هم میهن/متن پیش رو در هم میهن منتشر شده و انتشارش در آخرین خبر به معنای تایید آن نیست

زمزمه‌های احیای برجام از تهران و واشنگتن به گوش می‌رسد

 پریسا هاشمی| روز گذشته شهریار حیدری، نماینده مجلس از احیای برجام خبر داد. این در حالی است که دو روز پیش براساس اخبار منتشرشده از سوی نشریه پلیتیکو، جو بایدن، رئیس‌جمهوری آمریکا در نشستی محرمانه با سنا موضوع مذاکرات ایران را مطرح کرد. این در حالی است که چندی پیش مسئولان ایرانی اعلام کردند که طرف آمریکایی پیام‌هایی را به ایران مخابره کرده‌اند اما این ادعا از سوی ند پرایس، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا تکذیب شد. متاسفانه براساس رویه پیش‌گرفته‌شده اطلاعاتی که از مذاکرات ایران و آمریکا منتشر می‌شود، شفاف نیست. هیچ‌کدام از دو طرف هم حاضر به شفاف‌سازی در این مورد نیستند و خبرهایی که در رسانه‌ها منتشر می‌شود بیشتر به درز اطلاعاتی شبیه بوده تا اطلاع‌رسانی دستگاه دیپلماسی یا اخبار رسمی این مذاکرات. با این وجود، چندی پیش دوباره این ادعا از سوی یکی از نمایندگان ایران تا حد احیای برجام مطرح می‌شود. برجامی که زمان اجرا و تعهد بسیاری از بندهای آن به پایان رسیده و در ماه‌های پایانی مورد اعلام این توافقنامه هستیم و تا مهرماه اگر تجدیدنظری درباره آن اتفاق نیفتد، کل این توافق منتفی خواهد شد و دیگر اثری از برجامی که جواد ظریف و دولت روحانی به دنبال امضای آن بودند، نخواهد ماند. حال با چه گزینه‌های جدیدی روبه رو هستیم و راهکار دوم(plan B) طرفین مذاکرات چیست؟ آیا وقتی سخن از همه گزینه‌های روی میز به میان می‌آید منظور گزینه نظامی هم هست یا خیر؟

از سوی دیگر این نگاه هم وجود دارد که غرب به‌ویژه کشورهای اروپایی پس از جنگ اوکراین رغبتی به شروع جنگ دیگری ندارند، حتی در منطقه خاورمیانه، چراکه اگر از موضوع بسیار مهم و حیاتی انرژی بگذریم، حداقل ضرری که جنگ برای این کشورها دارد، موج پناهندگانی است که به این کشورها سرازیر می‌شوند. بنابراین به نظر می‌رسد این گزینه، آخرین و دورترین تصمیم طرف غربی باشد.

در این میان نباید از نقش چینی‌ها در خاورمیانه غافل شد؛ چینی‌هایی که برای دستیابی به انرژی (نفت و گاز) و سرمایه‌گذاری‌های عظیمی که در این حوزه کرده‌اند به دنبال آرامش در منطقه هستند تا امنیت سرمایه‌گذاری‌ و دسترسی‌شان به انرژی تضمین شود. در پی همین روند و گمانه‌زنی‌ها، رئیس دولت آمریکا با توجه به این شرایط موجود دنیا، دو روز پیش مجبور شد روبه‌روی سناتورها پاسخ دهد که چرا گزینه‌ برخوردهای سخت‌تر در مقابل ایران را کنار گذاشته است.

در جلسه بایدن و سنا چه گذشت؟

سناتورهای سنا و دولت در جلسه‌ای محرمانه موضوع «درباره ایران و مذاکرات لغو تحریم‌ها» را بررسی کردند. جزئیاتی از موضوعات مطرح‌شده در این نشست درز پیدا نکرده، اما سناتورهای جمهوری‌خواه پس از این نشست اعلام کردند که هیچ اطلاعات و راهبرد جدیدی در کار نبوده است.
جاش هاولی، سناتور جمهوری‌خواه تاکید کرد: «چیزی در این نشست مطرح نشد که محرمانه باشد و شما هم می‌توانستید در این نشست باشید.» جان کندی دیگر سناتور آمریکایی گفت: «هیچ راهبرد جدیدی در این نشست مطرح نشد. ما وسط کافه با پوتین و شی و آیت‌الله دعوا می‌کنیم، دولت بایدن می‌خواهد از سقراط نقل‌قول بیاورد.»

اما باب منندز که دموکرات اما مخالف برجام است، پس از این نشست گفت: «تا حالا نشده که از جلسه‌ای بیرون بیاییم و جمهوری‌خواهان بگویند که جلسه مفید بوده است. به نظر من جلسه مفیدی بود و دولت متعهد است که ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا نکند.»

جیم ریش، عضو کمیته سیاست خارجی سنا نیز گفته است: «شش ماه گذشت از وقتی که دولت بایدن اعلام کرد برجام مرده است و ما هنوز به سیاست منسجمی نسبت به ایران نزدیک نشده‌ایم. تنها کاربرد ابهام راهبردی در سیاست ایران، جسورتر کردن رژیم و هل دادن شرکای ما به سوی چین است، درحالی‌که ایران همچنان به صورت غیرقانونی کشتی‌ها را ضبط می‌کند و آمریکایی‌ها را در منطقه هدف قرار می‌دهد و از نایب‌های ترور خود و حمله روسیه به اوکراین حمایت می‌کند. آمریکایی‌ها حق دارند سیاستی داشته باشند که بیشتر از یک مذاکره شکست‌خورده هسته‌ای باشد.»

در این نشست وندی شرمن، معاون وزیر خارجه آمریکا (که در حال رفتن از این پست است)، کاوین کال، معاون وزارت دفاع، مورگان مویر، رئیس سازمان ملی اطلاعات، برایان نلسون، معاون خزانه‌داری در امور تروریسم و اطلاعات مالی، ژنرال استفان کوهلر، رئیس بخش راهبرد، سیاست و برنامه‌ریزی ستاد مشترک از سوی دولت در این نشست محرمانه درباره مذاکرات ایران حضور داشتند. رابرت مالی غایب این نشست بود و آبراهام پیلی، معاون مالی به جای او شرمن را همراهی کرد.