هم میهن/متن پیش رو در هم میهن منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

جنگ خاورمیانه چه تاثیری بر بازارهای سهام، طلا و نفت داشته است

هفتم اکتبر که با حمله حماس به اسرائیل، درجه حرارت چشم‌انداز ژئوپلیتیکی جهان افزایش یافت، دور از انتظار نبود که بازارهای مالی به‌عنوان دماسنج‌های اقتصاد به آن واکنش نشان دهند. در همان اوایل که شوک این حمله بسیار بالا بود، افزایش قیمت طلا در هر اونس را شاهد بودیم. نفت که در سرازیری بود، گویی کبریتی زیر آن روشن شده و دوباره شعله‌ور شد و بازارهای مالی با چشم‌انداز منفی پیش رو که جنگ در خاورمیانه را به تصویر می‌کشید، سرخ شدند. با این حال با گذشت سه هفته از این حملات پی‌درپی و به خاک و خون کشیده‌شدن طرفین، تب بازارهای مالی کمی فروکش کرده بود، اما حملات سنگین این روزهای اسرائیل که ازهرسو بر مردم غزه سرازیر شد، دوباره شوکی جدید به بازارها وارد کرد. نگرانی از درگیر شدن کشورهای عربی، ترکیه و ایران که چاه‌های نفت بزرگی زیر پا دارند، سبب شد تا بار دیگر قیمت‌ها در بازارهای کالایی و نفت و طلا، صعودی شده و بازارهای سهام ریزش‌های سنگینی را تجربه کنند. این ریزش در سطحی بود که بازار سهام ایران یکپارچه سرخ شد و آژیر قرمز دولت و سهامداران بزرگ به صدا درآمد. از آن‌سو، بازار سهام استانبول از ترس ریزش بیشتر تعطیل شد و مجید عشقی، رئیس سازمان بورس ایران هم از بررسی تعطیلی بازار سرمایه ایران در شورایعالی بورس خبر داد.
در چنین جو ملتهبی که فارغ از مسائل انسانی، سیاسی و نظامی، بازارهای مالی در جهان را هم با خود درگیر کرده، بار دیگر پس از حمله روسیه به اوکراین، یادآور سلطنت اقتصاد شبکه‌ای در جهان است و تأکید دارد که نمی‌توان خرابی در جایی به بار آورد و در جای دیگری از جهان، در آرامش زیست.
افزایش نگرانی‌ها از این جنگ سبب شده تا سرمایه‌گذاران به بازارهای ایمن روی بیاورند. طبیعی است که طلا همواره در خطرات ژئوپلیتیکی، آرامش را برای سرمایه‌داران به همراه آورده است. اما حالا گزینه‌های دیگری هم روی میز است. «بی‌سی‌ای»، یک شرکت استراتژی سرمایه‌گذاری جهانی می‌گوید بهترین مکان سرمایه‌گذاری در نفت و تجهیزات دفاعی است. تحقیقات آنها نشان می‌دهد که احتمالاً جنگ بین اسرائیل و حماس تا ۱۲ ماه آینده از مرزهای غزه عبور خواهد کرد و باعث ایجاد شوک نفتی قابل‌توجهی خواهد شد.
براساس تحقیقات بی‌سی‌ای، با تشدید احتمالی جنگ، خطر افزایش شدید قیمت نفت در ۱۲ تا ۱۸ ماه آینده وجود دارد. این شرکت البته معتقد است که جنگ در غزه تنها دلیل این موضوع نخواهد بود: روسیه که همچنان در دام تحریم‌های غرب به دلیل حمله به اوکراین قرار دارد، احتمالاً تولید نفت خود را کاهش خواهد داد، البته نفت تنها بخشی نیست که ارزش آن بیشتر خواهد شد، به گفته محققان بی‌سی‌ای بخش تجهیزات دفاعی هم قابلیت بازدهی مطلوبی در سرمایه‌گذاری خواهد داشت.
فارغ از این دو گزینه مورد اشاره، برخی تحلیل‌ها بر آن است که سرمایه‌گذاران به سمت سرمایه‌گذاری‌های امن مانند طلا و اوراق قرضه خزانه‌داری آمریکا پیش خواهند رفت. با این حال، تأثیر جنگ بر بازارهای مالی جهانی و قیمت نفت تاکنون متوسط بوده است. اما این عدم تغییر نوسان در بازار نفت نتیجه دو اثر متضاد است.
