آرمان امروز/ « توافق بدون تغییر؟ » عنوان سرمقاله روزنامه آرمان امروز به قلم صلاح الدین هرسنی است که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید:

به دنبال اظهاراتی مبنی بر آنکه از سرگیری توافق بدون تغییر زیر ساختارها می‌تواندخوب باشد، بارقه های امید برای از سرگیری مذاکرات در وین به منظور احیای برجام زنده شده است.  در این میان، برخی این اظهارات را به معنای انعطاف تهران و در مقابل چراغ سبز واشنگتن دانسته و برخی دیگر آن را نه توافق بلکه تفاهم موقت در جهت کنترل و مدیریت بحران دانسته و تحلیل نموده اند.

دسته دیگری از مفسران و تحلیلگران نیز، امید های به وجود آمده حول محور احیای برجام را نه تمهید شرایطی برای مذاکره در وین بلکه تلاشی برای آزادی زندانیان دو تابعیتی تفسیر و تحلیل کرده اند.

حال در شرایط حاضر مهم نیست که کفه ادله و محاجات کدام دسته از مفسران و تحلیلگران حول اظهارات اخیر رهبری نسبت به کفه دیگر تفسیرها سنگینی می کند.

مهم آن است که توپ مذاکرات و توپ برجام به واسطه این اظهارات نه در زیر پای واشنگتن بلکه در زمین آن قرار گرفته است و امید آن است که این اظهارات صرف مواضع اعلامی تهران نباشد، بلکه بتواند شرایط را برای از سرگیری مذاکرات فراهم کند و متضمن گشایش‌های اقتصادی از رهگذر احیای برجام باشد.

از منظر علت شناسی، انعطاف تهران را باید حاصل مذاکرات پنهانی و نقش بی بدیل پادشاه جدید عمان  یعنی هیثم بن طارق آل سعید پادشاه در سفر اخیر خود به تهران دانست.

در واقع همانگونه که پادشاه روزگاران پیشین عمان یعنی سلطان قابوس فقید در توافق ۲۰۱۵ نقش داشته، این بار نیز پادشاه جدید عمان عهده دار نقش سلف خود یعنی سلطان قابوس در احیای برجام و در نتیجه عادی سازی روابط و ایجاد تَرَک بر یخ روابط تهران- واشنگتن است.

از برخی قراین و نشانگان پیداست که پادشاه جدید عمان هیثم بن طارق آل سعید، پیام های واشنگتن را به مقامات تهران انتقال داده است و تهران نیز با دریافت پیام واشنگتن به واسطه سفر اخیر پادشاه عمان به تهران، برای انجام مذاکرات آمادگی نشان داده است.

به هر حال، هر گونه شرایط ادراکی و ذهنی توافق جدید محتمل آینده حاصل نقش یابی های سازنده پادشاه جدید عمان است.

حال اگر نقش یابی های جدید پادشاه عمان در از سرگیری مذاکرات حول احیای برجام در کنار عزم، نرمش تهران و چراغ سبز واشنگتن جدی باشد، نمی توان امید داشت که توافقی همانند توافق ۲۰۱۵ رقم بخورد.

در بهترین شرایط و در حالت خوش بینانه، خروجی نرمش تهران و چراغ سبز واشنگتن در شرایط حاضر تفاهم کوچک است نه توافقی همچون توافق پیشین که گفته شده است دکتر ظریف آن را نخوانده امضا کرده بود.!

این تفاهم به جهت کنترل و مدیریت بحران صورت گرفته است و هدف از این تفاهم این است که تهران از مســـیر کاهش تعهدات برجامی عقب نشینی کند و از میزان غنی کردن اورانیوم خود که در نقطه (گریز هسته ای) قرار گرفته است، بکاهد.

از طرف دیگر، واشنگتن نیز از اعمال تحریم های جدید و سناریوی کارزار فشار حداکثری منصرف شود و به شرایط فعلی و حاضر رضایت دهد. منطق این گمانه به چند جهت قوت می‌گیرد.

اول آنکه صدای واحدی در واشنگتن بابت این تفاهم دیده نمی‌شود. برخی از سناتورهای احزاب دموکرات و جمهوری خواه، خواهان سناریوی کارزار فشــــار حداکثری بر تهران هستند و باورشان بر این است که صرف نرمش تهران در شرایط حاضر به معنای مفاهمه و کاهش تعهدات برجامی نیست، بلکه در پس این رفتارها فریبی نهفته است و تهران در تدارک خرید زمان است.

