پس از سالها شایعه‌ی فرار ویروس عامل کووید-۱۹ از آزمایشگاهی در چین، یک ویروس‌شناس داده‌هایی را در مورد ده‌ها ویروس کرونای جدید جمع‌آوری شده از خفاش‌ها در جنوب چین ارائه کرده است. در کنفرانسی در ژاپن این هفته، شی ژنگلی، متخصص ویروس‌های کرونای خفاش، گزارش داد که هیچ یک از ویروس‌های ذخیره شده در فریزر او، جزو جدیدترین اجداد ویروس سارس-کوو-۲(SARS-CoV-۲) نیستند.

به نقل از نیچر، شی تحقیقات مربوط به ویروس کرونا در موسسه ویروس شناسی ووهان(WIV) را زمانی که اولین موارد ابتلا به کووید-۱۹ در آن شهر گزارش شد، رهبری می‌کرد. این یک آزمایشگاه ایمنی زیستی سطح بالا است. کمی پس از آن، نظریه‌هایی مطرح شد مبنی بر اینکه ویروس به طور تصادفی یا عمدی از موسسه ویروس شناسی ووهان به بیرون درز کرده است.

شی به طور مداوم گفته است که سارس‌-کوو-۲ هرگز در آزمایشگاه او دیده یا مطالعه نشده است. اما برخی از مفسران همچنان به پرسیدن این سوال ادامه داده‌اند که آیا یکی از تعداد زیادی از ویروس‌های کرونای خفاش که تیم او طی دهه‌ها در جنوب چین جمع‌آوری کرده بود، ارتباط نزدیکی با آن ویروس دارد یا خیر. شی قول داد که ژنوم‌های ویروس‌های کرونا را توالی‌یابی و دسته‌بندی کند و داده‌ها را منتشر کند.

آخرین تجزیه و تحلیل او که هنوز مورد بازبینی همتایان قرار نگرفته است، شامل داده‌هایی از کل ژنوم ۵۶ ویروس کرونای بتا جدید است که گروه وسیع سارس-کوو-۲ به آن تعلق دارد و همچنین برخی از توالی‌های جزئی نیز وجود دارد. همه ویروس‌ها بین سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۲۱ جمع آوری شدند.

شی در یک کنفرانس با عنوان «آماده سازی برای همه‌گیری بعدی: تکامل، بیماری‌زایی و ویروس شناسی ویروس‌های کرونا» گفت: ما هیچ توالی جدیدی پیدا نکردیم که بیشتر با سارس-کوو-۱ و سارس-کوو-۲ مرتبط باشد. در اوایل سال جاری، شی از موسسه ویروس شناسی ووهان به آزمایشگاه گوانگژو، یک موسسه تحقیقاتی ملی تازه تاسیس برای بیماری‌های عفونی نقل مکان کرد.

جاناتان پیکار(Jonathan Pekar)، زیست شناس تکاملی در دانشگاه می‌گوید: نتایج از ادعای او حمایت می‌کند که در موسسه ویروس شناسی ووهان هیچ توالی مشتق شده از خفاش از ویروس‌های سارس-کوو-۲ وجود ندارد.

نزدیک‌ترین ویروس‌های شناخته شده به سارس-کوو-۲ در خفاش‌ها در لائوس و یوننان، در جنوب چین یافت شد اما سالها، اگر نگوییم دهه‌ها، از زمانی که آنها از جد مشترک خود با ویروسی که باعث ایجاد کووید-۱۹ می‌شود جدا شدند، می‌گذرد.

همکاری طولانی مدت

برای دهه‌ها، شی با پیتر دازاک(Peter Daszak)، رئیس اتحادیه سلامت EcoHealth، یک سازمان غیرانتفاعی مستقر در نیویورک، برای بررسی خفاش‌ها در جنوب چین از نظر ویروس کرونا و بررسی خطر آنها برای انسان همکاری کرد. این کار توسط موسسه ملی بهداشت ایالات متحده و آژانس توسعه بین‌المللی ایالات متحده تامین مالی شد، اما در ماه مه امسال، دولت بودجه فدرال به EcoHealth را به حالت تعلیق درآورد زیرا نظارت کافی بر فعالیت‌های تحقیقاتی در موسسه ویروس شناسی ووهان انجام نداده بود. این فعالیت‌ها شامل اصلاح یک ویروس کرونا مرتبط با سندرم حاد تنفسی(SARS)، برای مطالعه رفتار بالقوه این نوع ویروس در خفاش‌ها بود.

در طول سالها همکاری شی و دازاک بیش از ۱۵ هزار نمونه از خفاش‌های منطقه جمع‌آوری شد. این تیم نمونه‌ها را برای یافتن ویروس کرونا آزمایش کردند و ژنوم آنهایی را که آزمایش‌شان مثبت بود، دوباره توالی‌یابی کردند. این مجموعه، تنوع شناخته شده‌ی ویروس‌های کرونا را گسترش می‌دهد. پیکار می‌گوید: او توالی‌هایی پیدا کرد که حداقل می‌توانند زمینه بیشتری را برای درک ما از ویروس‌های کرونا فراهم کنند.

شی و همکارانش در یک تجزیه و تحلیل بزرگ‌تر از ۲۳۳ توالی از جمله توالی‌های جدید و برخی که قبلا منتشر شده بودند به هفت اصل و نسب گسترده و شواهدی از ویروس‌ها رسیدند که به طور گسترده تکه‌های آران‌ای را مبادله می‌کردند، فرآیندی که به عنوان نوترکیبی شناخته می‌شود. دازاک می‌گوید این تجزیه و تحلیل همچنین خطر پرش این ویروس‌ها به افراد را ارزیابی می‌کند و اهداف دارویی بالقوه را شناسایی می‌کند.