خراسان/ پسری 12ساله هستم. در مدرسه هر کار نسبتا سختی که انجام می‌دهم و هر نمره خوبی که می‌گیرم، ناخودآگاه می‌خواهم آن را به رخ بقیه بکشم. اصلا دوست ندارم این قدر ریاکار باشم اما دست خودم نیست چه کار کنم؟

پاسخ مشاوره

تمایل به جلب توجه و ابراز وجود در همه انسان‌ها دیده می‎شود فقط میزان و شیوه بروزش در افراد مختلف متفاوت است؛ مثلا ممکن است یک نفر با رعایت قوانین جامعه و یک نفر با هنجارشکنی جلب توجه کند. یکی از مهم‎ترین ویژگی‎های دوره نوجوانی، میل به «ابراز وجود» است. نوجوان‏ها سعی دارند هویت مستقل‎ خود را به دیگران ثابت کنند و آمادگی‎شان برای ورود به جامعه را نشان بدهند.

نوجوان در مرحله‌ای که سعی می‎کند خودش را بشناسد، تمایل دارد این شناخت را به دیگران هم بروز بدهد تا اعتماد و عزت‎نفس خود را تقویت کند. پس بخشی از میل ما به جلب توجه دیگران در این سن‎وسال، طبیعی است و وقتی ما را دچار مشکل می‎کند که ابراز وجود به خودنمایی تبدیل شود.ما به چه دلایلی به خودنمایی رو می‎آوریم؟ خودنمایی گاهی با تشویق دیگران شکل می‎گیرد؛ فرد تحت تأثیر واکنش‎های مثبت دیگران، یاد می‌گیرد که خود را بالاتر از بقیه بداند و ممکن است احساسات دیگران را درنظر نگیرد. در این شرایط، بهتر است در روابطش با دیگران تجدید نظر کند؛ یعنی با آن‎ها گفت‎وگوی صحیح برقرار کند. گفت‎وگوی صحیح یعنی فرد هم نظر خودش را بیان کند و هم نظر دیگران را بشنود و درک کند. عضویت در گروه و انجام کارهای گروهی در این زمینه بسیار موثر است؛ در گروه، اعتماد و عزت نفس فرد تقویت می‎شود و حقوق و احساسات دیگران را درک می‎کند. خودنمایی گاهی از آن‎جا می‎آید که فرد خود را کمتر از دیگران می‎بیند یا حس می‎کند دیگران او را دوست ندارند یا نقصی در خودش می‎بیند که با خودنمایی سعی می‎کند آن را بپوشاند. در این شرایط فرد باید سعی کند شناخت کاملی از خودش پیدا کند؛ یعنی نقاط قوتش را بشناسد و قبول کند که او هم مثل دیگران، ضعف‎ها و توانایی‎هایی دارد. برای رسیدن به این باور، لازم است خودش را با دیگران مقایسه نکند چون آدم‎ها با هم فرق دارند. این فرد می‎تواند در جمع‎های خانوادگی و دوستانه، توانایی‎هایش را ابراز کند؛ مثلا شعر بخواند، کاردستی هنرمندانه بسازد و ... . بعضی خودنمایی‎ها به دلیل داشتن الگوی نامناسب در افراد شکل می‎گیرد. ما در دوره نوجوانی ارزش‎ها و رفتارهای‎مان را از طریق الگوبرداری از دیگرانی که برای‎مان مهم هستند، می‎آموزیم. الگوهای مناسب ما را در مسیر درست قرار می‌دهند. اگر به‏نظر می‎رسد رفتارهای نادرستی داریم، شاید وقت آن است که الگوهای‎مان را تغییر بدهیم.

نویسنده : مرضیه خوش‎نیت| روان‎شناس تربیتی