دوم آنکه اولویت بایدن در شرایط حاضر نه احیای برجام بلکه انتخابات پیش روست که قرار است در انتخابات ۲۰۲۴ کاندید حزب دموکرات شود.

نکته آنکه او قرار است با رقیبی چون ترامپ که ظاهرا قرار است از اتهام و محکومیت انتقال اسناد طبقه بندی شده در منزل از سوی دادگاه فدرال رهایی یابد، رقابت کند.

سوم آنکه بایدن درصدد تفاهمی است که همچون توافق پیشین گرفتار تصویب کنگره یعنی دو سوم اعضای مجلس سنا و جزر و مدهای آن نشود.  چهارم آنکه، اگر نیک پنداشته شود واشنگتن هیچگاه به مذاکره با تهران بدون تغییر زیر ساختها حاضر نمی شود.

اتفاقا مشکل واشنگتن با برقراری همین زیر ساخت هاست و چیزی چون شرایط سیزدگانه پمپئو یعنی وزیر امور خارجه پیشین در دولت ترامپ را تداعی می کند.

به ویژه آن که این شرایط سیزده گانه در شرایط فعلی به جهت ورود جمهوری اسلامی ایران به جنگ اوکراین و کمک های پهپادی به روسیه به شرایط چهارده گانه تبدیل شده است.

حفظ زیر ساخت ها در کنار آمادگی تهران به قبول مفاهمه به معنای آن است که سانتریفیوژ ها نسل جدید بر قرار و حتی ممکن است میزان ۲۰ کیلو اورانیوم ۶۰ درصدی طبق قانون اقدام راهبردی احتمالا به جای ۴ درصد برسد.

این وضعیت به معنی آن است که تهران نخواهد حتی در قبال یک تفاهم نه توافق حتی امتیاز کوچکی به واشنگتن دهد.

پنجم آنکه، مسئله غنی سازی اورانیوم یک مشکل جدی بر سر اجرای این تفاهم است.

در این ارتباط، برخی از اعضای مجلس سنا طرح دو حزبی را به منظور نظارت دقیق بر غنی سازی اورانیوم در ایران در دستور کار قرار داده اند.

این در شرایطی است که مقامات تهران تداوم پروژه غنی کردن اورانیوم را بر اساس اقدام راهبردی وظیفه خود و در راستای استیفای حقوق ملت ایران می دانند.

ششم آنکه واشنگتن قطعا برای مفاهمه کوچک برای کنترل و مدیریت بحران ملاحظات و منافع نتانیاهو را لحاظ می کند هر چند که نتانیاهو گفته است که هیچ‌گاه خود را ملزم به آن نمی بیند.

هفتم آنکه مشکل همکاری ایران با آژانس به قوت خود باقیست و نیل به مفاهمه نیازمند بر طرف سازی موانع آژانس انرژی هسته‌ای و مدیر کل آن یعنی رافائل گروسی نیز خواهد بود.

و سر انجام آنکه اگر امید به تفاهم باشد، خروجی این تفاهم آزادسازی دارایی ها و پول های بلوکه شده و فروش نفت ایران در شرایط انسدادی و اقتصاد فشل نیست.

خروجی این مفاهمه وضعیت بشر دوستانه خواهد داشت و مفهومی جز نفت در برابر غذا و دارو نخواهد داشت.

در این ارتباط تهران بهتر است که در شرایط چراغ سبز  و آمادگی واشنگتن تفاهم موقتی و کوچک را جهت احیای اقتصاد ایران با یک توافق بزرگ و حساب شده و پایدار معاوضه کند.

قطعا نیل به مفاهمه کوچک و موقت مشکلی از مشکلات و گره‌های فرو بسته ایران را باز نمی کند.

مقامات تصمیم ساز و تصمیم‌گیر دستگاه دیپلماسی باید بدانند که نفس مذاکره دادن امتیاز و در مقابل گرفتن امتیازات در میز مذاکره است و تا زمانی که منطق مذاکره در نزد مقامات تهران درک و فهم نشود، این ماجرا ها و ماجراهایی از این دست داستان مکرر و بی پایان و چالش زای سیاست و اقتصاد ایران خواهد بود./