ایرنا/دانشمندان تغییر شگفت‌انگیزی در اقیانوس هند جنوبی ثبت کرده‌اند و آن اینکه این منطقه با سرعتی بی‌سابقه در حال شیرین‌شدن است. مساحت آب شور در این ناحیه طی ۶۰ سال گذشته ۳۰ درصد کاهش یافته و هر سال معادل ۶۰ درصد حجم دریاچه تاهو آب شیرین وارد آن می‌شود.

شوری آب اقیانوس تعیین می‌کند که جریان‌های آب در اقیانوس چطور گرما را در سیاره جابه‌جا کنند و مواد مغذی با چه سهولتی از اعماق به سطح (جایی که بیشتر حیات دریایی شکل می‌گیرد) برسند. بر اساس یافته های جدید این تغییر می‌تواند گردش اقیانوسی، آب و هوای جهان و زنجیره غذایی دریایی را تحت تأثیر قرار دهد.

پژوهشگران دانشگاه کلرادو بولدر در مطالعه‌ای که در مجله نِیچِر کلایمت چِنج/ Nature Climate Change منتشر شده، گزارش می‌دهند که افزایش دمای جهانی در ۶۰ سال گذشته، الگوهای بادی و جریان‌های اقیانوسی را تغییر داده است. این تغییرات، حجم عظیمی از آب شیرین را به سمت اقیانوس هند جنوبی سرازیر کرده است.

محققان هشدار می‌دهند این روند می‌تواند:

نحوه تعامل اقیانوس و جَو را دگرگون کند؛

در سامانه‌های بزرگ گردشی که آب و هوای جهان را تنظیم می‌کنند، اختلال ایجاد کند؛

فشار مضاعفی بر زیست‌بوم‌های (اکوسیستم‌های) دریایی وارد آورد.

ویکینگ هان (Weiqing Han)، استاد گروه علوم جَوی و اقیانوسی، می‌گوید: ما شاهد یک تغییر بزرگ در نحوه حرکت آب شیرین در اقیانوس هستیم. این اتفاق در منطقه‌ای رخ می‌دهد که نقشی کلیدی در گردش جهانی اقیانوس ایفا می‌کند.

استخر آب شیرین هند- اقیانوس آرام

بخش بزرگی از این آب شیرین از منطقه‌ای گرمسیری می‌آید که در آن آب سطحی به دلیل باران‌های مکرر رقیق شده است. این منطقه که از شرق اقیانوس هند تا غرب اقیانوس آرام در نیمکره شمالی کشیده شده، به دلیل بارندگی زیاد و تبخیر نسبتاً کم، همواره نسبتاً شیرین باقی می‌ماند. دانشمندان آن را استخر آب شیرین هند- اقیانوس آرام می‌نامند.

این استخر منزوی نیست. به گردش گرماشوری متصل است. گردش گرماشوری یک سامانه جریان جهانی است که گاهی به آن نوار نقاله اقیانوسی می‌گویند، چون گرما، نمک و آب شیرین را بین حوضه‌های اقیانوسی جابه‌جا می‌کند.

آب‌های جنوب غرب استرالیا به طور معمول در سطح خشک بودند و تبخیر از بارندگی پیشی می‌گرفت. این الگو به افزایش شوری کمک می‌کرد. اما مشاهدات بلندمدت نشان می‌دهد که این تعادل در حال تغییر است.

آمار تکان‌دهنده

گروه پژوهشی هان تخمین می‌زند که مساحت آب شور در این منطقه از اقیانوس هند جنوبی طی ۶۰ سال گذشته حدود ۳۰ درصد کاهش یافته است. آن‌ها این پدیده را سریع‌ترین روند شیرین‌شدن در نیمکره جنوبی توصیف می‌کنند.

گنگشین چن (Gengxin Chen)، نویسنده اول مطالعه و پژوهشگر ارشد مؤسسه اقیانوس‌شناسی دریای جنوب چین، توضیح می‌دهد: این شیرین‌شدن معادل اضافه‌کردن سالانه حدود ۶۰ درصد از حجم دریاچه تاهو به این منطقه است؛ به بیان دیگر، حجم آب شیرینی که وارد این ناحیه می‌شود برای تأمین آب آشامیدنی کل جمعیت آمریکا برای بیش از ۳۸۰ سال کافی است.

تغییرات بادی ناشی از گرمایش جهانی

پژوهشگران دریافتند که این افزایش آب شیرین را نمی‌توان با بارش محلی توضیح داد. با تحلیل مشاهدات و شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای، آن‌ها به این نتیجه رسیدند که گرمایش جهانی الگوهای باد را در سطح اقیانوس هند و آرام تغییر داده است. این بادهای تغییر یافته، جریان‌های اقیانوسی را به سمتی هدایت می‌کنند که آب شیرین بیشتری از استخر آب شیرین هند- اقیانوس آرام به اقیانوس هند جنوبی منتقل شود.

عواقب شیرین‌شدن اقیانوس

وقتی سطح نمک کاهش می‌یابد، آب دریا چگالی کمتری پیدا می‌کند. آب شیرین‌تر تمایل دارد بالای آب شورتر و سنگین‌تر باقی بماند و جدایی بین لایه‌های سطحی و عمیق را افزایش دهد. این لایه‌بندی شدید، فرآیند اختلاط عمودی را محدود می‌کند. این فرآیند به آب سطحی اجازه می‌دهد فرو رود و آب عمقی بالا بیاید و گرما و مواد مغذی را در سراسر اقیانوس توزیع کند.

مطالعات قبلی نشان داده‌اند که تغییرات اقلیمی می‌تواند بخشی از گردش گرماشوری را کند نماید، زیرا ذوب یخچال‌های گرینلند و یخ‌های دریای قطب شمال، آب شیرین را به اقیانوس اطلس شمالی اضافه می‌کند و تعادل شوری لازم برای حرکت نوار نقاله اقیانوسی را بر هم می‌زند. گسترش استخر آب شیرین می‌تواند با انتقال آب شیرین‌تر به اقیانوس اطلس، این سامانه را بیشتر تحت تأثیر قرار دهد.

تهدیدی برای حیات دریایی

اختلاط عمودی ضعیف‌تر می‌تواند به حیات دریایی آسیب بزند. وقتی آب غنی از مواد مغذی از اعماق به سطح آفتاب‌خور نمی‌رسد، موجودات لایه‌های بالایی منابع کمتری برای بقا دارند. هم‌زمان، کاهش اختلاط گرمای اضافی را نزدیک سطح به دام می‌اندازد و دما را برای گونه‌هایی که از قبل با اقیانوس‌های گرم‌تر دست‌وپنجه نرم می‌کنند، افزایش می‌دهد.

چن تأکید می‌کند: تغییرات شوری می‌تواند بر پلانکتون‌ها (موجودات ریز دریایی) و علف‌های دریایی که پایه زنجیره غذایی دریایی هستند، تأثیر بگذارد. تغییر در آن‌ها می‌تواند تأثیرات گسترده‌ای بر تنوع زیستی اقیانوس‌ها داشته باشد.

نکته پایانی

اقیانوس هند جنوبی با سرعتی بی‌سابقه در حال شیرین‌شدن است. گرمایش جهانی با تغییر الگوهای باد، آب شیرین را از مناطق گرمسیری به این ناحیه سرازیر کرده است. این پدیده نه تنها گردش اقیانوسی و آب و هوای جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه زنجیره غذایی دریایی را نیز تهدید می‌کند. شاید روزی نسل‌های آینده اقیانوس‌ها را نه با شوری همیشگی، که با طعمی متفاوت بشناسند.