فرهیختگان/متن پیش رو در فرهیختگان منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

علی ملکی| دختربچه هفت‌ساله را چه به جنگ و بمب و موشک؟ دانش‌آموزان «شجره طیبه» میناب آن ساعتی که موشک‌ها بر سرشان ریخت، شاید حتی بلد نبودند اسم آبراهام لینکلن و جرالد فورد را بخوانند؛ آنها چه می‌دانستند قرار است اولین روز هفته‌شان به خاک و خون کشیده شود و تکه‌تکه‌های تن ظریفشان زیر آوار برود و یک ایران مصیبت‌زده می‌شوند؟
بی‌شرافتی آمریکایی‌ها در جرم و جنایت به حدی است که نمی‌توان برایش نقطه اوج ثابتی تعیین کرد. بااین‌حال یکی از جنایت‌های اخیرشان که بازتاب آن در سطح بین‌الملل بسیار فراگیر شد، بمباران مدرسه «شجره طیبه» شهر میناب در استان هرمزگان بود. در این تراژدی، بیش از 170 دانش‌آموز 7 تا 12 ‌ساله به همراه کادر مدرسه به شهادت رسیدند. 
حالا پیکر نازنین آنها در خاک آرمیده و قاتلان، تحت‌فشارهای بین‌المللی مدعی شده‌اند این مدرسه کاربری نظامی داشته است! گزارش‌های مختلف بین‌المللی قاطعانه و با استدلال و بررسی تصاویر ماهواره‌ای، این ادعا را رد کرده‌اند، از جمله نیویورک‌تایمز، گاردین، الجزیره رویترز و اندیشکده نیو لاینز. این گزارش‌ها تأیید کرده‌اند بیش از یک‌دهه از تأسیس این مدرسه گذشته و این موضوع در تمام اسناد و مدارک عمومی موجود است. این منابع با اشاره به اینکه «آمریکا از موشک‌های کنترل‌پذیر و دقیق» استفاده می‌کند، در حیرتند که چطور این جنایت صورت پذیرفته و استدلال کرده‌اند هدف قرار دادن مدرسه، کاملاً عمدی بوده است. 

نیویورک‌تایمز: دقت بالای موشک‌های آمریکایی چه شد؟
نیویورک‌تایمز بر اساس تحقیقات بصری و تحلیل تصاویر ماهواره‌ای، جزئیات تکان‌دهنده‌ای از بمباران مدرسه دخترانه «شجره طیبه» در میناب و حوادث پس از آن ارائه داده است.
تحقیقات نیویورک‌تایمز نشان می‌دهد مدرسه ابتدایی شجره طیبه در میناب هدف یک «حمله دقیق» قرار گرفته است. این حادثه که در اولین روز حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران رخ داد، مرگبارترین واقعه برای غیرنظامیان از زمان آغاز درگیری‌ها معرفی شده است. تحلیل تصاویر ماهواره‌ای شرکت پلانت لبز و ویدئوهای تأییدشده نشان می‌دهد ساختمان مدرسه درست در همان زمانی آسیب دید که ساختمان‌های مجاور در پایگاه دریایی سپاه پاسداران مورد اصابت قرار گرفتند. تصاویر نشان می‌دهند علاوه بر مدرسه، دست‌کم شش ساختمان در داخل پایگاه دریایی نیز با دقت بسیار بالا هدف قرار گرفته‌اند. نیویورک‌تایمز با استناد به بیانیه‌های رسمی مقامات نظامی، اشاره می‌کند نیروهای آمریکایی در آن زمان مسئول عملیات در جنوب ایران و منطقه تنگه هرمز (موقعیت میناب) بوده‌اند. گزارش مدعی است رژیم صهیونی بیشتر بر شمال ایران تمرکز داشته و ناوگروه هواپیمابر آبراهام لینکلن آمریکا در حال عملیات در محور جنوبی بوده است. این گزارش ادعاهای مطرح شده مبنی بر اینکه مدرسه توسط موشک پدافند هوایی ایران آسیب‌دیده را رد می‌کند. کارشناسان تحلیلگر معتقدند دقت اصابت‌ها و تخریب هم‌زمان چندین ساختمان در کنار هم نشان‌دهنده یک حمله هوایی سازمان‌یافته و دقیق است و نمی‌تواند نتیجه سقوط یک موشک خطا رفته باشد.
نیویورک‌تایمز در ادامه با بررسی تصاویر ماهواره‌ای قدیمی نوشته این ساختمان تا سال ۲۰۱۳ (1391) بخشی از مجتمع نظامی بوده، اما از سپتامبر ۲۰۱۶ کاملاً از پایگاه جدا شده و با دیوارهای مجزا، ورودی‌های اختصاصی و امکاناتی نظیر زمین‌بازی و نقاشی‌های رنگارنگ، به عنوان یک مدرسه مستقل فعالیت می‌کرده است. نیویورک‌تایمز در حیرت است که با توجه به توانایی‌های جاسوسی و اطلاعاتی آمریکا، چطور آن‌ها از تغییر کاربری این ساختمان به مدرسه آگاه نبوده‌اند؟ نیویورک‌تایمز در گزارش تازه دیگری، تأیید کرد علاوه بر حادثه میناب، دو مدرسه پسرانه دیگر (مدرسه راهنمایی شهید باهنر و دبستان آرین پویا) در شهر پرند واقع در جنوب غربی تهران نیز در جریان بمباران‌ها آسیب‌دیده‌اند.

