اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و انتشارش در آخرین خبر به معنای تایید آن نیست

ستاره سعیدی| رجب طیب اردوغان یا کمال قلیچداراوغلو؟ مردم ترکیه از بامداد روز یکشنبه با حضور در پای صندوق‌های رای تکلیف انتخاباتی که رسانه‌ها از آن با عنوان مهم‌ترین انتخابات سال جاری میلادی یاد می‌کنند را مشخص خواهند کرد. نام حزب عدالت و توسعه از بیست سال پیش تاکنون بر فضای سیاسی ترکیه سنگینی می‌کند و حالا باید دید که آیا برگزاری انتخابات سراسری در ترکیه در شرایط متفاوت داخلی و خارجی این روزها می‌تواند به سلطنت رجب طیب اردوغان پایان بدهد یا خیر؟ 
هر چند که موقعیت خاص ترکیه از نظر جغرافیایی و سیاسی انتخابات این کشور را به یکی از مهم‌ترین انتخابات‌ تبدیل می‌کند، اما نباید فراموش کرد که امسال مجموعه تحولات داخلی و خارجی بر اهمیت و حساسیت این انتخابات افزوده است. درحالی که اردوغان در داخل باید با تبعات ناشی از زلزله سهمگین اخیر دست و پنجه نرم کرده و همزمان با وعده‌های اقتصادی فریبنده سبد رای خود را سنگین نگه دارد در سطح منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای هم مجموعه‌ای از تحولات بر انتخابات ترکیه سایه انداخته است. از تهاجم نظامی روسیه به اوکراین و به تبع آن تنش بی‌سابقه در رابطه مسکو با غرب و انتظارهای اروپا و امریکا از ترکیه به عنوان یک عضو ناتو برای حفظ فاصله با کرملین تا آشتی ایران و عربستان‌سعودی و همزمان آشتی کشورهای عربی با سوریه، از تعمیق نفوذ چین در غرب آسیا تا تداوم تنش میان آذربایجان و ارمنستان و البته ادامه موج مهاجرت‌ها از افغانستان به ایران و ترکیه در نتیجه تثبیت جایگاه حکومت خودخوانده طالبان در کابل. فاصله گرفتن جهان از نظم کهنه و تلاش بلوک شرق و غرب برای بازتعریف نظم جدید همه و همه بر بیم و امیدهای مردم ترکیه هنگام حضور در پای صندوق‌های رای افزوده است. 

به گفته کارشناسان این دور از انتخابات ترکیه از ویژگی‌هایی برخوردار است که آن را منحصربه‌فرد کرده است: 

1- دوقطبی‌های جدیدی در ترکیه در آستانه انتخابات شکل گرفته که آنها را می‌توان در سه محور ترک-کرد، بی‌دین و بادین و طرفدار بلوک شرق و غرب خلاصه کرد. 
2- کمال قلیچداراوغلو در یک سنت‌شکنی انتخاباتی در قامت یکی از دو نامزدی که بیشترین شانس را برای پیروزی دارد، اعلام کرد که به اقلیت علوی تعلق دارد. این اعلام در جامعه لاییک ترکیه که در آن علوی‌ها معمولا تقیه کرده و گرایش دینی خود را پنهان می‌کنند، بی‌سابقه است. برخی کارشناسان معتقدند که این اقدام بی‌سابقه قلیچداراوغلو در آینده سیاسی ترکیه که گفته می‌شود 20 میلیون علوی‌تبار را در خود جا داده بی‌تاثیر نخواهد بود. 
3- نوعی عدم قطعیت و پیش‌بینی‌ناپذیری بر این دور از انتخابات ترکیه سایه انداخته به گونه‌ای که اردوغان و قلیچداراوغلو شانه به شانه یکدیگر در نظرسنجی‌ها حرکت می‌کنند و به سختی می‌توان گفت که نتیجه انتخابات چه خواهد شد. هر چند اوضاع در اردوگاه رای‌دهندگان سنتی مشخص است اما سرگردانی در آرای خاکستری به چشم می‌خورد و جمعیتی که منتقد اردوغان و سیاست‌های او هستند هم نسبت به توانایی قلیچداراوغلو مطمئن نیستند. 

