آرمان امروز/متن پیش رو در «آرمان امروز» منتشر شده و انتشارش در «آخرین خبر» به معنای تایید آن نیست

قیمت خودرو در بازار نسبت به هفته گذشته با کاهش همراه بوده است. دلیل این مساله را می‌توان آغاز دور جدید فروش خودرویی در سامانه یکپارچه دانست. افت قیمت خودرو در بازار با استارت فاز دوم (انتخاب خودرو توسط متقاضیان) طرح پیش‌فروش خودرو با مکانیزم نوبت‌دهی سرعت بیشتری نیز به خود گرفته است. فراموش نکنیم طی هفته‌ای که گذشت، دامنه نوسان نرخ دلار نیز در بازار محدود بود؛ بنابراین خودرو برای رشد قیمت بازاری عملا حمایت نرخ ارز را نیز از دست داده است.

اما شرایط قیمت در سیستم یکپارچه باعث شد تا بسیاری از خریداران بازار آزاد را به سمت این سامانه ترک کنند. برای اف ام سی SX5 از همه محصولاتی که سایپا و مونتاژکاران در مرحله دوم فروش سامانه یکپارچه عرضه کردند، بین کارخانه و بازار تفاوت قیمت بیشتری دارد؛ تقریبا ۱۴۰ درصد. با رسمی شدن مصوبه شورای رقابت درباره قیمت محصولات مونتاژی، فرداموتورز مجاز است از متقاضیان اف ام سی SX5 حدود ۶۴۵ میلیون دریافت کند، ولی همین محصول در بازار آزاد نزدیک یک میلیارد و ۵۴۰ میلیون ارزش دارد.

آن طرف فعلا کمترین گپ قیمت را برای کوییک اتوماتیک پلاس شاهد هستیم. چون خریداران کوییک اتوماتیک پلاس در این مرحله نهایتا ۳۵ درصد کمتر از بازار آزاد برای این محصول هزینه می کنند. ثبت نام در سامانه یکپارچه و انتخاب اولویت ها توسط متقاضیان از روز چهارشنبه سوم خرداد شروع شده و تا روز دهم این ماه ادامه دارد.

در واقع، سامانه یکپارچه فروش خودرو ایجاد شده تا بتواند شفافیت را در عرصه خودرو حاکم کند بنابراین در این سامانه تمام محصولات چه بخش خصوصی و چه بخش دولتی در آنجا شفاف عرضه خواهد شد و سازوکاری حاکم می شود که خودرو به مصرف کننده واقعی برسد. اما در مقابل  تولیدکنندگان باور دارند ایجاد سامانه یکپارچه فروش خودرو نه تنها فایده ای ندارد بلکه زیان و تنش بیشتری را بر بازار خودرو تحمیل خواهد کرد. اما حالا با اعلام نتایج دور دوم فروش این سامانه، بسیاری از مردم از آن ناامید شده‌اند.

شوک به خریداران

اطلاعیه سامانه یکپارچه برای خریداران حاکی از آن است که خودروهایی مانند کوییک GX و یا اطلس در زمستان ۱۴۰۳ به خریداران تحویل داده خواهد شد. این در شرایطی است که پیش از این، سایپا اعلام کرده بود که تحویل ها در حدود ۶ ماه صورت خواهد گرفت.

در این بین، نکته جالب‌تر آن است که برای بسیاری از خریداران، خودرویی تخصیص نیافته است و این دسته از متقاضیان باید یک بار دیگر در سامانه یکپارچه فروش خودرو ثبت نام کنند و پول خود را مدتی دیگر نیز در حساب‌های وکالتی بلوکه کنند. این در شرایطی است که این خریداران چند ماه است با هدف خرید خودرو در سامانه ثبت نام کرده‌اند و با بهانه‌هایی مانند انتخاب خودرو و آماده سازی شرایط، چند ماهی است نقدینگی ۱۰۰ میلیون تومانی خود را در اختیار بانک‌ها قرار داده‌اند.

پیش از این نیز بارها کارشناسان به این مسئله اشاره کرده‌اند که هدف دولت از اجرای این طرح‌ها تنها جذب نقدینگی از مردم به سوی بانک‌هاست و اکنون این عدم تخصیص نشان می‌دهد که سامانه یکپارچه نیز تفاوتی با قرعه کشی ندارد و برخلاف ادعای مسئولان وزارت صمت، همه نمی توانند در این سامانه خودرو خریداری کنند.  بار تقاضایی که دولت با سامانه یکپارچه روی دوش خودروسازان گذاشته، بیش‌تر از توان این صنعت است و نباید انتظار داشته باشیم تولید خودروسازانی که سال‌ها تولید را به صورت غیر رقابتی انجام داده‌اند، بتواند پاسخ‌گوی تقاضای ایجادشده باشد.

