اکو ایران/ متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

اگرچه طالبان پاکستان و طالبان افغانستان گاهی نسبت به رویکرد درباره دولت پاکستان و تمایل به همکاری با آن دچار اصطکاک شده‌اند، اما این دو گروه، همان‌طور که در نام مشترک‌شان منعکس شده، در ایدئولوژی، فرهنگ و ترکیب قومی اشتراکات فراوانی دارند.

وزیر دفاع پاکستان در صبح جمعه (8 اسفند) اعلام کرد که صبر کشورش تمام شده و اسلام‌آباد اکنون خود را در یک جنگ آشکار با افغانستان می‌بیند. تحول به سوی جنگ میان این دو همسایه زمانی رخ داد که دو طرف حملاتی را آغاز کردند، آن هم پس از آنکه اسلام‌آباد از یک حمله برون‌مرزی توسط کابل خبر داد.

پایان صبر اسلام‌آباد
به نوشته آسوشییتدپرس، خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان، در پستی در پلتفرم ایکس اظهار داشت این کشور امید صلح در افغانستان را داشت و پس از آنکه نیروهای ناتو از افغانستان خارج شدند، انتظار داشت طالبان بر رفاه مردم افغانستان و ثبات منطقه‌ای تمرکز کند. این مقام ارشد پاکستان مدعی شد: «در عوض، طالبان باعث شده است افغانستان به مستعمره هند تبدیل شود، شبه‌نظامیان از سراسر جهان را گرد هم آورد و به صادرات تروریسم اقدام کرد؛ شکیبایی ما به پایان رسیده است و اکنون یک جنگ آشکار میان ما رخ داده است.»

 به گفته مقامات پاکستانی و ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی دولت افغانستان، اظهارات او ساعاتی پس از آن مطرح شد که پاکستان حملات هوایی را در کابل، پایتخت افغانستان و همچنین در قندهار و استان پکتیا در جنوب شرقی افغانستان انجام داد. پاکستان می‌گوید این حملات در تلافی حملات مرزی افغانستان انجام شده است. این تشدید تنش، ماه‌ها پس از آن رخ داد که قطر و ترکیه به میانجی‌گری میان دو طرف اقدام کردند. هر دو دولت ادعاهای تلفات کاملا متفاوتی را مطرح کرده‌ و گفته‌اند خسارات سنگینی به طرف مقابل وارد کرده‌اند. این ادعاها به طور مستقل قابل تأیید نیست.

وزارت دفاع افغانستان شب گذشته اعلام کرد که ۵۵ سرباز پاکستانی کشته شده‌اند، از جمله برخی که اجسادشان به افغانستان منتقل شده است و چندین نفر دیگر زنده دستگیر شده‌اند. این وزارت‌خانه اعلام کرد که هشت سرباز افغان کشته و ۱۱ نفر زخمی شده‌اند. وزارت دفاع افغانستان همچنین گفت که ۱۹ پست و دو پایگاه ارتش پاکستان را منهدم کرده و درگیری حدود نیمه‌شب، حدود چهار ساعت پس از آغاز، در روز پنجشنبه پایان یافته است. عطاالله ترار، وزیر اطلاعات پاکستان، گفت که دو سرباز پاکستانی کشته و سه نفر دیگر زخمی شده‌اند.

مشرف علی زیدی، سخنگوی شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، اسارت سربازان پاکستانی را تکذیب کرد. او در پستی در ایکس نوشت که حداقل ۱۳۳ نیروی افغان کشته و بیش از ۲۰۰ نفر زخمی شده‌اند. او همچنین گفت که ۲۷ پست نظامی افغان تخریب و ۹ جنگجو اسیر شده‌اند. او محل وقوع تلفات را مشخص نکرد، اما گفت که تلفات اضافی در حملات به اهداف نظامی در کابل، پکتیا و قندهار تخمین زده می‌شود.

در همین حال، گزارش‌های تأییدنشده‌ و غیررسمی از کشته شدن هبت‌الله آخوندزاده، رهبر طالبان در حملات هوایی پاکستان منتشر شده است. خبری که در صورت تأیید می‌تواند تنش‌ها میان کابل و اسلام‌آباد را به مرحله جدیدی وارد کند. حساب کاربری «افغان تایمز» در شبکه اجتماعی ایکس مدعی شد: «گزارش‌ها حاکی از آن است که هبت‌الله آخوندزاده به همراه فرماندهان ارشد طالبان در حملات هوایی پاکستان به مقر این گروه در کابل کشته شده‌اند.» 

