علی گورانی، رئیس اداره پرتوهای وزارت بهداشت با اشاره به خطرات پنهان ولی جدی ناشی از اشعه فرابنفش خورشیدی، نسبت به سهل‌انگاری عمومی در مواجهه با این پدیده هشدار داد و گفت: بسیاری از ما تصور می‌کنیم اتفاقات ناگوار به‌صورت ناگهانی رخ می‌دهند، در حالی که بیشتر فجایع حاصل بی‌توجهی‌های کوچک و سهل‌انگاری‌های روزمره‌اند که در طول زمان انباشته شده و در نهایت به بحران ختم می‌شوند.

وی افزود: متأسفانه در بسیاری از حوزه‌ها، از جمله بهداشت پوست و چشم، آموزش عمومی کافی در کشور وجود ندارد و همین مسئله سبب می‌شود مردم نسبت به مخاطرات پرتو فرابنفش ناآگاه باقی بمانند و اقدامات پیشگیرانه‌ای که می‌تواند جلوی آسیب‌های گسترده را بگیرد، نادیده گرفته شود و پیشگیری نیازمند توجه به نکات ریز و تکرار مداوم آموزش است تا این اصول در حافظه دائمی افراد نهادینه شود.

رئیس اداره پرتوها درباره ماهیت پرتو فرابنفش خورشیدی توضیح داد: این پرتو شامل سه طیف A، B و C است که طیف C به دلیل انرژی بالا توسط لایه اوزون جذب می‌شود، اما دو طیف A و B از جو عبور کرده و به سطح زمین می‌رسند، این پرتوها با نفوذ به لایه‌های پوست، آسیب‌های متعددی از جمله خشکی، چین‌وچروک، تخریب ساختار پوست و در نهایت ابتلاء به سرطان‌های پوستی به‌ویژه ملانوم بدخیم را به همراه دارند.

به گفته وی، سرطان پوست یکی از شایع‌ترین انواع سرطان‌ها در کشور است که بخش عمده‌ای از آن ناشی از تماس طولانی‌مدت با نور خورشید و بی‌توجهی به مراقبت‌های ابتدایی است.

وی دومین آسیب جدی ناشی از اشعه فرابنفش را آسیب به چشم عنوان کرد و گفت: اشعه UV یکی از عوامل اصلی بروز کاتاراکت یا آب مروارید است و ایران جز کشورهایی است که به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، در مدارهای پرخطر تابش UV قرار دارد و این موضوع، خطر ابتلاء به بیماری‌های چشمی را به‌ویژه در مشاغل روباز مانند کشاورزی، رانندگی و کارگران فضای باز افزایش می‌دهد.

گورانی همچنین به مسئله استفاده ناآگاهانه از کرم‌ها و مواد آرایشی و بهداشتی اشاره کرد و گفت: متأسفانه بسیاری از مردم بدون آگاهی کافی از کرم‌های ضدآفتاب یا فرآورده‌های محافظتی استفاده می‌کنند، در حالی که بخشی از این محصولات ممکن است تقلبی یا فاقد استاندارد لازم باشند. استفاده نادرست یا بی‌اثر از این محصولات نه تنها حفاظت ایجاد نمی‌کند، بلکه در مواردی خود منجر به آسیب پوستی می‌شود.

وی با اشاره به برنامه جهانی «بهداشت مواجهه با پرتوهای فرابنفش» که در بسیاری از کشورها توسط نهادهای بهداشتی اجرا می‌شود، گفت: این برنامه با هدف افزایش آگاهی عمومی، استانداردسازی فرآورده‌های محافظتی و آموزش رفتارهای ایمن تدوین شده است و باید در کشور ما نیز با جدیت پیگیری شود تا از آسیب‌های گسترده این پرتو جلوگیری شود.

به گفته وی، پیشگیری از آسیب‌های اشعه خورشید باید به عنوان یک اصل مهم در سلامت عمومی مورد توجه قرار گیرد، چرا که مواجهه با نور خورشید امری روزمره و فراگیر است و غفلت از آن، عواقب گسترده‌ای برای جامعه به همراه خواهد داشت.

چهار اصل کلیدی حفاظت در برابر اشعه فرابنفش

گورانی درباره شیوه‌های صحیح محافظت در برابر نور خورشید گفت: اقدامات حفاظتی باید علمی، کامل و بر اساس دستورالعمل‌های بین‌المللی انجام شوند. نخستین گام، قرار گرفتن در سایه است و حتی‌الامکان باید از قرارگیری مستقیم در نور خورشید پرهیز کرد و قرار گرفتن در سایه تنها ۵۰ درصد از پرتوهای فرابنفش را کاهش می‌دهد، زیرا این اشعه همانند نور مرئی قابلیت بازتاب و پراکندگی دارد. سطوح صیقلی مانند فلزات، شیشه، آب و حتی سیمان می‌توانند بخش قابل توجهی از اشعه را به اطراف بازتاب دهند و اقدام دوم، استفاده از کلاه‌های لبه‌دار استاندارد است؛ کلاهی که حداقل ۷ سانتی‌متر لبه داشته باشد تا بتواند گردن، صورت و گوش‌ها را پوشش دهد.

وی افزود: اقدام سوم، استفاده از کرم‌های ضدآفتاب است و استفاده صحیح از کرم‌های ضدآفتاب خود یک علم است و باید دقت کرد کرم دارای فاکتور محافظتی (SPF) مناسب باشد، میزان استفاده از آن برای هر سانتی‌متر مربع پوست کافی باشد، مدت زمان اثرگذاری آن رعایت شود و در زمان لازم تمدید یا پاک‌سازی شود.

استفاده از عینک آفتابی استاندارد

وی توضیح داد: بسیاری تصور می‌کنند هر عینک تیره‌ای عینک آفتابی محسوب می‌شود، در حالی که تنها عینک‌هایی با قابلیت حذف پرتوهای ماورای بنفش با طول‌موج تا ۴۰۰ نانومتر، مؤثر هستند، اگر عینک تنها محیط را تیره کند ولی جلوی اشعه خطرناک را نگیرد، نه تنها از چشم محافظت نمی‌کند بلکه با باز شدن بیشتر مردمک، میزان اشعه وارد شده را افزایش می‌دهد، همچنین فرم فیزیکی عینک نیز اهمیت دارد؛ عینک باید اطراف چشم را به خوبی پوشش دهد و مانع ورود اشعه از کناره‌ها شود.