هم میهن/متن پیش رو در هم میهن منتشر شده و انتشارش در آخرین خبر به معنای تایید آن نیست

محمدعلی بهمنی‌قاجار، کارشناس حقوق بین‌الملل معتقد است طالبان برای سیاست‌های آبی افغانستان تصمیم می‌گیرد. او در گفت‌وگو با هم‌میهن تاکید کرد: «آب در افغانستان مسئله‌ای سیاسی و حیثیتی است. حکومت‌های افغانستان همیشه سعی کرده‌اند از آب در سیاست‌های داخلی و خارجی خود بهره‌ ببرند. حکومت‌های افغانستان تلاش می‌کنند که خود را مستقل و ملی نشان دهند و ثابت کنند که کارآمدترین حکومت هستند. چه در عصر پادشاهی یعنی حکومت محمدظاهرشاه و چه در دوران داودخان و بعد کمونیست‌ها، دوره اول طالبان، و دوره دوم طالبان، همه حکومت‌ها تلاش کرده‌اند تا با نشان دادن شدت عمل در موضوع آب، احساسات ناسیونالیستی را ارضا کنند.»

او افزود: «بعد از روی کارآمدن طالبان، این ادعا مطرح شد که طالبان می‌خواهد آب را به ایران بدهد و حتی همان روز اول بعد سقوط کابل، کلیپی پخش شد که دریچه‌های سدکمال‌خان به روی ایران باز شده است. بر همین اساس تبلیغاتی صورت گرفت که ایران به دلیل حل مسئله آب، از طالبان حمایتی ضمنی کرده است. همین وضعیت منجر به عکس‌العمل طالبان شد و موجب گردید تا آنان اتفاقاً شدت بیشتری درباره حق‌آبه هیرمند به کار ببرند تا این ادعاها را تکذیب کنند و نشان دهند چنین انعطافی نداشته‌اند. به نظرم طالبان در مباحث آب و همچنین رابطه با پاکستان، سیاست‌های تندی را به کار بردند تا انگ‌های ابتدای روی کارآمدن‌شان را برطرف کنند و خود را مستقل نشان دهند.»

بهمنی‌قاجار درباره تصمیم‌گیری شرکت‌های خارجی برای سیاست‌های آبی در افغانستان، گفت: «دو موضوع را باید از هم تفکیک کرد. 1)تلاش‌های گروه‌هایی در ایران برای تطهیر کردن طالبان. جریان‌هایی در داخل ایران در این یک‌سال‌ونیم، همه‌طور تلاش کردند تا طالبان را تطهیر کرده و توجیه نمایند. اینها با چنین طرز تفکری، اتهامات مرتبط با شیعه‌ستیزی و فارسی‌ستیزی و زن‌ستیزی طالبان را رد کرده و مرتب طالبان را توجیه و تطهیر کرده و دوستی با طالبان را واقع‌گرایانه جلوه دادند و ادعا می‌کردند با همین سیاست، هم در داخل افغانستان، شیعه‌ستیزی و فارسی‌ستیزی و زن‌ستیزی کم می‌شود و هم حق‌آبه ایران در هیرمند تامین می‌گردد. حالا که شکست این سیاست ثابت شده، مدعیان سیاست مذکور می‌خواهند با بهانه‌ اینکه عناصر دولت‌های سابق منشأ سنگ‌اندازی در راه تامین حق‌آبه هستند، فرافکنی کنند و از طالبان و خودشان رفع مسئولیت کنند. اما در واقعیت این طالبان است که در مورد همه امور سیاست خارجی افغانستان تصمیم‌گیری می‌کند. آنها می‌دانند چه کار کنند و در نهایت تصمیم‌گیرنده در حوزه سیاست‌ خارجی از جمله سیاست آبی افغانستان، خود طالبان است. اگر فکر کنیم سیاست آبی افغانستان در دست طالبان نیست، خوش‌بینی است و از طرف کسانی مطرح می‌شود که تلاش کردند رابطه ایران و طالبان را توجیه کنند که این سیاست آنان، دستاوردی نداشته است. 2) باید به این مسئله توجه داشته باشیم کشورهایی مانند ترکیه و هند در سیاست‌های آبی افغانستان تاثیر دارند و هیچ بعید نیست که به‌ویژه ترکیه در این سیاست‌ها تاثیرگذار باشد. بنابراین نمی‌توان عامل خارجی را در سیاست‌های آبی افغانستان انکار کرد به‌ویژه ترکیه که همین سیاست را در مقابل سوریه، عراق و ایران اتخاذ کرده است. ولی اینکه تئوری توطئه داشته باشیم و حکومت طالبان در افغانستان را در این راستا تبرئه کنیم، درست به نظر نمی‌آید. در نهایت هر حکومتی در کابل حاکم باشد، در راه تامین حق‌آبه ایران در هیرمند سنگ‌اندازی می‌کند و این سیاست در وضعیتی که طالبان حکومت داشته باشد، شدیدتر هم خواهد بود. چشم‌انداز روشنی در مورد مسئله حق‌آبه هیرمند وجود ندارد و صرفا در شرایطی که یک حکومت مسئول و قانونی و فراگیر در افغانستان باشد و ایران هم سرمایه‌گذاری خوبی در افغانستان انجام بدهد و از نظر ترانزیتی و تجارتی، افغانستان بیشتر به ایران وابسته شود، ممکن است وضعیت حق‌آبه هیرمند به نحو مطلوبی که جوابگوی نیازهای سیستان باشد، حل گردد.»

تکرار تجاوز طالبان به مرزهای ایران
بهمنی‌قاجار معتقد است که طالبان سیاست‌های خارجی خود را تعیین می‌کند. شاید به همین دلیل است که بی‌حرمتی و تجاوز به خاک و حق ایران در هیرمند را در یک‌سال‌ونیم اخیر شاهد بوده‌ایم. این اولین بار نیست که طالبان که حتی نمی‌توان اسم دولت را روی آن گذاشت برای ایران چالش به وجود می‌آورد. 8 اسفند سال گذشته بود که فیلمی از رفتار بد طالبان با سربازان ایرانی مرزبانی منتشر شد. 19 مرداد سال گذشته نیز درگیری بین طالبان و مرزبانی فراجا در هنگ مرزی شهرستان تایباد منجر به شهادت یکی از سربازان وظیفه مرزبانی ایران شد. 14 اسفند سال گذشته نیز خبر درگیری و تیراندازی بین نیروهای طالبان و مرزبانان کشورمان منتشر شد که تلفات جانی و مالی نداشت. 24 اردیبهشت امسال نیز در منطقه مرزی نیمروز (در منطقه پاسولی، منطقه مرزی ایران و افغانستان) درگیری رخ داد.