4- دو عامل زلزله و کردها در این انتخابات تاثیرگذار هستند. کردها که گذشته پرتنشی را با رجب طیب اردوغان تجربه کرده‌اند پشت سر قلیچداراوغلو قرار گرفته‌اند و در شرایطی که تمام آرای کردها در سند قلیچداراوغلو قرار بگیرد، می‌توانند درنتیجه انتخابات تعیین‌کننده باشد. ازسوی دیگر زلزله در مقطع زمانی در ترکیه رخ داد که رجب طیب اردوغان فرصت احیای مقبولیت خود را در نتیجه مدیریت این بحران دراختیار ندارد. 
5- برخی کارشناسان بر این باور هستند که حزب عدالت و توسعه دچار فرسایش گفتمانی شده و نیاز به اصلاحاتی دارد که اردوغان از پیشبرد آن ناتوان است. 
6- بحث اقتصاد در این انتخابات بسیار مهم و تعیین‌کننده است. افزایش تورم در کنار کاهش نرخ لیر و بدهی‌های کلان ارزی به علاوه کسری بودجه بر فشار بر طبقه ضعیف که پایگاه جمعیتی حامی حزب عدالت و توسعه هستند، افزوده است. 
7- در این دور از انتخابات غربی‌ها به شکل بی‌سابقه‌ای دست به انتقاد از رجب طیب اردوغان زده و بی‌میلی خود نسبت به تداوم ریاست‌جمهوری او را علنی کرده‌اند. 
8- شکاف در ائتلاف ملت یا میز شش‌گانه که مقابل اردوغان قد علم کرده‌اند بر همه آشکار است و مساله بی‌اعتمادی به دوام این ائتلاف می‌تواند بر آرای ریخته شده در سبد قلیچداراوغلو تاثیرگذار باشد. در آن سوی میدان در ائتلاف جمهور هم شاهد تن دادن اردوغان به همراهی با حزب سوپر ملی‌گرایی هستیم که می‌تواند پایگاه اردوغان را تحت‌الشعاع قرار دهد. 
9- از مهم‌ترین ویژگی‌های قلیچداراوغلو می‌توان به میراث‌داری او از آتاتورک و چپ‌گرایی‌اش اشاره کرد. قلیچداراوغلو یا گاندی کمال به ساده‌زیستی شهرت دارد و البته منتقد سرسخت سیاست‌های حاکم است. او در زمره سیاستمدارانی است که خواهان بازگشت سیستم سیاسی به پارلمانی است . یکی از جنجالی‌ترین مواضع قلیچداراوغلو در سال‌های اخیر پیرامون حجاب زنان بوده است. او که در دوره‌ای از ممنوعیت حجاب در اماکن عمومی چون دانشگاه‌ها دفاع کرده بود اکنون مدافع آزادی زنان در انتخاب نوع پوشش است. 
10- محورهای سیاست خارجی مطلوب قلیچداراوغلو حمایت از صلح در داخل و خارج ترکیه است. او مخالفت صریح و سرسختانه با دخالت ترکیه در امور همسایگان دارد و بر همین اساس از منتقدان مانورها و فعالیت‌های نظامی اردوغان در سوریه و عراق است. قلیچداراوغلو 
نه تنها خواهان خروج تمام نیروهای ترک از خاک سوریه است، بلکه یک‌بار در یک موضع‌گیری عجیب اعلام کرده بود که ترکیه باید به دولت سوریه بابت حضور نظامی در خاک این کشور غرامت پرداخت کند. قلیچداراوغلو از ایده بازگرداندن پناهندگان به سوریه سرسختانه حمایت می‌کند . 
11- موضع‌گیری‌های او در قبال ایران حداقل در کمپین انتخاباتی‌اش مثبت بوده است. او به‌رغم اینکه چهره‌ای طرفدار غرب به حساب می‌آید خواهان توسعه رابطه آنکارا با تهران است و از ابتکار ساعت که محور آن مشارکت فعال ایران، ترکیه، سوریه و عراق است، حمایت می‌کند. کمال قلیچداراوغلو یک پروژه دیگر مرتبط با ایران دارد که در ویدیویی در ۸ مه درباره‌اش صحبت کرده و آن را «بزرگراه و خط‌آهن جاده تاریخی ابریشم» خواند و گفت: امروز من از بزرگ‌ترین طرح زندگی‌ام رونمایی می‌کنم. این جاده ۵۵۰۰ کیلومتری قرار است از تبریز و تهران بگذرد: «ما جاده تاریخی ابریشم را زنده خواهیم کرد. در طول این مسیر یک بزرگراه پرظرفیت و یک خط راه‌آهن دوطرفه احداث خواهد شد.»  براساس طرح این نامزد انتخابات، مسیر تازه ابریشم از کشورهای ترکمنستان، ازبکستان و قزاقستان گذر کرده و به چین می‌رسد. قلیچداراوغلو این طرح را در واکنش به این موضوع مطرح کرد که گفته می‌شود سیاست خارجی‌اش فقط بر رابطه با غرب متمرکز شده است. او در این باره گفت: «من بین غرب و شرق تمایزی قائل نیستم.»
12- قلیچداراوغلو اصلاح رابطه ترکیه با غرب را ضروری می‌داند و همزمان معتقد است که باید در رابطه آنکارا با مسکو هم تغییراتی حاصل شود. درحالی که اردوغان در دو سال اخیر در تحولات قفقاز با جانبداری از آذربایجان بر آتش تنش دمید، اما قلیچداراوغلو مانند او دیدگاه‌های قومی نداشته و به اصطلاح پان‌ترکیست نیست.