به گزارش یورونیوز، بخشی از پیش‌بینی‌ها درباره نوسان قیمت نفت به اقدامات غافلگیرانه ربط دارد. به گفته تحلیلگران اگر ایران از طریق یک جنگ نیابتی وارد معرکه شود و صادرات ۷۰۰ هزار بشکه‌ای‌اش متوقف شود، احتمالاً قیمت نفت جهش ۱۰ دلاری خواهد داشت.
اما نگرانی بزرگ‌تر، حمله و جنگ مستقیم و درگیر شدن با قدرت‌های بزرگ، مانند آمریکا است. طبق گزارش بلومبرگ، اگر این اتفاق رخ دهد، این پتانسیل وجود دارد که تقریباً یک تریلیون دلار از تولید ناخالص داخلی جهان از بین برود و اساساً اقتصاد جهان وارد رکود شود. این وضعیت همچنین پتانسیل قیمت نفت برای رسیدن به ۱۵۰ دلار در هر بشکه را هم در اختیار دارد.
با افزایش خطرات ژئوپلیتیکی معمولاً قیمت طلا و دلار با افزایش روبه‌رو می‌شود، چراکه سرمایه‌‌گذاران باتجربه دریافته‌اند که این دو در برابر بحران‌های جهانی مقاوم هستند. ارزهایی مانند ین ژاپن و فرانک سوئیس هم مانند اوراق خزانه‌داری آمریکا، گزینه‌های مناسبی برای زمان بحران هستند و در کنار دلار به‌عنوان یک پناهگاه امن سرمایه‌گذاری می‌نشینند.
جیمی دیمون، مدیرعامل جی‌پی‌مورگان چیس درباره تنش ایجادشده به بازارها گفت: «انتظار افزایش نوسانات بازار در تمام طبقات دارایی در هفته‌ها و ماه‌های آینده را داشته باشید. ‌این ممکن است خطرناک‌ترین دورانی باشد که دنیا در دهه‌های اخیر دیده است».

سقوط؛ کمربندها را محکم‌تر ببندید‌

سعید ساویز-کارشناس اقتصاد انرژی| نفت این طلای سیاه از زمانی‌که در ایالات‌متحده به‌عنوان یک کالای تجاری و کسب‌و‌کار شناخته شد، تا به امروز بیش از هر کالای دیگری تحت تأثیر داینامیک بازار تعیین قیمت شده است. از افزایش تقاضا و شگردهای راک‌فلری برای القای کاهش عرضه به بازار تا تأسیس سازمانی چون اوپک، جنگ، تحریم فروش و سقوط نقدینگی در بازار، همه و همه از جمله عوامل جهش یا کاهش قیمت در تاریخ بازار نفت است. بگذارید اندکی روی بزرگترین جهش‌ها و رکودها تمرکز کنیم؛ تا پیش از 1973 و جنگ اعراب و اسرائیل بیشتر نوسانات محدود به بازار ایالات متحده و کشورهای توسعه‌یافته بود. حتی خیز استاندارد اویل برای توسعه بازار و صادرات به روسیه تزاری با ابتکار روس‌ها در باکو و استخراج از منابع آن نقش بر آب شد و تا سال‌ها رقیبی به نام برادران نوبل را برای استاندارد اویلی‌ها علم کرد.
اما جنگ 1973 و تحریم کشورهای عمده مصرف‌کننده نفت به فرمان عربستان و از سوی کشورهای عربی، فضایی را در بازار بین‌المللی به‌وجود آورد که هم قدرت پیمانی به نام اوپک جدی گرفته شود و هم فرصتی برای محمدرضاشاه پهلوی فراهم گردد تا با اتخاذ سیاستی مبتنی بر سود حداکثر بخشی از خلأ به‌وجود آمده در بازار را با افزایش چهار برابری قیمت نفت پر کند؛ این اولین جهش بزرگ قیمت نفت در بازار است، چیزی که شاید دولت مصدق منتظر وقوع آن بود که البته رخ نداد.