الجزیره: چطور درمانگاه را تشخیص دادید؛ اما مدرسه 10‌ساله را نه؟
شبکه الجزیره در یک تحقیق میدانی و دیجیتال، استانداردهای دوگانه در شناسایی اهداف نظامی را بررسی و ارزیابی کرده است. سؤالی که واحد تحقیقات این شبکه قطری مطرح می‌کند این است که «چگونه هوش نظامی مهاجمان توانسته درمانگاه تخصصی «شهید ابسلان» را که تنها یک سال از افتتاح آن می‌گذشت شناسایی و از لیست اهداف حذف کند، اما یک مدرسه با ۱۰ سال سابقه فعالیت مستقل را هدف قرار داده است؟» این درمانگاه که با بودجه‌ای بالغ بر ۱۰۰ میلیارد تومان (حدود ۲ میلیون دلار) در ژانویه ۲۰۲۵ افتتاح شد، دقیقاً در همان بلوک نظامی و در مجاورت مدرسه قرار دارد. تحلیل الجزیره نشان می‌دهد در جریان حملات، این درمانگاه دست‌نخورده باقی‌مانده است. این دقت ثابت می‌کند مهاجمان به نقشه‌هایی بسیار به‌روز دسترسی داشته‌اند. الجزیره با بررسی کانال‌های پیام‌رسان «بله» که برای ارتباط با والدین دانش‌آموزان استفاده می‌شد، اسنادی از ثبت‌نام‌های کلاس اول و آگهی‌های آموزشی منتشر کرده که نشان می‌دهد مدرسه شجره طیبه نه یک پادگان مخفی، بلکه یک نهاد آموزشی غیرانتفاعی برای خانواده‌های کم‌درآمد محلی بوده است.
اگر سیستم‌های اطلاعاتی توانسته‌اند درمانگاه یک‌ساله را تشخیص دهند، نادیده گرفتن مدرسه‌ای که از سال ۲۰۱۶ دارای زمین‌بازی، دیوارهای رنگارنگ و صف‌های اتومبیل‌های والدین بوده، نمی‌تواند چیزی جز یک «جنایت آگاهانه» یا «اهمال فاحش در به‌روزرسانی بانک اهداف» باشد. الجزیره با قطعیت نشان داد فاصله میان ستاد نظامی و مدرسه به‌قدری بوده که امکان اصابت ترکش‌های ناشی از انفجار پادگان به مدرسه وجود نداشته و ساختمان آموزشی مستقیماً و به طور مجزا مورد اصابت قرار گرفته است.

