هم میهن/متن پیش رو در هم میهن منتشر شده و انتشارش در آخرین خبر به معنای تایید آن نیست

نادر انتصار، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه آلابامای جنوبی آمریکا معتقد است که مقایسه ایران و کره‌شمالی اشتباه است. او معتقد است که شاید مخاطب سخنان کمال خرازی کسانی هستند که اهرم قدرت را در دست دارند.

سخنان وزیر امور خارجه پیشین ایران بیان بدیهیاتی است که بارها به‌خصوص در مورد کره شمالی مطرح شده و تحلیلگرانی نیز نسبت به حرکت کشور به سمت سیاست‌های پیونگ‌یانگ هشدار داده‌اند؛ مخاطب سخنان دبیر شورای راهبردی روابط خارجی کیست؟
جواب این سوال که مخاطب سخنان دبیر شورای راهبردی روابط خارجی کیست را باید از آقای کمال خرازی پرسید. شاید مخاطب اصلی سخنان ایشان کسانی هستند که اهرم قدرت را در دست دارند؛ ولی مقایسه کره شمالی و ایران اشتباه است. این دو کشور تفاوت‌های عمده‌ای هم در ساخت داخلی خود و هم در سیاست خارجی خود دارند. کره‌شمالی کشوری است که سیاست آن روی انزوا از جهان بنیان شده است در صورتی که ایران یک بازیگر مهم منطقه‌ای است که با کشورهای زیادی تعامل دارد.    

آیا حاکمیت جمهوری اسلامی بر مبنای همین دیدگاه حرکت می‌کند؟ اگر بله، از چه زمانی این سیاست حاکم شده است؟

خیر. هیچ نشانه‌ای که چهارچوب سیاست ایران روی انزوای کشور ساخته شده، وجود ندارد و کسانی که موضوع کره‌شمالی شدن ایران را گهگاه مطرح می‌کنند درک درستی از کره شمالی، ساخت داخلی آن کشور، سیاست خارجی رژیم حاکم در آن و تاریخ شبه‌جزیره کره ندارند. این نوع صحبت‌ها و ارزیابی‌ها کمکی به حل مسائلی که در سیاست خارجی ایران وجود دارند، نمی‌کنند.     

ارزیابی شما از تلاش تهران برای افزایش قدرت سخت چیست؟ گزارش‌های متعددی از موسساتی همچون سیپری از تفاوت بالای هزینه‌کردی نظامی ایران با کشورهای حاشیه خلیج‌فارس حکایت دارد، ارزیابی شما از این تفاوت چیست؟ همچنین قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
 طبق ارقامی که SIPRI بر روی سایت خود قرار می‌دهد، هزینه نظامی ایران در مقایسه با کشورهای حاشیه خلیج‌فارس، به‌خصوص کشورهایی مانند عربستان، خیلی کم است. تمام کشورهای منطقه همواره قدرت سخت خود را افزایش داده‌اند و خواهند داد. برخی از این کشورها تا حدی این قدرت سخت خود را به‌صورت سرسام‌آور افزایش داده‌اند که بدون تقویت قدرت سخت، کشوری مانند ایران توانایی بازدارندگی خود را از دست خواهد داد و حمله نظامی به خود را آسان خواهد کرد. بدون قدرت بازدارنده، که قدرت سخت جزء مهمی از آن است، دیگر کشوری یکپارچه به‌نام ایران وجود نخواهد داشت. این درست است که قدرت فقط در چهارچوب قدرت سخت تعریف نمی‌شود و قدرت جوانب متعددی دارد، ولی بدون قدرت سخت و قدرت بازدارنده، جنبه‌های دیگر قدرت قابل دسترسی نخواهند بود. ما نباید به‌صورت احساساتی به قدرت سخت نگاه کنیم و باید درکی واقع‌گرایانه و رئالیستی از سیاست جهانی داشته باشیم تا به اهمیت تاریخی قدرت سخت در نظم جهانی واقف شویم.

در مورد گسترش قدرت نرم، متاسفانه جمهوری اسلامی ایران نتوانسته است که با کشورهای منطقه رقابت کند. این دلایل بسیاری دارد که ناپویایی اقتصاد ایران، فساد و تضادهای اجتماعی و فرهنگی موجود از مهمترین موانع گسترش قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران بوده‌‌اند.      

از دید شما مخاطب سخنان علی شمخانی کیست؟ کلیدواژه‌هایی مرتبط با نظم نوین جهانی سال‌هاست که در ادبیات مسئولان جمهوری اسلامی جا افتاده است که آن را ناشی از افول هژمونی آمریکا می‌دانند، اینکه «تغییر نظم کهن به معنای تبدیل آن به نظم جدید نیست» از چه دیدگاهی منشأ می‌گیرد؟ آیا سیاست تهران براساس همین دیدگاه تبیین شده است؟
آقای شمخانی به‌عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی در جایگاهی قرار دارند که این موضوع را می‌توانند در بالاترین سطح قدرت در جمهوری اسلامی مطرح کنند. به هرحال مخاطب ایشان باید کسانی باشند که تعیین‌کننده چهارچوب اساسی سیاست خارجی ایران هستند. این واضح است که ما چندی است افول هژمونی آمریکا را شاهد بوده‌ایم و آمریکای امروز آن آمریکایی که در زمانی نه‌چندان دور یکه‌تازی کامل می‌کرد، نیست، ولی این اشتباه است که تغییر نظم کهن را به معنای تبدیل آن به نظم جدید که آمریکا در آن نقش چندانی ایفا نمی‌کند تعبیر کنیم. در نظام جدید جهانی که در حال شکل‌گیری است آمریکا همچنان نقش مهم و حتی در برخی موارد نقش تعیین‌کننده‌ای را بازی خواهد کرد. من امیدوارم که کسانی که سیاست خارجی ایران را تعیین می‌کنند درک‌شان درست باشد و سیاست خارجی کشور را روی دیدگاهای تخیلی پایه‌گذاری نکنند.  

هشدار دبیر شورای عالی امنیت ملی مبنی بر برخورد شعاری با تحولات را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
آقای شمخانی در موقعیتی هستند که فقط به هشدار بسنده نکنند و نظرات خود را در این مورد به‌طور جدی در تصمیم‌گیری در شورای عالی امنیت ملی دنبال کنند. در هر موردی، برخورد شعاری در تضاد با برخورد عقلانی است و در مورد سیاست خارجی شعاربازی منافع درازمدت ملی کشور را به‌خطر می‌اندازد.