اکنون اطلاعیه سامانه یکپارچه فروش خودرو، گواهی است بر آن گفته که خودروسازان نمی‌توانند تعهدات ایجادشده در این سامانه را به موقع به خریداران تحویل دهند و شاهد آن هستیم که تاریخ تحویل برخی خودروها به زمستان ۱۴۰۳ کشیده است و بعید هم نیست که این تاریخ نیز با تأخیر مواجه شود و به سال ۱۴۰۴ موکول شود.

مسئله دیگری که اشاره به آن خالی از لطف نیست، این که خودروسازان نمی‌خواستند در سامانه یکپارچه فروش خودرو تاریخ ۱۴۰۴ نیز اعلام شود و به همین دلیل برخی از متقاضیان با پیام عدم تخصیص خودرو مواجه شده‌اند، چراکه ثبت نام این متقاضیان در ماه های آتی به خودروسازان این اجازه را خواهد داد که تاریخ تحویل ۱۴۰۴ را نیز به بازه زمانی تحویل خودروها اضافه کنند.

همه این جریان حکایت از آن دارد که در بازار خودرو، متولیان امر به گونه‌ای مردم را به ابزاری برای جذب نقدینگی تبدیل کرده‌اند و حالا که کسی نمی تواند سیطره خودروسازان را در این بازار پر از رانت و انحصار مورد پرسش قرار دهد، چه چیزی بهتر از این که پول مردم را ماه‌ها در حساب‌های وکالتی بلوکه کنند و تاریخ تحویل خودرو را به گونه ای در نظر بگیرند که خریداران هم با دست خودشان از خرید خودرو انصراف دهند و دست آخر هم احتمالاً خواهند گفت مردم هم به میل خود از سامانه یکپارچه انصراف داده‌اند.

سامانه یکپارچه کارکردی ندارد

بابک صدرایی در  گفت‌وگو با «آرمان امروز» در مورد کارکرد سامانه یکپارچه خودرو اظهار کرد: خود ایجاد این سامانه از سال گذشته یکی از عوامل تنش‌زا در بازار خودرو بود و عملا  قابلیت مناسبی نداشت، چون خریداران را دسته بندی کرده و شرایطی را اعمال می‌کرد که بازار آزاد تقویت و خودروها دونرخی شوند.

اکنون نیز با اعلام زمان تحویل خودرو در سال ۱۴۰۳، اگر بحث واردات خورورهای نو و کارگرده و افزایش تولیدات داخلی مدیریت نشود، قطعا بر بازار تاثیر خواهد گذاشت.

وی ادامه داد: ما در روزهای اخیر شاهد کاهشی شدن نرخ خودرو در بازار به دلیل اخبار سیاسی، کاهش نرخ دلار،…. هستیم. البته پس از ماه‌ها نوسان، بازار ناگزیر در حال آرامش است تا دوباره  براساس رویدادهای صورت گرفته سمت و سوی خود را مشخص کنند.

این کارشناس بازار خودرو تصریح کرد: با واکاوی عملکرد سامانه یکپارچه خودرو، مشاهده می‌شود که در این مدت عملا کارکردی نداشته و باید توجه داشت که قیمت‌های دستور آن مورد قبول تولیدکنندگان نیست. برای نمونه، وقتی قیمت پژو ۲۰۷ در بازار آزاد بین ۸۰۰ تا ۹۰۰ میلیون تومان بوده اما نرخ آن در سامانه یکپارچه ۳۰۰ تعیین شده است، آیا با این شکاف قیمتی می‌توان خودروی مورد نظر را تهیه کرد؟ بنابراین این سامانه سیستم توزیع خودرو را مختل کرده و از عوامل افزایش قیمت خودرو است. منتها باید  صبر کرد تا تاثیر عواملی مانند مسائل سیاسی و نرخ ارز بر بازار خودرو تثبیت شود.

صدرایی با بیان اینکه سیستم یکپارچه خودرو هیج توانایی در کنترل و مدیریت بازار خودرو را ندارد، اظهار داشت: بخشی از خریداران در این سامانه دلالان و بخش دیگر خریداران واقعی هستند.

با توجه به شرایط اخیر سامانه یکپارچه خریداران واقعی ناگزیر به سمت بازار آزاد خواهند رفت. در نتیجه باوجود عوامل دیگر مانند کاهش نرخ ارز و توافق سیاسی، می‌توان پیش بینی کاهش قیمت را داشت اما اگر شرایط کنونی حاکم باشد، نقدینگی در اختیار انصرافی‌های سامانه یکپارچه وارد دیگر بخش‌های اقتصادی شده و خود را قالب تورم نشان می‌دهد.