چه واقعه‌ای جرقه‌ درگیری میان افغانستان و پاکستان بود؟
به نوشته وبگاه بریتانیکا، پیش از انجام آتش‌بس میان پاکستان و افغانستان در سال گذشته میلادی، درگیری پس از آن آغاز شد که پاکستان یک حمله هوایی در کابل انجام داد؛ هدف این حمله، رهبر «تحریک طالبان پاکستان» (TTP؛ طالبان پاکستانی) بود. طالبان پاکستان و طالبان افغانستان دارای ایدئولوژی، فرهنگ و ترکیب قومی مشترک هستند، اما موضع آن‌ها نسبت به دولت پاکستان متفاوت است. هدف طالبان پاکستان مقابله با حاکمیت پاکستان است، در حالی‌که طالبان افغانستان به دنبال همکاری با پاکستان است.

در ۹ اکتبر ۲۰۲۵، پس از حمله‌ای که یک روز قبل‌تر توسط تحریک طالبان پاکستان (TTP) علیه سربازان پاکستانی در ایالت خیبر پختونخوا صورت گرفت، پاکستان حمله‌ای هوایی را در کابل، پایتخت افغانستان، انجام داد که هدف آن «نور ولی محسود»، رهبر TTP بود. چند روز بعد، افغانستان عملیات‌های تلافی‌جویانه‌ای انجام داد که منجر به کشته شدن دست‌کم 23 سرباز پاکستانی و 9 سرباز افغان شد، هر چند هر دو طرف مدعی وارد کردن تلفات سنگین‌تری به طرف مقابل بودند. جنگ‌های زمینی به صورت پراکنده در روزهای بعد ادامه یافت و این درگیری‌ها بیم آن را ایجاد کرد که به یک جنگ گسترده‌تر تبدیل شود.

 این درگیری در بحبوحه افزایش خشونت‌ها توسط گروه‌های غیردولتی در طول مرز 2600 کیلومتری دو کشور رخ داد؛ مرزی که یادگار دوران استعمار است و به دلیل الگوهای جغرافیایی و سکونتی، منطقه‌ای مناقشه‌برانگیز و دشوار برای کنترل محسوب می‌شود. از جمله متخاصمان اصلی در خشونت‌های جاری، TTP است؛ گروهی مجزا از طالبان افغانستان که به دنبال به چالش کشیدن اقتدار دولت پاکستان است، به‌ویژه در مناطق مرزی نفوذپذیر ایالت خیبر پختونخوا که محل سکونت پشتون‌هاست.

اگرچه طالبان پاکستان و طالبان افغانستان گاهی نسبت به رویکرد درباره دولت پاکستان و تمایل به همکاری با آن دچار اصطکاک شده‌اند، اما این دو گروه، همان‌طور که در نام مشترک‌شان منعکس شده، در ایدئولوژی، فرهنگ و ترکیب قومی اشتراکات فراوانی دارند و گاهی پناهگاه‌های امنی برای یکدیگر فراهم کرده‌اند. از زمان تسلط طالبان بر افغانستان در سال ۲۰۲۱ میلادی، TTP حملات خود را در پاکستان شدت بخشیده است؛ با این حال، طالبان افغانستان حضور TTP در خاک خود را انکار می‌کند.

حمایت امنیتی پاکستان
حمله هوایی به کابل همچنین در زمانی صورت گرفت که پاکستان با حمایت دفاعی تقویت‌شده از سوی متحدانش، از نظر نظامی جسورتر شده است. ایالات متحده از زمان میانجی‌گری در یک درگیری کوتاه میان پاکستان و هند در اوایل سال 2025، روابط خود را با پاکستان و رئیس ستاد ارتش آن، عاصم منیر، تقویت کرده است. تنها چند هفته قبل از حمله هوایی به کابل، ایالات متحده علاقه خود را به افغانستان (پس از خروج از افغانستان در سال 2021) نشان داد، زمانی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ایالات متحده از ارتش این کشور خواست تا کنترل پایگاه هوایی بگرام را دوباره به دست گیرد. در همین حال، پاکستان در ماه سپتامبر یک پیمان دفاعی متقابل با عربستان سعودی منعقد کرد که تصریح می‌کرد: «هرگونه تجاوز به هر یک از دو کشور، تجاوز به هر دو کشور تلقی خواهد شد»؛ این پیمان به پاکستان امنیت بیشتری برای پیگیری اهداف نظامی خود داد و در عین حال خطر واکنش تنبیهی را کاهش داد.

