تابناک/ شریان حیاتی خلیج‌فارس این‌بار نه فقط برای جریان انرژی، بلکه برای امنیت غذایی جهان به لرزه درآمده است به طوری که اختلال در تردد از تنگه هرمز، با تحت تأثیر قرار دادن زنجیره تأمین کودهای شیمیایی و غلات اساسی، سایه سنگین تورم خوراکی و بحران دسترسی به مواد غذایی را بر سر کشورهای منطقه و بازارهای جهانی، از هند و چین تا برزیل و آفریقا، گسترانده است.

صنعت کشاورزی جهان با حاشیه سود پایین خود، اکنون در برابر جهش هزینه‌های لجستیک در تنگه هرمز به زانو درآمده است؛ به طوری که تغییر مسیر کشتی‌ها به سمت آفریقا و افزایش سرسام‌آور نرخ بیمه، نه تنها قیمت تمام‌شده نهاده‌هایی چون کود را بالا برده است، بلکه به دلیل تاریخ انقضای محصولات کشاورزی، بازارهای صادراتی منطقه را در آستانه فروپاشی و سرمایه‌های کشاورزان را در خطر نابودی قرار داده است.

گزارش‌های اخیر موسسات تحلیل تجارت جهانی از جمله «کپلر»، از نقش بی‌بدیل تنگه هرمز در کشاورزی مدرن پرده برمی‌دارد؛ مسیری که ۳۳ درصد از کودهای شیمیایی جهان شامل گوگرد و آمونیاک را جابه‌جا می‌کند و اکنون با توقف تردد کشتی‌های بزرگ و جهش هزینه‌های بیمه، نبود جایگزین عملی برای این گلوگاه لجستیکی، تولید محصولات کشاورزی در مقیاس کلان را با تهدیدی بی‌سابقه مواجه کرده است.

خبرگزاری فرانسه اعلام کرد تجاوز آمریکا و اسرائیل علیه ایران و پاسخ تهران به آن، موجب اختلال در حرکت کشتیرانی جهانی از جمله تردد نفتکش‌ها شده است و توقف کشتی‌ها در خلیج فارس و فلج شدن تنگه هرمز، باعث آشفتگی گسترده در بخش‌های مختلف فراتر از حوزه نفت و گاز شده است.


همچنین شرکت «کپلر» تحلیلگر تجارت جهانی نیز اشاره کرده است که حدود 33 درصد از کودهای شیمیایی جهان از جمله گوگرد و آمونیاک، از طریق تنگه هرمز عبور می‌کند و این کودها از بنادر خلیج فارس با کشتی‌های باری به مقاصد گوناگون از هند و چین گرفته تا برزیل و کشورهای آفریقایی ارسال می‌شوند.

البته کپلر در تحلیلی که در ماه ژوئن منتشر کرده اعلام کرده است که «هیچ جایگزین عملی» برای حمل‌ونقل در منطقه خلیج فارس وجود ندارد و حمل‌ونقل زمینی به دلیل ظرفیت محدود خطوط لوله و کامیون‌ها محدود است.

همچنین چندین شرکت بزرگ کشتیرانی جهانی اعلام کرده‌اند که به دلیل گسترش جنگ، از عبور از تنگه هرمز خودداری می‌کنند ضمن اینکه شرکت‌های بیمه نیز نرخ‌های خود را برای کشتی‌های عبوری از خاورمیانه به‌طور چشمگیری افزایش داده‌اند.

هرمز؛ ماشه قحطی در مزارع جهان!

