مهر/ یک دانشیار بیولوژی تولید مثل دانشگاه علوم پزشکی تهران گفت: ناباروری در هر دو جنس زنان و مردان دیده می‌شود که عوامل ژنتیکی با رسیدن به سن بلوغ آشکار شده و در مواردی خاص درمان ساده‌ای ندارند.

ناباروری امروز به یکی از مهم‌ترین چالش‌های حوزه سلامت در ایران و جهان تبدیل شده است؛ مشکلی که هم زنان و هم مردان را درگیر می‌کند و دلایل آن می‌تواند از عوامل ژنتیکی تا شرایط محیطی و سبک زندگی متفاوت باشد. در حالی که برخی مشکلات ژنتیکی از بدو تولد همراه فرد هستند و با رسیدن به سن بلوغ آشکار می‌شوند، عوامل محیطی همچون تغذیه ناسالم، قرار گرفتن در معرض اشعه و گرما، ابتلاء به بیماری‌های عفونی، مصرف داروهای خاص یا حتی آسیب‌های ناشی از حوادث، نقشی جدی در بروز ناباروری دارند.

بسیاری از این موارد با اصلاح سبک زندگی، مشاوره پزشکی، غربالگری ژنتیکی و چکاپ‌های منظم قابل پیشگیری یا کنترل هستند. از سوی دیگر، پیشرفت‌های پزشکی در حوزه درمان ناباروری، از جراحی‌های ساده و داروهای محدود تا روش‌های پیشرفته‌ای مانند تزریق داخل رحم (IUI)، لقاح آزمایشگاهی (IVF) و تزریق اسپرم داخل سیتوپلاسمی (ICSI)، فرصت‌های تازه‌ای برای فرزندآوری زوج‌های نابارور فراهم کرده است. به گفته کارشناسان، سن یکی از عوامل کلیدی در موفقیت درمان ناباروری است و اقدام به فرزندآوری در سال‌های اولیه بلوغ باروری، شانس بیشتری برای بارداری طبیعی یا کمک‌باروری به همراه دارد.

در همین راستا با حمید چوبینه دانشیار بیولوژی تولید مثل دانشگاه علوم پزشکی تهران، رئیس انجمن علمی باروری و ناباروری و رئیس انجمن جنین شناسی و بیولوژی تولید مثل ایران گفتگویی داشته ایم.

دوره‌ای به مراکز ناباروری و مشاوره با پزشکان زنان و اورولوژیست تأکید دارند. همچنین ذخیره‌سازی سلول‌های جنسی در سنین باروری به‌ویژه برای افرادی که به دلیل بیماری‌هایی مانند سرطان مجبور به شیمی‌درمانی هستند، اقدامی مؤثر برای حفظ شانس فرزندآوری در آینده است.

همچنین توجه به زمان مناسب ازدواج و فرزندآوری است، در صورتی که شرایط ازدواج فراهم نباشد، ذخیره سلول‌های جنسی در بانک‌های تخصصی می‌تواند گزینه‌ای پیشگیرانه باشد.

در مورد درمان ناباروری نیز، روش‌ها از اصلاح سبک زندگی و مشاوره‌های تخصصی آغاز می‌شود و در صورت لزوم تا اهدای سلول جنسی یا جنین ادامه می‌یابد. به گفته متخصصان، بسیاری از زوج‌ها حتی با اصلاح زمان‌بندی روابط زناشویی و آگاهی از شرایط مقاربت مناسب، می‌توانند شانس بارداری خود را افزایش دهند.

روش‌های درمان ناباروری در ایران چگونه است؟

چوبیه: در برخی موارد، زوج‌ها به جراحی‌های ساده توسط متخصصان زنان و اورولوژی نیاز دارند تا مشکلات دستگاه تولید مثل اصلاح شود و امکان باروری طبیعی فراهم گردد اما در شرایط پیچیده‌تر، استفاده از روش‌های کمک‌باروری ضروری است. یکی از این روش‌ها تزریق داخل رحم یا آی‌یوآی (IUI) است که در آن اسپرم پس از فرآوری در آزمایشگاه، به رحم زن منتقل می‌شود؛ اگر این روش نتیجه‌بخش نباشد، لقاح آزمایشگاهی یا آی‌وی‌اف (IVF) می‌روند. در این تکنیک، تخمک و اسپرم هر دو در محیط آزمایشگاه ترکیب شده و جنین حاصل پس از چند روز پرورش، توسط جنین‌شناس به رحم مادر منتقل می‌شود.

از دیگر پیشرفت‌های پزشکی در این حوزه، تزریق اسپرم داخل سیتوپلاسمی (ICSI) است که با استفاده از سوزن‌های میکروسکوپی انجام می‌شود، در این روش هم‌زمان امکان بررسی ژنتیکی جنین نیز وجود دارد و تنها جنین‌های سالم و با کیفیت به رحم مادر انتقال می‌یابند.

آیا افزایش سن می‌تواند تأثیری در ناباروری بگذارد؟

چوبینه: افزایش سن، به‌ویژه در زنان، احتمال موفقیت درمان ناباروری را کاهش می‌دهد. بنابراین، توصیه می‌شود زوج‌ها در سنین پایین‌تر برای فرزندآوری اقدام کنند. با این حال، حتی در سنین بالاتر نیز فناوری‌های نوین باروری امکان فرزندآوری را هرچند با درصد موفقیت کمتر فراهم می‌کنند.

در مواردی که زوج‌ها سلول‌های جنسی سالم ندارند، اهدای تخمک یا اسپرم با رعایت قوانین شرعی، اخلاق پزشکی و ملاحظات اجتماعی می‌تواند گزینه‌ای برای فرزندآوری باشد. این روش نیز تحت نظارت دقیق مراکز تخصصی ناباروری در کشور انجام می‌شود.

ایران همگام با پیشرفت‌های جهانی در حوزه درمان ناباروری حرکت کرده و امروزه بسیاری از فناوری‌های نوین کمک‌باروری در مراکز تخصصی کشور در دسترس است.