شوک دوم و بزرگ‌تر زمانی رخ داد که ایران به‌عنوان مهم‌ترین نقش‌آفرین آن روزهای بازار نفت با وقوع انقلاب در سال 1979 برای مدتی در بازار کمرنگ شد و بیم کاهش عرضه، نفت را تا 40 دلار در هر بشکه افزایش داد. از سوی دیگر حمله عراق به ایران و جنگ خانمان‌سوز و فرسایشی 8ساله هر دو کشور را تا به امروز از زمره تعیین‌کنندگان بازار خارج کرد و در واقع این جنگ هدیه‌ای شد برای عربستان سعودی برای سلطنت بر بازار نفت.
از این پس اکونومیست معتقد است که چهار جنگ قیمتی وجود دارد که هر چهار جنگ توسط عربستان آغاز شده و بیش از 50‌درصد قیمت نفت را کاهش داده است؛ عربستان تاج نهاده تنها در قدرت، از اینجا به بعد را بر بازار نفت سلطنت می‌کند. در ژوئن 1985 عربستان سعودی به کشورهای اوپک هشدار داد که کشورش، از این‌پس، دیگر، کاهش تولید را بر دوش نخواهد کشید و در ماه نوامبر، در پاسخ به تخطی اعضای اوپک از سهمیه‌های تولیدی خود، عرضه نفت خود را به‌شدت افزایش داد؛ این اقدام موجب شد، قیمت نفت از 31 دلار در هر بشکه به 75/9دلار در هربشکه برسد. جنگ قیمتی دوم که هفده‌ماه به‌طول انجامید، در نوامبر 1997 آغاز شد. در این زمان، عربستان سعودی تولید خود را برای مبارزه با ونزوئلا، که تلاش می‌کرد سهم بیشتری از بازار ایالات متحده را به‌دست آورد، افزایش داد. قیمت نفت از حدود 20 دلار در هر بشکه به کمتر از 10 دلار کاهش یافت و صلح تا آوریل 1999 برقرار نشد. در اینجا ناگفته نماند که به عقیده نگارنده همین شوک‌های قیمتی اوضاع مالی شوروی سابق را که بسیار به پول فروش نفت وابسته بود، به هم ریخت و سرانجام در آغاز هزاره دوم باعث فروپاشی آن شد.
یکی از مهم‌ترین رکودهای به‌وجود آمده در اقتصاد جهانی رکود سال 2007 است که در خلال ترکیدن حباب مسکن در ایالات متحده و بازار بین‌المللی، کاهش نقدینگی و فروپاشی اساسی اقتصاد جهانی را موجب شد. این رکود و کاهش نقدینگی و فروپاشی مؤسسات مالی، مذاکرات تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان باعث شد تا در 2008 قیمت نفت به اوج قله یعنی 146 دلار برسد و سپس به زیر 60 دلار سقوط کند که ضربه مالی حاصل از آن به شدت اقتصاد تولیدکنندگان نفت را تحت تأثیر قرار داد.
رکود بعدی در نتیجه کاهش تقاضا در زمان پاندمی کرونا اتفاق افتاد و زمانی‌که با جنگ نفتی عربستان و روسیه همراه شد، توانست قیمت را تا زیر 20 دلار کاهش دهد.
منظور از این مرور تاریخی اشاره به فراز و فرود بازار نفت به دلایل عملکرد داینامیک‌هایی به غیر از جنس تولید و اکتشاف بود که به نظر می‌رسد تغییرات سیاسی به‌وجود آمده در جهان از کاهش سرمایه‌گذاری در نفت و گاز و همهمه کوچ سرمایه‌ها به بازار انرژی‌های نو گرفته تا جنگ روسیه و اوکراین و تنش این روزهای اعراب و اسرائیل که بیم سرایت آن به جاهای دیگر نیز می‌رود از یک سو و از سوی دیگر کاهش نقدینگی احتمالی در نتیجه تخصیص بودجه‌های کلان به پروژه‌های نظامی، سال آینده را سالی پر از عدم قطعیت برای بازار نفت رقم زده است و اگر با یک سقوط و رکود اساسی در بازار انرژی در آینده نزدیک مواجه شویم، نباید چندان برای کارشناسان غیرقابل پیش‌بینی باشد. به‌عنوان یک کارشناس توصیه می‌شود که کمربندها برای یک سقوط در قیمت جهانی نفت اندکی محکم‌تر بسته شود.