آخرین خبر/ متن پیش رو در روزنامه الاخبار منتشر شده و آخرین خبر جهت اطلاع مخاطبان از مطالب منتشر شده در رسانه های خارجی آن را ترجمه و منتشر کرده است

همان‌گونه که انتظار می‌رفت، جرقه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، سایه خود را بر اقتصاد جهانی انداخته است؛ به‌ویژه بر آنچه به قیمت نفت، مسیرهای صادرات و هزینه‌های حمل‌ونقل مربوط می‌شود.

همان‌گونه که قابل پیش‌بینی بود، جرقه جنگ آمریکا ـ اسرائیل علیه ایران، آثار خود را بر اقتصاد جهانی نمایان کرده است؛ به‌ویژه در حوزه‌هایی چون قیمت‌های نفت، مسیرهای صادرات و هزینه‌های کشتیرانی. با توجه به اهمیت تنگه هرمز ــ که میان ایران و کشورهای خلیج فارس قرار دارد ــ و نقشی که این گذرگاه به‌عنوان شریان حیاتی تجارت بین‌المللی و تأمین انرژی ایفا می‌کند، دامنه ریسک‌ها در این زمینه از چند جهت گشوده به نظر می‌رسد. روزانه تا ۲۵ درصد صادرات جهانی نفت، معادل حدود ۲۰ میلیون بشکه، و ۳۵ درصد صادرات گاز طبیعی مایع‌شده از این گذرگاه عبور می‌کند. بر همین اساس، هرگونه اختلال در آن می‌تواند پیامدهایی بسیار گسترده داشته باشد. این خطر زمانی دوچندان می‌شود که بدانیم بسیاری از کشورهای منطقه تقریباً به‌طور کامل برای صادرات خود به هرمز وابسته‌اند؛ در رأس آنها قطر که تمام صادرات گازش از این مسیر می‌گذرد، و عراق که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خود را از همین گذرگاه عبور می‌دهد.

اهرم فشار در دست ایران
با توجه به مزیت‌هایی که این آبراه باریک ــ که یک‌سوم محموله‌های نفتی دریایی جهان، با نرخ روزانه ۲۰ تا ۳۰ نفتکش، از آن عبور می‌کند ــ در اختیار ایران قرار می‌دهد، تهران از توانایی قابل‌توجهی برای کنترل حرکت کشتیرانی در آن برخوردار است؛ به‌ویژه در باریک‌ترین نقاط آن که عرضشان از ۳ کیلومتر فراتر نمی‌رود. از همین رو، ایران قادر به فلج کردن اقتصاد جهانی و قطع پیوند کشورهای تولیدکننده نفت خام در خاورمیانه با بازارهای اصلی، به‌ویژه بازارهای آسیایی، به‌خصوص چین و ژاپن، به نظر می‌رسد؛ دو کشوری که بنا بر آمار «آژانس بین‌المللی انرژی»، حدود ۸۰ درصد صادرات نفت خلیج فارس را وارد می‌کنند.

ایران می‌تواند تنگه را به گذرگاهی غیرقابل عبور تبدیل کند ــ و این روند را بالفعل آغاز کرده است ــ خواه از طریق شناورهای نظامی، خواه با کارگذاری مین‌های دریایی. بهای هر مین دریایی بین ۳ تا ۳۰ دلار برآورد می‌شود، در حالی که هزینه پاک‌سازی هر یک از آنها بین ۳۰۰ تا ۱۰۰۰ دلار است. این در حالی است که عملیات مین‌روبی، به گفته کارشناسان، روندی دشوار و زمان‌بر است و ممکن است هفته‌ها طول بکشد، زیرا به ناوهای مین‌روب، کشتی‌های تخصصی، ناوشکن‌ها و هواپیماهایی نیاز دارد که مجموع هزینه آنها به میلیاردها دلار می‌رسد. در همین زمینه، برخی برآوردها حاکی از آن است که ایران بالفعل صدها مین دریایی ــ که بخشی از آنها ساخت داخل است ــ در شماری از مناطق ساحلی خود در هرمز کار گذاشته است.

سناریوهای بستن تنگه
با آنکه برخی بر این باورند که ایران، حتی اگر تصمیم بگیرد از کارت «هرمز» استفاده کند ــ امری که شامگاه دیروز با تأیید مشاور فرمانده سپاه پاسداران رسمیت یافت؛ آنجا که گفت: «تنگه بسته شده و هر کشتی‌ای را که تلاش کند عبور کند، هدف قرار خواهیم داد» ــ به بستن کامل یا طولانی‌مدت آن دست نخواهد زد، زیرا چنین اقدامی می‌تواند به اقتصاد خود ایران و صادرات انرژی آن نیز آسیب بزند، اما تحلیلگران تأکید می‌کنند که حتی حداقلی‌ترین شکل این سناریو، یعنی بستن جزئی تنگه، نیز به فروپاشی شماری از شاخص‌های اقتصادی خواهد انجامید؛ نشانه‌هایی که از همان روز نخست تجاوز آمریکا ـ اسرائیل علیه جمهوری اسلامی نمایان شده است.