بسته‌شدن یا اختلال در تردد از تنگه هرمز، فراتر از حوزه‌ی انرژی، یک شوک استراتژیک به امنیت غذایی جهانی و به‌ویژه کشورهای پیرامون ایران وارد می‌کند برای مثال از آنجایی که تنگه هرمز مسیر عبور ۳۳ درصد از کودهای شیمیایی جهان مانند آمونیاک، اوره و گوگرد است و کشورهای اطراف ایران و خریداران عمده‌ای نظیر هند، چین و کشورهای آفریقایی به شدت به این نهاده‌ها وابسته‌اند با توقف صادرات کود از بنادر خلیج فارس، کشاورزان در کشورهای مقصد با کمبود شدید مواد مغذی برای خاک مواجه خواهند شد.

همچنین از آنجا که تولید کود به گاز طبیعی وابسته است، افزایش قیمت انرژی در اثر بحران هرمز، قیمت کود را در تمام جهان جهش می‌دهد که مستقیماً هزینه‌ی کشاورزی را بالا می‌برد.

چگونه جهانِ وابسته به کود، آینده‌اش را به تنگه هرمز گره زد؟

همچنین بسیاری از کشورهای حوزه خلیج فارس و کشورهای همسایه، بخش عمده‌ای از غلات مانند گندم، جو ،ذرت و حتی دانه‌های روغنی خود را از طریق مسیرهای دریایی تأمین می‌کنند که در این میان کشورهایی مانند عربستان، امارات، کویت و قطر که وابستگی شدیدی به واردات مواد غذایی دارند با بسته‌شدن تنگه هرمز شریان اصلی تأمین نان و خوراک دام این کشورها نیز قطع خواهد شد.

ازسویی دیگر، کشتی‌های حامل غلات که پشت تنگه گرفتار می‌شوند یا مجبور به تغییر مسیر به سمت آفریقا هستند، با خطر فساد محموله و افزایش زمان رسیدن کالا مواجه می‌شوند که منجر به قحطی موضعی یا گرانی شدید مواجه خواهند شد .

البته کشاورزی یک صنعت با حاشیه سود پایین است و هرگونه افزایش هزینه در لجستیک، آن را غیرصرفه می‌کند بنابراین تغییر مسیر کشتی‌هایی که مجبورند مسیر چند هزار مایلی اضافی را طی کنند، سوخت بیشتری مصرف کرده و دستمزد بیشتری می‌پردازند که این هزینه مستقیماً روی قیمت محصولات کشاورزی در سفره مردم اعمال می‌شود.

شرکت‌های بیمه نیز مجبورند نرخ‌های خود را برای خاورمیانه به شدت افزایش دهند که باعث می‌شود واردات محصولات کشاورزی برای کشورهای پیرامون بسیار گران تمام شود و این امر بر صادرات محصولات کشاورزی منطقه از جمله خود ایران و همسایگان جنوبی که صادرکننده‌ی محصولات باغی، صیفی‌جات و خشکبار هستند اثرگذار است .

همچنین محصولات کشاورزی برخلاف نفت، تاریخ انقضا دارند و بسته‌شدن مسیر به معنای از دست رفتن بازارهای صادراتی و نابودی محصولات روی دست کشاورزان منطقه است.

بنابراین همان گونه که در گزارش شرکت «کپلر» نیز آمده است ظرفیت خطوط لوله یا حمل‌ونقل زمینی مانند کامیون و قطار نیز برای جایگزینی حجم عظیم مبادلات دریایی خلیج فارس بسیار محدود است و برای کشورهای اطراف ایران، هیچ مسیر زمینی وجود ندارد که بتواند روزانه هزاران تن کود یا غلات را جابه‌جا کند.

به نظر می رسد بسته‌شدن تنگه هرمز برای کشورهای پیرامون و حتی جهان، به معنای «تورم خوراکی» و «تهدید امنیت غذایی» است که این اتفاق باعث می‌شود تولید محصولات کشاورزی در مقیاس کلان (به دلیل نبود کود) کاهش یابد و توزیع آن (به دلیل نبود مسیر امن) مختل شود؛ وضعیتی که می‌تواند منجر به بروز بحران‌های اجتماعی و فقر در کشورهای وابسته به این شریان حیاتی گردد.