت سر گذاشتن بمباران‌های بسیار، مراقبت خوبی برای موقعیت‌یابی و قرار دادن تاسیسات زیرزمینی خود در زیر سازه‌های سطحی انجام داد. تونل‌های آن احتمالا تا جایی که ممکن است زیر ساختمان‌ها امتداد می‌یابد.

این امر باعث حفاظت از تونل‌ها در چندین طبقه بتنی می‌شود که حتی مهمات بزرگ‌تر نیز در نفوذ به آنها مشکل دارند. بمب‌ها و راکت‌ها معمولا وقتی به مانعی سخت برخورد می‌کنند، منفجر می‌شوند و به اولین طبقه بتنی نفوذ می‌کنند؛ اما قدرت عبور از طبقه‌های بعدی را ندارند. اگر قرار باشد تخریبی صورت بگیرد، این تخریب با کلاهک‌های پشت سر هم عملیاتی می‌شود. یعنی همان‌جایی که اولین انفجار صورت گرفت، باید انفجارهای بعدی هم در همان‌جا صورت بگیرد تا طبقات زیرین یکی یکی فرو بریزد. اکثر این کلاهک‌ها برای از بین بردن دو سطح یا دو طبقه – و حداکثر سه‌طبقه- طراحی شده است؛ اما هیچ‌کدام نمی‌توانند از سه یا چهار طبقه عبور کنند. «بمب‌های سنگرشکن» هم که اهمیت خاصی دارند و برای زدن بزرگ‌ترین و سخت‌ترین پناهگاه‌های زیرزمینی طراحی شده‌اند، بی‌تردید در این درگیری «تغییردهنده بازی» نیستند. چنین نفوذگرهای عمیقی برای شکستن سقف‌های بتنی عظیم سنگرهای صدام حسین، رهبر سابق عراق، طراحی شده بودند.

اما آنها راه‌حلی بسیار غیرعملی و بسیار پرهزینه خواهند بود؛ زیرا با وجود فناوری برتر اسرائیل، هنوز شانس بسیار کمی برای شناسایی دقیق تونل‌های عمیق حماس وجود دارد. هدر دادن هزاران بمب بدون هیچ نتیجه‌ای راه موثری نیست. در نهایت ایالات متحده از این «ابر نفوذگر» برای حمله به عراق استفاده نکرد. اسرائیل تعداد نامعلومی از بمب‌های «به عمق رونده» 2100کیلوگرمی (4500پوندی) GBU-28 خریداری کرد؛ اما بعید است این بمب‌ها بتوانند تفاوت استراتژیک ایجاد کنند. عراق چندین ده سنگر فرماندهی اصلی داشت که مکان آنها به‌طور کلی شناخته شده بود؛ درحالی‌که حماس دارای امکانات کوچک‌تر است که بیشتر آنها در زیر ساختمان‌ها پنهان شده است. باید ببینیم که این شرایط چگونه پیش می‌رود. آیا منجر به حمله بزرگ می‌شود؟

باید ببینیم که تشدید اخیر چگونه توسعه خواهد یافت، آیا منجر به حمله‌ای در چندین جهت با استفاده از حداقل 30هزار نیروی زمینی خواهد شد یا اینکه شرایط به سمت آرام شدن خواهد رفت؟ طی چند روز گذشته اسرائیل تاکنون نشان داده که نمی‌تواند به یک ابتکار استراتژیک بزرگ برای پیروزی در جنگ روی زمین دست بزند. گام‌های بعدی اسرائیل نشان خواهد داد که چقدر از عملکرد خود -و حماس- درس گرفته است.