اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و انتشارش در آخرین خبر به معنای تایید آن نیست

دیدارهای اخیر مقام‌های ارشد امریکا و چین نشان‌دهنده تمایل دو کشور به احیای گفت‌وگوها به منظور کنترل تنش‌ها و مدیریت آسیب‌های ناشی از نبود کانال‌های ارتباطی است

محمدحسین لطف‌الهی| دیدارها میان مقام‌های ارشد امریکایی و چینی طی یک هفته گذشته نشان می‌دهد ماه‌ها پس از بروز بحران بالن‌های جاسوسی در روابط دوجانبه واشنگتن و پکن، دوطرف اکنون آماده درگیر شدن در گفت‌وگوهایی جدی به منظور یافتن راه‌هایی برای کنترل تنش‌ها و جلوگیری از اتفاقات ناخواسته هستند.

جو بایدن، رییس‌جمهور ایالات‌متحده از مدت‌ها پیش برای گفت‌وگو با شی جین‌پینگ، رییس‌جمهور چین ابراز تمایل کرده بود اما طرف چینی هر بار به دلایل مختلف از‌جمله درگیر بودن در برنامه‌های ملی و نبود زمان کافی از انجام این گفت‌وگوها سر باز می‌زد. اکنون دیدارهای متوالی مقام‌های دو کشور نشان می‌دهد که شرایط در حال تغییر است.
روزهای چهارشنبه و پنجشنبه 10 و 11 مه طی دیدارهایی در شهر وین، پایتخت اتریش که از قبل درباره آنها اطلاع‌رسانی نشده بود، جیک سالیوان مشاور امنیت ملی رییس‌جمهور ایالات‌متحده و وانگ یی مسوول سیاست خارجی حزب کمونیست چین برای بیش از 8 ساعت با یکدیگر گفت‌وگو کردند. براساس بیانیه‌ای که کاخ سفید درباره این دیدار منتشر کرده دو طرف «بحث‌هایی صریح، اساسی و سازنده» درخصوص موضوعات کلیدی شامل روابط دوجانبه واشنگتن و پکن داشتند.
همزمان در پکن، وانگ ونتائو وزیر بازرگانی چین با نیکلاس برنز سفیر ایالات‌متحده در این کشور دیدار کرد و دوطرف «گفت‌وگویی آزادانه و حاوی جزییات زیاد درباره روابط تجاری دوجانبه» انجام دادند. برنز دوشنبه هفته گذشته نیز برای اولین‌بار از زمان انتصاب وزیر خارجه چین با چین گانگ دیدار و گفت‌وگو کرد.

افزایش تحرکات دیپلماتیک در روابط امریکا و چین در شرایطی رخ می‌دهد که چینی‌ها در حال رایزنی جدی با اروپایی‌ها درباره طیف گسترده‌ای از مسائل هستند و با بهره‌گیری از دستاوردهای دیپلماتیک خود در ماه‌های اخیر یعنی میانجی‌گری میان ایران و عربستان‌سعودی و تقویت روابط با روسیه تلاش دارند تا پکن را به عنوان یکی از اثرگذارترین بازیگران دیپلماتیک عرصه بین‌الملل معرفی کنند.
 آماندا هسیائو، تحلیلگر ارشد مسائل چین در گروه بین‌المللی بحران می‌گوید: «در زمانی که آنها فعالانه در حال تقویت روابط خود با اروپا و تلاش در راستای اقناع اروپایی‌ها برای اتخاذ مواضعی مستقل از ایالات‌متحده در قبال چین هستند، این بسیار به نفع آنهاست که تصویر یک بازیگر منطقی را که در حال مدیریت منطقی رقابت با رقیبی قدرتمند است به نمایش بگذارند.»
دامنه فعالیت‌های دیپلماتیک چین در هفته‌های اخیر به همین موارد محدود نمی‌شود. چین گانگ، وزیر امور خارجه چین در هفته گذشته به برلین، پاریس و اسلو سفر کرده بود. هی هویی، فرستاده ویژه چین در امور روسیه و اوکراین هم که پیش‌تر سفیر جمهوری خلق چین در مسکو بود این هفته به اوکراین، لهستان، فرانسه، آلمان و روسیه سفر خواهد کرد.
