صبح نو/متن پیش رو در «صبح نو» منتشر شده و انتشارش در «آخرین خبر» به معنای تایید آن نیست

سعید آجرلو| ده سالگی انتخابات خرداد 92 فرصتی مناسبی برای تحلیل ظهور و افول سیاسی حسن روحانی است. اینکه «روحانی برجام» چگونه به «روحانی رفراندوم» تبدیل شد و چگونه از باند سیاست خارجی پرواز کرد و در زمین سیاست داخلی فرود آمد، داستان یک خطی سیاسی روحانی است. داستانی که از ۲۴ خرداد ۹۲ آغاز شده است. با هم مرور می کنیم. پدیده روحانی و راست میانه برآمده از به حاشیه رفتن اصلاح طلبان پس از انتخابات سال ۸۸ و اجتماعی و سیاسی شدن مناقشه هسته ای و فرصتی برای عینیت یافتن شعار دولت ائتلافی و اعتدالی مرحوم هاشمی رفسنجانی بود که قرار بود در میانه چپ و راست بایستد.

 در عین حال ظهور حسن روحانی از نظر سیاسی حاصل وحدت نکردن اصول گرایان در سال ۹۲ و تداومش به واسطه محاسبه اشتباه در نوع وحدت این جریان سیاسی در سال ۹۶ بود. به نحوی که هم در بی سامانی سال ۹۲ و هم در سامان ۹۶ امکان یافتن دوقطبی مطلوب برای حسن روحانی پیدا شد و او به راحتی قدرت را تصاحب کرد. ️بزرگ ترین راهبرد حسن روحانی برای تداوم در سیاست ایران باید در درست ایستادن میان دو جناح سیاسی و حفظ تعادل در میانه قدرت عینی و قدرت گفتمانی تعریف می شد. او اساسا برجام را ذیل همین راهبرد به دست آورد و ایده مرکزی خود را با همین استراتژی در فاصله ۹۲ تا ۹۶ پیش برد. دو اتفاق اما منجر به برهم خوردن این تعادل شد؛ انتخابات سال ۹۶ و خروج ترامپ از برجام. کمپین رادیکال انتخاباتی روحانی در سال ۹۶ که موجب چالش بی اعتمادی سمت قدرت رسمی و عینی برای روحانی شد و بازگشت او به موقعیت سال ۹۲ را ناممکن کرد. خروج ترامپ از برجام دومین عامل به چالش کشیده شدن ایده اصلی روحانی و پروژه او بود. او برجام را نه با استیت آمریکا که با دولت اوباما تفاهم و اجرایی کرده بود و به واسطه عدم‌تناسب اجرای تعهد با کسب امتیاز در بخش اجرایی از نظر برگشت پذیری فنی در وضعیت نامناسبی قرار گرفت. ایده اصلی روحانی در سیاست داخلی در کمپین سال ۹۶ و در سیاست خارجی در سال ۹۷ شکست خورد و دوران افول روحانی زودتر از پایان دولتش آغاز شد. بزرگ ترین نقد به دولت روحانی که از جنبه ظهور ترامپ و کرونا دولتی بدشانس هم بود، فقدان یک ایده جایگزین پس از کار نکردن ایده معامله با آمریکا و پروژه برجام بود. دولت روحانی در مقابل تحریم ها فرو ریخت و اقتصاد ایران پس از دوره کوتاه رشد دچار تورم ۴۰ درصدی شد. سه سال آخر دولت روحانی از جهاتی شبیه به دو سال آخر دولت احمدی نژاد بود که چیزی جز انتظار برای پایان دولت نبود. هر دو رییس جمهور از بدنه اجتماعی و سیاسی خود دور و در موقعیت ضعیف سیاسی و اجتماعی قرار گرفتند و در عین حال تبدیل به دولت های ضعیف هم شدند. دولت دوم روحانی دولتی بدون ابتکار و خلاقیت و ناامید بود و علاوه بر معطل گذاشتن کشور برای جمع بندی و تصمیم های مهم در سطح سیاسی هم عامل اصلی کاهش سرمایه اجتماعی اصلاح طلبان و هم از عوامل پایین آمدن مشارکت در دو انتخابات ۹۸ و ۱۴۰۰ بود. ظهور دوباره پدیده حسن روحانی به شکل سال ۹۲ تقریبا ناممکن است چرا که اکنون نه او یک سیاست مدار بین جناحی و مورد وثوق که یک شبه اصلاح طلب است، نه برجام چون دهه گذشته شکافی سیاسی و نه اصلاح طلبان در موقعیت حمایت از نامزد نیابتی یا حداقلی هستند. در بهترین حالت روحانی در سیاست می تواند ادامه دولت دوم اش باشد که کسی منتظر تکرارش نیست.