آخرین خبر/ متن پیش رو در الاخبار لبنان منتشر شده و ترجمه و انتشارش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

الاخبار لبنان| با وجود شدت حملات ایران به پایگاه‌های آمریکا در خلیج فارس، کشورهای شورای همکاری خود را در برابر معادله‌ای پیچیده می‌بینند: اعتراض سیاسی کنترل‌شده، بدون قطع روابط؛ محاسباتی که از لحظه شدت یافتن تنش فراتر رفته و به معادلات عمیق‌تری می‌نگرد که بر رابطه آن‌ها با تهران حاکم است.

واکنشی تند در کلام، خویشتن‌دار در عمل
هدف قرار دادن فراگیر پایگاه‌های آمریکا و دیگر منافع این کشور در خلیج فارس توسط ایران، در تاریخ روابط دو سوی خلیج فارس از زمان پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۹۷۹ بی‌سابقه بوده است. با این حال، علی‌رغم آنکه بیانیه‌های کشورهای خلیج فارس تندتر از همیشه بود، اما این حملات با حمله مستقیم به خودِ این کشورها تفاوت ماهوی داشت. به همین دلیل، شاهد اقدامات عملی نظیر فراخوان سفرا یا قطع روابط (به استثنای امارات) نبودیم؛ گویی این کشورها در عمل، سطح کنونی پاسخ ایران را پذیرفته‌اند، هرچند در مواضع رسمی چیزی جز این بگویند.

 ایران و ثبات در کشورهای همسایه
رابطه پیچیده ایران و کشورهای شورای همکاری در دهه‌های گذشته، در سال‌های اخیر رو به بهبود رفت؛ از روابط خوب با قطر و عمان گرفته تا روابطی آرام با سایر اعضا. واقعیت این است که این کشورها هرگز از رابطه با نظام فعلی ایران متضرر نشده‌اند، بلکه برعکس، بهترین سال‌های استقرار و شکوفایی خود را در همسایگی آن سپری کرده‌اند. ایران از یک سو نقش «رقیبی» را ایفا کرد که افکار عمومی حول آن منسجم می‌شد و از سوی دیگر، هرگز نقش «گردن‌کلفت محله» را بازی نکرد که از برتری جثه و امکانات خود برای باج‌گیری از همسایگان بهره ببرد.

این رابطه ابهام‌آمیز همواره نتیجه حضور آمریکا در خلیج فارس بوده که یکی از اهداف اصلی‌اش مهار ایران است. حتی عملیات‌هایی که در دهه‌های گذشته به ایران نسبت داده شده، اساساً علیه آمریکایی‌ها و غربی‌ها بوده است. برخلاف اتهامات رایج، ایران عملاً در امور داخلی یا گزینه‌های سیاست خارجی این کشورها (از جمله عادی‌سازی با اسرائیل که اکثر آن‌ها به جز کویت درگیر آن شده‌اند) دخالت نکرده است. حتی در مورد عمان که ایران مذاکرات خود با واشنطن را به آن می‌سپارد، تهران با وجود اتحاد صریح مسقط با آمریکا و نوعی رابطه با اسرائیل، به این کشور اعتماد دارد.

 ایدئولوژی در برابر منافع ملی
ایران می‌توانست با آمریکا و حتی اسرائیل سازش کند و با تکیه بر موقعیت و وسعت خود، به هزینه‌ی همسایگانش منافع خود را تأمین کند. اما نظام ایران به دلیل ماهیت عقیدتی‌اش، همواره نبرد با آمریکا و اسرائیل را در اولویت قرار داده است؛ موضوعی که مورد نقد بخش‌هایی از جامعه ایران و اصلاح‌طلبان نیز بوده است. آنچه امروز اصلاح‌طلبان و اصول‌گرایان را در نبرد کنونی متحد می‌کند، «عامل ملی» است. اگر ایران صرفاً به دنبال منافع اقتصادی خود بود، اکنون بسیار ثروتمندتر از کشورهای خلیج فارس می‌بود و شاهد حضور مهاجران ایرانی در مشاغل ساده‌ی این کشورها نبودیم.

 هراس از جایگزین‌های احتمالی
واقعیت این است که هر نظامی غیر از نظام فعلی در تهران، برای کشورهای خلیج فارس بدتر خواهد بود. آیا یک دموکراسی شکوفا به سبک اروپایی با منافع این کشورها سازگار است یا می‌تواند برای کشورهای بزرگی چون عربستان «مُسری» و خطرناک باشد؟ آیا آن‌ها به الگوی پیش از انقلاب بازمی‌گردند؛ یعنی پادشاهیِ متحد با آمریکا و اسرائیل که نقش «ژاندارم خلیج فارس» را ایفا می‌کرد؟ یا اینکه منافع آن‌ها در تجزیه ایران به قومیت‌ها و مذاهب مختلف و حاکمیت آشوب (مانند عراق و افغانستان پس از دخالت آمریکا) تأمین می‌شود؟ سناریویی که ایران را به کانون اضطراب و موج پناهجویان تبدیل کرده و فرمول قطعی بی‌ثباتی در منطقه خواهد بود.

نگاهی به تاریخ و اختلافات مرزی
در دوران شاه، صدام حسین جرأت ادعای ارضی در شط‌العرب را نداشت و امارات نیز سخنی از جزایر به میان نمی‌آورد. در مقابل، نظام فعلی ایران در برخورد با اختلافات مرزی، خود را هم‌سطح کشورهای کوچک قرار داده و حتی برای حل بخشی از این مسائل از طریق داوری بین‌المللی اعلام آمادگی کرده است؛ در حالی که کشورهای خلیج فارس از تیره بودن روابط تهران و واشنطن برای تقویت موضع خود در این اختلافات بهره برده‌اند. حتی برخورد این کشورها با یکدیگر در منازعات مرزیِ پُرشمارشان، گاهی تندتر از برخورد ایران با آن‌ها بوده است. علاوه بر این، جمهوری اسلامی از کشورهایی که در جنگ با صدام از او حمایت مالی و نظامی کردند انتقام نگرفت، بلکه در جریان حمله عراق به کویت، در کنار کویت و عربستان ایستاد.

 پرسش و پاسخ «حمد بن جاسم»
پس از بمباران اخیر پایگاه‌های آمریکا، «حمد بن جاسم» در مطلبی در پلتفرم «ایکس» پرسید: «ایران با کشاندن پای کشورهای خلیج فارس به جنگ خود با آمریکا و اسرائیل چه می‌خواهد؟ ایران با این کار همدلیِ خلیجی را که برای آرام‌سازی تلاش می‌کرد، از دست داد.» اما او خود پاسخ داد: «آنچه رخ داد ما را ناگزیر می‌کند در دیدگاه‌هایمان بازنگری کنیم تا در درگیری‌هایی که نفعی در آن نداریم وارد نشویم؛ این امر مستلزم آن است که ما برای خود قدرت بازدارندگی‌ای بسازیم که بیش از آنکه به متحد وابسته باشد، بر خود متکی باشد.»