سفر وزیر امور خارجه چین دستاوردهای مهمی هم داشت. به گزارش یورونیوز، اشتِفن هی‌بِشترایت سخنگوی صدراعظم آلمان شامگاه چهارشنبه اعلام کرد که برلین به دنبال توافقی است که به شرکت کشتیرانی دولتی چین (کوسکو) اجازه می‌دهد ۲۴.۹۹درصد از سهام پایانه کانتینری «تُلِرورت» هامبورگ را خریداری کند. اولاف شولتس که خودش در اوایل همین هفته هشدار داده بود که چین به ‌طور فزاینده‌ای در حال تبدیل شدن به رقیب اتحادیه اروپا است؛ تنها سه هفته دیگر یعنی در تاریخ ۲۹ ژوئن میزبان نشست مشترک آلمان و چین برای همکاری نزدیک‌تر با پکن است. خرید سهام بندر تُلِرورت بخشی از راهبرد سرمایه‌گذاری هدفمند پکن برای تحت نفوذ در آوردن زیرساخت‌های سراسر اروپا است. کوسکو در حال حاضر در بسیاری از بنادر اروپایی دیگر ازجمله در یونان سهام دارد. راهبرد توسعه بنادر بخشی از راهبرد «یک کمربند، یک جاده» چین است. مثال یونانی کافی است تا نشان دهد که اگر پروژه‌های مربوطه بدون مشکل پیش برود، کشور بعدی که احتمالا چین به دنبال سرمایه‌گذاری در آن است ایتالیا خواهد بود.
از زمان سفر نانسی پلوسی، رییس وقت مجلس نمایندگان ایالات‌متحده به تایوان در آگوست 2022 دولت چین تعدادی از کانال‌های همکاری با واشنگتن را مسدود کرده بود. این تنش‌ها در نوامبر 2022 پس از دیدار جو بایدن رییس‌جمهور ایالات‌متحده با شی جین‌پینگ، رییس‌جمهور چین در حاشیه نشست گروه 20 در اندونزی تا حدی کاهش یافت و دوطرف متعهد به ارتقای همکاری‌ها شدند اما پس از ساقط کردن بالن‌های چینی از سوی ایالات‌متحده روابط پکن و واشنگتن رو به سردی گرایید. در پی این اتفاق، آنتونی بلینکن وزیر امور خارجه ایالات‌متحده سفر از پیش‌برنامه‌ریزی‌شده خود به چین را لغو کرد و پکن هم تصمیم گرفت درخواست امریکایی‌ها برای گفت‌وگوی تلفنی میان لوید آستین و وی فنگه وزرای دفاع دو کشور را رد کند.
در پی سرد شدن روابط دوجانبه امریکا و چین، پکن کوشید تا با نقش‌آفرینی‌های پررنگ‌تر در عرصه بین‌المللی جایگاه خود را به عنوان یک بازیگر مهم و حتی آلترناتیوی برای ایالات‌متحده تثبیت کند. طرح صلح 12 ماده‌ای چین و سفر شی جین‌پینگ به مسکو برای دیدار با رییس‌جمهور روسیه و پس از آن گفت‌وگوی رییس‌جمهور چین با ولودیمیر زلنسکی به منظور یافتن راهی برای پایان دادن به جنگ اوکراین ازجمله تلاش‌های چین در این زمینه محسوب می‌شود.
ایالات‌متحده نیز در مقابل با محدود کردن صادرات فناوری‌های پیشرفته به این چین، تقویت همکاری‌ها با تایوان و افزایش حضور نظامی در منطقه اقیانوس هند-اقیانوس آرام تلاش کرد فشارها علیه چین را افزایش دهد.
بانی گلاسر، مدیر بخش اقیانوس هند-اقیانوس آرام در اندیشکده آلمانی مارشال می‌گوید: «یک نظریه این است که چین به این نتیجه رسیده که بسته شدن مسیر ارتباط با ایالات‌متحده، آن‌هم در شرایطی که امریکا مرتبا برای گفت‌وگو ابراز علاقه‌مندی می‌کند به منافع آنها آسیب رسانده است.» 