رابطه‌ای که انتظار تیره شدن آن نمی‌رفت
اینکه پاکستان کشوری است که بیشترین آسیب را از تصرف افغانستان توسط طالبان در سال 2021 دیده است، شاید غیرمنتظره باشد. پس از سال 2001، اسلام‌آباد به رهبران طالبان در حالی‌که آن‌ها علیه دولت افغانستان تحت حمایت واشنگتن شورش می‌کردند، پناه داد. اندکی پس از بازگشت طالبان به قدرت، رئیس اطلاعات پاکستان از اولین مقامات خارجی بود که علنا از کابل بازدید کرد.

با این حال، روابط دو کشور عمدتا به دلیل امتناع طالبان از سرکوب گروه تحریک طالبان پاکستان (TTP) رو به وخامت گذاشته است. TTP که در سال 2007 برای مبارزه با دولت پاکستان تشکیل شد، ائتلافی از شبه‌نظامیان عمدتا پشتون است که در مرز دو کشور حضور دارند. تا سال 2014، ارتش پاکستان تا حد زیادی پیروز شده بود و تحریک طالبان پاکستان را به شرق افغانستان رانده و کنترل دولت بر مناطق قبیله‌ای را تثبیت کرده بود.

پس از تصرف کابل در سال 2021، طالبان میانجی‌گر مذاکرات میان پاکستان و تحریک طالبان پاکستان شد. این گفت‌وگو منجر به آتش‌بس موقت در سال 2022 شد، اما پس از برکناری دولت عمران خان، نخست‌وزیر پاکستان که طرفدار اصلی مذاکرات در اسلام‌آباد بود، این گفت‌وگوها در ماه آوریل همان سال فرو پاشید. تحریک طالبان پاکستان اکنون خواستار آن است که پاکستان دوباره اختیار بخش‌هایی از استان خیبر پختونخوا را واگذار کند که برای بسیاری از سیاست‌مداران و رهبران نظامی پاکستان و همچنین اکثر ساکنان این منطقه، غیرقابل قبول است.

افزایش خشونت‌ها در سالیان اخیر
از سال 2022، خشونت در پاکستان افزایش یافته است. تنها در سال 2025، شبه‌نظامیان بیش از 600 سرباز و پلیس پاکستانی را کشتند که عمدتا در خیبر پختونخوا و بلوچستان، دو استان هم‌مرز با افغانستان بودند. اسلام آباد، تحریک طالبان پاکستان را به همراه تندروهای بلوچ که به اعتقاد برخی شواهد از حمایت هند برخوردارند، مسئول این حملات اعلام کرد.

ناظران سازمان ملل متحد ادعا می‌کنند که تحریک طالبان پاکستان از حمایت طالبان برخوردار است، اما طالبان علنا حضور شبه‌نظامیان پاکستانی در افغانستان را انکار می‌کنند و می‌گویند اسلام‌آباد آنچه را که آن‌ها خشونت داخلی می‌نامند، تحریک می‌کند. با این حال، مقامات طالبان در پشت درهای بسته، حضور تحریک طالبان پاکستان را تأیید اما استدلال می‌کنند که هیچ یک از این دو کشور نمی‌توانند رفت و آمد در آن سوی مرز را کنترل کنند.

کابل ادعا می‌کند که بسیاری از شبه‌نظامیان پاکستانی، خانواده‌هایشان و سایر افرادی که در سال 2024 به دلیل جنگ آواره شده‌اند را از مرز پاکستان دور کرده است. اما مقامات طالبان حملات فرامرزی را متوقف نکرده‌اند و از تحویل رهبران تحریک طالبان پاکستان که همان چیزی است که اسلام آباد می‌خواهد، خودداری می‌کنند. برای کابل، تحریک طالبان پاکستان یک گروه بسیار بزرگ است و روابط آن با طالبان بسیار قوی است، در حالی‌که بسیاری از افغان‌ها در مناطق مرزی نیز با دولت پاکستان مخالف هستند. سرکوب می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد و حتی منجر به پیوستن جنگجویان طالبان یا تحریک طالبان پاکستان به نیروهای داعش علیه طالبان شود.