هم میهن/متن پیش رو در هم میهن منتشر شده و انتشارش در آخرین خبر به معنای تایید آن نیست

احسان هوشمند، پژوهشگر مسائل اقوام در گفت‌وگو با هم‌میهن بخشی از موضوع شفافیت انتخابات ترکیه را به فعالیت و قدرت رسانه‌ها معطوف و تاکید کرد: «قبل از انتخابات ترکیه، باید به قدرت رسانه توجه کنیم. قبل از انتخابات رسانه‌ها در عرصه بین‌المللی و منطقه‌ای کاری کردند که افکار عمومی به این تصور برسد؛ در این انتخابات قلیچداراوغلو، رقیب اردوغان رای می‌آورد و احیانا در دور اول پیروز خواهد شد و حزب عدالت و توسعه در صحنه سیاسی ترکیه با بحران مشروعیت و اقبال عمومی روبه‌رو شده است. این نوع اخبار به شکل فزاینده‌ای در جهان تاثیرگذار بود و حالا انتخابات برخلاف پیش‌بینی‌ها پیش رفته است. حتی با وجود آنکه اردوغان نتوانست در دور اول به ریاست‌جمهوری برسد و این انتخابات به دور دوم رسید.»

او افزود: «بسیاری حتی در بخشی از اقشار مختلف در ترکیه تحت تاثیر رسانه‌ها و اخبار آن قرار گرفتند. چون رسانه‌های مخالف اردوغان در سطح بین‌المللی و منطقه به‌شدت بر مبنای نظرسنجی‌ها و اطلاعات در دست خودشان – که کسی از صحت و سقم و مبنای آنها اطلاع دقیقی ندارد – باوری شکل دادند که اردوغان بعد از بیش از دو دهه بر مسند قدرت بودن، شکست خواهد خورد و پایان دوره زمام‌داری او رسیده است. اما نتایج انتخاباتی برعکس این باور بودند.»

این پژوهشگر مسائل اقوام معتقد است: «تا به حال اعتراض جدی به این انتخابات در ترکیه وجود نداشته و در حد اعتراض در بعضی صندوق‌ها بود که در اصل انتخابات تاثیر نداشت.»

هوشمند با اشاره به اینکه اردوغان و هم‌پیمانانش به‌نوعی توانستند در قدرت بمانند، گفت: «احتمالا اردوغان در دور دوم انتخابات در جایگاه ریاست‌جمهوری باقی و در عرصه قدرت پابرجا خواهد ماند. این در حالی است که انتظار داشتیم که اردوغان بعد از دو دهه شکست بخورد و چالش به وجود آید و لشکرکشی خیابانی صورت گیرد و جامعه قطبی شده ترکیه دچار بحران شود.»

او با بیان اینکه در چند دهه گذشته ضعف دانش‌ ترکیه‌شناسی در ایران و سایر دنیا وجود دارد، تاکید کرد: «بسیاری متغیرهای سیاسی در ترکیه را نادیده گرفته بودند. 20 سال قبل از اردوغان ترکیه با موضوعاتی از قبیل دخالت نظامی‌ها، بی‌ثباتی سیاسی و رقابت جدی حزبی روبه‌رو بود، درحالی‌که احزاب هیچ‌کدام از ارکان قدرت در دولت را در دست نداشتند. در آن زمان نرخ رشد اقتصادی پایین و مسائل توسعه‌ای هم فراوان بود. اما در دو دهه گذشته دولت اردوغان نشان داد که می‌تواند در عرصه سیاسی و اقتصادی اهداف خود را پیش ببرد و ترکیه را با وجود بدهی‌های بسیار به یکی از اقتصادهای موفق در جهان تبدیل کرد. با توسعه صنایعی همچون مبل‌سازی، اسباب‌بازی و... در ترکیه اشتغال‌زایی، کاهش بیکاری و... به وجود آمده و دوران بی‌ثباتی و بیکاری از بین رفت. ترکیه در دوره اردوغان توانست اقشار کمتربرخوردار را هم از خود راضی نگه دارد.»

هوشمند با اشاره به اینکه در تحلیل انتخابات ترکیه باید به این نکته توجه کنیم که اردوغان براساس یک ساختار سیاسی به قدرت رسید، تاکید کرد: «ساختار سیاسی در دوره اردوغان باثبات‌تر شده است. دخالت نظامی‌ها که متغیر بسیار اساسی است و در انتخابات اخیر وجود نداشت، در 20سال گذشته به شدت محدود شده و عملا شخصیت‌های قدرتمند نظامی که طرفدار آتاترک و نظام «جدایی دین از حکومت» بودند، از ارتش کنار رفتند و نیروهای مذهبی جایگزین آنها شده‌اند. عملا ارتش و نیروهای مسلح نقش مخربی در مناسبات سیاسی ندارند. وقتی نیروی مسلح در مناسبات سیاسی دخالت نکند، امید به برگزاری انتخابات سالم بیشتر خواهد شد. ناتوانی نیروهای مسلح بر معادلات سیاسی کاملا بر سلامت انتخابات اثر دارد.» او به زیرساخت‌های حقوقی در ترکیه اشاره کرده و افزود: «قوه قضائیه ترکیه (با وجود انتقاداتی که بر آن وجود دارد) توانسته از ارزش‌های سیاسی ترکیه دفاع کند و حافظ نظم و اجرای قانون باشد.»

هوشمند معتقد است؛ «شخص اردوغان بنا برملاحظاتی نشان داد که به دخالت جهت‌دار و عریان و دستکاری فرآیندهای انتخاباتی وارد نمی‌شود. انتخابات ترکیه نشان داد که همچنان زیرساخت‌های سیاسی این کشور آماده رقابت انتخاباتی است. بنابراین زیرساخت‌های سیاسی، مسائل حقوقی، عدم دخالت محسوس و سنتی ارتش در این دوره و البته فعالیت رسانه‌ای انتخابات از جمله عوامل برگزاری انتخابات سالم محسوب می‌شود.»

*پریسا هاشمی-شادی مکی