آماندا هسیائو در این باره معتقد است: «چینی‌‌ها فکر می‌کردند برقراری روابط گرم بعد از ماجرای بالن‌ها پیام اشتباهی را منتقل خواهد کرد و آنها را ضعیف نشان خواهد داد. باید اندکی زمان می‌گذشت و آنها هم از امریکا فاصله می‌گرفتند تا مجددا با گذشت زمان شرایط برای برقراری ارتباط فراهم شود.»
به نظر می‌رسد دیدارهای اخیر میان مقام‌های امریکایی و چینی راه را برای گفت‌وگوهای بیشتر میان مقام‌های ارشد دو کشور باز کرده باشد. جنت یلن، وزیر خزانه‌داری و جینا ریماندو، وزیر بازرگانی امریکا در هفته‌های اخیر برای سفر به چین ابراز تمایل کرده بودند و جان کری، فرستاده ویژه رییس‌جمهور ایالات‌متحده در امور تغییرات آب و هوایی نیز گفته بود که برای سفر به چین در آینده نزدیک دعوت شده است. همچنین روز جمعه 12 مه وانگ ونبین، سخنگوی وزارت امور خارجه چین ضمن «سازنده» توصیف کردن دیدار وانگ یی و سالیوان گفت که دو طرف برای تداوم استفاده از کانال‌های ارتباطی استراتژیک توافق دارند.
با این حال انتظاراتی که از نتایج این دیدارها وجود دارد اندک است و انتظار نمی‌رود که این دیدارها و گفت‌وگوها میان مقام‌های ارشد پکن و واشنگتن به ایجاد تغییرات ساختاری در روابط چین و ایالات‌متحده منجر شود.
موریتز رودولف، پژوهشگر مسائل چین در دانشگاه ییل با اشاره به دیدار سالیوان و چین اظهار می‌کند: «این بالاترین سطح دیدار میان مقام‌های امریکایی و چینی در ماه‌های گذشته است. این دیدار یک تغییردهنده بازی نیست اما در روابط پرتنش و پر از بحران دو کشور نشانه‌ای خوب به حساب می‌آید.»
علاوه بر موضوعات مورد اشاره، مساله تایوان هم یکی از اختلافات جدی و بحران‌ساز در روابط امریکا و چین به حساب می‌آید. چین، تایوان را بخشی از قلمرو و یکی از استان‌های جدا شده خود در زمان جنگ داخلی سال ۱۹۴۹ می‌داند و بارها تهدید کرده است که در صورت لزوم با استفاده از نیروی نظامی آن را پس خواهد گرفت. این درحالی است که کشورهای غربی، به خصوص ایالات‌متحده و اعضای اتحادیه اروپا بارها بر اهمیت تایوان از نظر استراتژیک و تجاری تاکید و هرگونه اقدام نظامی از سوی چین علیه این جزیره خودمختار را به عنوان رویکردی غیرقابل تحمل محکوم کرده‌اند.
ارتش چین اوایل آوریل در واکنش به دیدار کوین مک کارتی، رییس مجلس نمایندگان امریکا و تسای اینگ ون، رییس‌جمهور تایوان در ایالات‌متحده، مانورهای بزرگ و کم‌سابقه‌ای را به مدت سه روز در اطراف آب‌های جزیره برگزار کرد. در پی برگزاری این مانورها، اتحادیه اروپا، ایالات‌متحده و گروه ۷ بلافاصله به پکن هشدار دادند و از این کشور خواستند تا وضعیت موجود در تنگه تایوان را که این جزیره را از سرزمین اصلی چین جدا می‌سازد، حفظ کند. چین از روابط نزدیک میان مقامات تایوانی و برخی کشورهای غربی، به ویژه ایالات‌متحده طی سال‌های اخیر به‌ شدت خشمگین است و این نوع روابط را تهدیدی برای تمامیت ارضی خود می‌داند.