خراسان/ گفت و گوی خراسان با استاد رضا حسینی، کارگردان تئاتر، درباره نمایش «مرغ سحر» که این روزها روی صحنه است
 این روزها نمایشی با نام «مرغ سحر» در سالن نوری حوزه هنری مشهد در حال اجراست. این نمایش درباره زندگی ادبی و سیاسی ملک‌الشعرا بهار ساخته‌شده و میزان تأثیرگذاری شعر او بر جریانات اجتماعی زمان رضاشاه را به رخ مخاطب می‌کشد. نمایشی که حجم بالای دیالوگ‌های آن نه‌تنها از جذابیتش کم نکرده بلکه بر آن افزوده است. این اثر، به نویسندگی، آرش خیرآبادی و کارگردانی رضا حسینی تولید مشترک، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی و سازمان فرهنگی اجتماعی شهرداری مشهد است. به‌منظور آگاهی بیشتر از موضوع و کیفیت نمایش «مرغ سحر» و بررسی تأثیرگذاری شعر بر دیگر هنرها ازجمله تئاتر  با استاد، رضا حسینی گفت‌وگو کرده‌ایم.
 
لطفاً درباره تئاتر «مرغ سحر» و مراحل تولید آن توضیح دهید.
چند سال پیش در حال مطالعه مطلبی از یکی از کتاب‌های دکتر عبدالحسین زرین‌کوب بودم که به اظهارنظری از او درباره ملک‌الشعرا بهار برخوردم. دکتر زرین‌کوب در این کتاب از شعر بهار به‌عنوان شعرهایی کم‌نظیر در ستایش آزادی نام‌برده و او را شاعری چیزه دست در این حوزه معرفی کرده بود. این اظهارنظرها آن‌هم از زبان دکتر زرین‌کوب، آن‌قدر برای من جذاب بود که همان زمان، ایده ساخت نمایشی درباره بهار در ذهن من شکل گرفت. در طول انجام تحقیقات اولیه بیشتر باشکوه شعر ملک‌الشعرا آشنا شدم. هرچه بیشتر پیش می‌رفتم بیشتر شگفت‌زده می‌شدم و همین موضوع اشتیاق مرا برای روی صحنه آوردن زندگی این شاعر وطن‌پرست دوچندان می‌کرد. در ادامه با آرش خیرآبادی که خودش شاعر و نویسنده است و شناخت خوبی از شعر دارد گفت‌وگو کردیم. نگارش اولیه، پیش از شیوع کرونا به پایان رسید و پس از چند نشست مشترک، متن نمایشنامه آماده شد؛ اما مشکلاتی از جمله کرونا و همکاری نکردن برخی مسئولان، تمرینات ما را به تعطیلی کشاند. چندین بار تمرینات ما قطع و دوباره از سر گرفته می‌شد اما چون ما عزممان را جزم کرده بودیم که این نمایش را روی صحنه ببریم بالاخره کار به سرانجام رسید. حالا با همکاری مدیرکل فرهنگ و ارشاد خراسان رضوی و شهرداری مشهد این نمایش روی صحنه رفته است و تا نیمه آذرماه هر شب از ساعت 19 میزبان مخاطبان هستیم.
 
درباره چگونگی انتخاب شعرهای بهار که تأثیرگذاری انکار ناشدنی بر جریان‌های اجتماعی دارد برایمان بگویید.
شعر بهار و تأثیرگذاری آن بر جریان‌های اجتماعی زمان زندگی این شاعر (و حتی پس‌ازآن) بر هیچ‌کس پوشیده نیست. ملک‌الشعرا ثابت کرد که می‌توان به شعر لباس دیگری پوشاند و علاوه برنوشتن شعرهای تغزلی از این هنر به نفع جریان سازی ها یا تعلیم و تربیت و... نیز استفاده کرد. قدرت شعر او همان‌گونه که در نمایش هم به آن پرداخته‌شده، جریان سازی های فراوانی را درزمان خودش به همراه داشت.
  