در حوزه هزینه‌های حمل‌ونقل، داده‌های گروه بورس‌های لندن نشان می‌دهد که هزینه اجاره یک نفتکش بزرگ برای حمل دو میلیون بشکه نفت خام از خاورمیانه به چین، به بیش از ۲۰۶ هزار دلار در روز رسیده؛ رقمی که بالاترین سطح از آوریل ۲۰۲۰ به شمار می‌رود. در مورد قیمت نفت نیز، هم‌زمان با تهدید مستمر ایران به بستن این گذرگاه راهبردی و آغاز حمله به شماری از نفتکش‌ها، به‌ویژه نفتکش‌های وابسته به شرکت‌های غربی، نگرانی‌ها از آن رو به افزایش است که ادامه هدف قرار دادن نفتکش‌ها، همراه با خودداری شرکت‌های کشتیرانی از عبور از تنگه‌ای که اکنون با انباشت کشتی‌های متوقف‌شده در ورودی‌هایش مواجه است، می‌تواند به افزایش‌های تازه‌ای منجر شود؛ افزایش‌هایی که از چند دلار در هر بشکه فراتر برود.

بر پایه برخی برآوردها، قیمت نفت تا زمانی که سطح ریسک بالا بماند و هیچ نشانه‌ای از نزدیک بودن آتش‌بس دیده نشود، همچنان مسیر صعودی خود را حفظ خواهد کرد؛ به‌گونه‌ای که ممکن است از مرز ۱۰۸ دلار عبور کند و حتی از ۱۲۰ دلار در هر بشکه نیز فراتر برود. در چارچوب تداوم تنش‌ها در ایران، تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند ائتلاف «اوپک پلاس» به افزایش تولید روی آورد؛ چه در سطح ۴۱۱ هزار بشکه در روز و چه در حد نیم‌میلیون بشکه یا بیشتر، تا این اقدام بتواند تا حدی نقش مهارکننده قیمت‌ها را ایفا کند و کمبود احتمالی عرضه را جبران سازد.

آغاز یک شوک تورمی جهانی
از آنجا که انرژی در ۹۵ درصد اجزای فرایند اقتصادی ــ از تولید و حمل‌ونقل گرفته تا خدمات و دیگر بخش‌ها ــ نقش دارد، افزایش قیمت نفت در دوره پیش رو، در صورت آسیب دیدن جریان عرضه انرژی از مسیر هرمز، به موجی از فشار تورمی در سطح جهان خواهد انجامید. این فشار تنها به انرژی محدود نخواهد ماند، بلکه قیمت کالاهای غیرنفتی در بازارهای جهانی، از جمله مواد غذایی، را نیز بالا خواهد برد؛ به‌ویژه آنکه ۱۱ درصد از حجم این دسته از کالاها نیز از تنگه عبور می‌کند.

افزون بر آن، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه، آسیب به صنایع سنگینِ دارای اهمیت برای قدرت‌های بزرگ، و نیز اختلال در زنجیره‌های تأمین جهانی نیز قابل انتظار است؛ زنجیره‌هایی که با مشکلات لجستیکی‌ای مواجه خواهند شد که تنها به طولانی شدن زمان حمل‌ونقل و افزایش هزینه آن محدود نمی‌شود.

طبق برآوردهای اقتصادی، سناریوهای بستن هرمز، چه به‌طور کامل و چه به‌صورت جزئی، می‌تواند با افزایش بی‌ثباتی مالی و کاهش نرخ رشد اقتصاد جهانی، از جمله اقتصاد آمریکا، همراه شود. همچنین انتظار می‌رود بازارهای مالی بزرگ با نوسان‌های شدید روبه‌رو شوند، قیمت محصولات مرتبط با نفت افزایش یابد، سهام بخش‌های حساس به انرژی کاهش پیدا کند، و تقاضا برای پناهگاه‌های امنی مانند طلا بیشتر شود.

این وضعیت یادآور آن چیزی است که بازارهای جهانی هم‌زمان با آغاز حمله به ایران تجربه کردند؛ زمانی که قیمت قراردادهای مرتبط با نفت بیش از ۶ درصد جهش کرد و به ۷۰.۶ دلار در هر بشکه رسید، در حالی که قیمت طلا و نقره در پلتفرم «هایپرلیکوئید» به‌ترتیب بیش از ۵ و ۸ درصد افزایش یافت. با آغاز نخستین روز معاملاتی بورس‌های بین‌المللی از زمان شروع جنگ نیز، قیمت طلا دیروز بالاترین سطح رشد خود را از ژانویه گذشته ثبت کرد و با افزایش ۲.۱ درصدی، بهای هر اونس به آستانه ۵۴۰۰ دلار رسید. هم‌زمان، قیمت نفت برنت نیز با رشدی بیش از ۶ درصد، به ۷۸ دلار در هر بشکه صعود کرد.