به نظر شما بهره‌گیری از شعرهای فاخر در تئاتر تا چه حد می‌تواند به نفوذ بیشتر روایت‌ها در ذهن مخاطب بینجامد؟
تعداد زیادی از مردم دنیا ما ایرانی‌ها را با شعر می‌شناسند. شاعران ما یکی از پشتوانه‌های پرقدرت ادبی و فرهنگی‌مان به شمار می‌آیند. از کودکی با خواندن و شنیدن شعر قد کشیده‌ایم و دیوان حافظ در بسیاری از خانه‌های ما پیدا می‌شود. با توجه به این موضوعات، نمی‌توانیم تأثیر شعر را در زندگی روزمره و دیگر هنرهای ایرانی انکار کنیم و تئاتر هم از این موضوع مستثنا نیست. هنرمندان ما در هر هنری به سراغ شعر رفته‌اند موفق به خلق اثری قابل‌تأمل شده‌اند. بی‌تردید، عرفان، تئاتر، سینما، خوشنویسی و بسیاری از هنرهای ما نیز نوعی شعر است اما در قالب‌های دیگر. به نظر من نباید ما به شعر فقط به چشم کلامی آهنگین نگاه کنیم زیرا ارزشمندترین مفاهیم عرفانی، فلسفی، دینی و اجتماعی در شعر فارسی جای گرفته است. ما در این نمایش به‌جز ملک‌الشعرا بهار از شخصیت و شعر میرزاده عشقی که او نیز شاعر مبارز هم‌عصر ملک‌الشعرا بهار بود بهره برده‌ایم. علاوه بر این در دیالوگ‌های این دو شاعر از دیگر شاعران مبارز از جمله فرخی یزدی و عارف قزوینی و ... دیگر یاد می‌شود.
 
با توجه به این‌که برخی از کارگردانان تئاتر با این گمان که پرداختن به سوژه‌های این‌چنینی برای مخاطبان جذابیتی ندارد و به دلیل هراس از خلوت شدن سالن به سراغ این سوژه‌ها نمی‌روند، استقبال مردم تا امروز چطور بوده است؟
اتفاقاً استقبال مردم از این نمایش تا امروز به‌قدری چشمگیر بوده که هر شب ظرفیت سالن تکمیل می‌شود. شخصیت ملک‌الشعرا بهار که علاوه بر سرودن شعر، شخصیتی سیاستمدار وطن‌دوست بود در کنار نمایشنامه، بازی‌های موفق بازیگران و اجرای خوب گروه کر که برخی تصنیف‌ها را می‌خوانند دست‌به‌دست هم داده تا شاهد حضور چشمگیر مردم باشیم.
 
لطفاً درباره استفاده از گروه کر و اجرای برخی تصنیف‌های خاطره ساز ملک‌الشعرا بهار در این نمایش هم توضیح دهید.
بنده بر این باورم که تئاتر هنری ترکیبی است و ما نیز در این نمایش از موسیقی و پخش کلیپ‌هایی هم‌زمان، بهره گرفتیم. قدرت ماندگاری شعر ملک‌الشعرا بهار در حدی بالاست که روح و جان هر شنونده و خواننده‌ای را با خود همراه می‌کند. ما از تصنیف‌های معروف بهار مانند «مرغ سحر»، «از خون جوانان وطن لاله دمیده» و چند تصنیف عاشقانه، در این نمایش بهره بردیم. پشت شعر بهار حجم زیادی از روایت‌های تاریخی نهفته است.
 
و سخن پایانی
ملک‌الشعرا بهار به‌عنوان یک شاعر و روزنامه‌نگار برجسته و وطن‌دوست به دلیل تحولاتی که با فعالیت‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی خود انجام داد به گردن ایران و ایران‌زمین و به‌ویژه ما خراسانی‌ها حقی بزرگ دارد. ما باید هر چه در توان داریم برای این مفاخر ملی تلاش کنیم. نباید فقط به این اکتفا کنیم که یک خیابان را به نام بهار نام‌گذاری کرده‌ایم و تمام. متفکران سیاسی و ادبی زیادی شعر و شخصیت این شاعر را آن‌چنان ستوده‌اند که هر شنونده و خواننده‌ای را به شگفتی وا‌می‌دارد. درباره ملک‌الشعرا بهار به دلیل گستردگی زمینه‌های فعالیت او و میزان تأثیرگذاری‌اش می‌توان فیلم‌های سینمایی و تلویزیونی زیادی ساخت. بنده بعد از به پایان رسیدن این نمایش به ساخت تله‌تئاتری می‌پردازم تا شاید بتوانم به‌اندازه سرسوزنی از دین خودم را به این شاعر بزرگ ادا کنم.