سوگنامه گاردین برای میناب
گاردین اما سوگنامه‌ای را در رثای این تراژدی نوشته است: «بر فراز نقاشی‌های دیواری با رنگ‌های ملایم که درختان، قلم‌موها، مداد شمعی‌ها و میکروسکوپ‌ها را نشان می‌دهند، دود سیاه به هوا برخاسته است. پنجره‌های شیشه‌ای مدرسه بر اثر شدت انفجار خرد شده و پرده‌های آن تکه‌تکه از قاب‌ها آویزان هستند. در کنار دیواری سوخته، بقایای یک زمین‌بازی پراکنده شده است: یک سرسره پلاستیکی قرمز و مجموعه‌ای از صندلی‌های کوچک کودکانه. روی یک قفسه کتاب واژگون شده، یک جفت صندل پلاستیکی صورتی که اکنون با گردوغبار ناشی از انفجار پوشیده شده، بانظم قرار گرفته است.» این روزنامه با تطبیق ویدئوهای تأییدشده با تصاویر ماهواره‌ای، تأکید می‌کند مکان این مدرسه ابتدایی تأیید شده، به معنای دیگر، واضح است اینجا یک مدرسه ابتدایی بوده نه پایگاه نظامی: «ساختمان کلاس‌ها و زمین‌بازی آن با دیوار از بقیه مجتمع سپاه جدا شده است و نقاشی‌های دیواری رنگارنگ روی دیوارهای آن در برخی تصاویر ماهواره‌ای قابل‌مشاهده است.»

رویترز و اعتراف به مرگبارترین عملیات فرامرزی آمریکا
خبرگزاری رویترز نیز با استناد به منابع آگاه در نهادهای نظامی که به‌شرط ناشناس ماندن صحبت کرده‌اند، فاش کرده بازرسان ارتش آمریکا به «احتمال بالای مسئولیت نیروهای آمریکایی در این حمله» اذعان کرده‌اند. نکته مهم در گزارش رویترز، استفاده از ادبیات جدید در واشنگتن است. کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیه خود مستقیماً «وزارت جنگ» آمریکا را خطاب قرار داده است. او مدعی شد که «وزارت جنگ در حال تحقیق است، اما رژیم ایران است که کودکان را هدف قرار می‌دهد، نه آمریکا.» بااین‌حال، رویترز بادقت بررسی کرد در تقسیم‌بندی عملیاتی، اسرائیل مسئولیت سایت‌های موشکی در غرب ایران را بر عهده داشته، درحالی‌که اهداف دریایی و ساحلی در جنوب (منطقه میناب) به طور اختصاصی در حوزه عملیاتی ناوگان آمریکا بوده و ایران در این زمینه نقشی نداشته است. 
پیت هگست، وزیر جنگ، و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا نیز در واکنش‌های خود بین انکار مطلق و وعده تحقیق نوسان کردند. روبیو مدعی شد آمریکا هرگز به طور عامدانه به مدرسه حمله نمی‌کند، اما رویترز تأکید کرد اگر مسئولیت آمریکا تأیید شود، این واقعه مرگبارترین حادثه برای غیرنظامیان در دهه‌های اخیر عملیات‌های فرامرزی این کشور خواهد بود.

اندیشکده نیولاینز و کالبدشکافی حقوقی 
اندیشکده نیو لاینز در تحلیلی فنی و حقوقی، بمباران مدرسه شجره طیبه را با پروتکل‌های الحاقی کنوانسیون ژنو (۱۹۷۹) و اساسنامه رم تطبیق داده است. از نظر این اندیشکده، فاجعه میناب یک «بن‌بست حقوقی» برای مهاجمان است. این اندیشکده بر دو اصل اساسی «تمایز» و «تناسب» تأکید می‌کند؛ اصولی که به‌صراحت می‌گویند طرف‌های درگیر باید در هر شرایطی میان نظامیان و غیرنظامیان تمایز قائل شوند. تحلیل حقوقی نیو لاینز نشان می‌دهد حتی اگر یک هدف نظامی در نزدیکی مدرسه وجود داشته باشد حمله به مدرسه‌ای که ۱۰ سال پیش از پادگان جدا شده و اطلاعات آن در منابع عمومی در دسترس بوده، نقض فاحش اصول بین‌المللی است. این اندیشکده استدلال می‌کند چون مهاجمان توانسته‌اند درمانگاه مجاور را بادقت از لیست حذف کنند، عدم شناسایی مدرسه را نمی‌توان به‌حساب یک خطا گذاشت، بلکه مصداق بارز جنایت جنگی است. علاوه بر این، نیو لاینز به موضوع «حملات پیش‌دستانه» که توسط مقامات آمریکایی و اسرائیلی برای توجیه عملیات مطرح شده بود، حمله کرده است. این اندیشکده با استناد به ماده ۵۱ منشور سازمان ملل، تأکید کرده دفاع مشروع تنها در برابر یک حمله مسلحانه واقعی مجاز است و حملات پیش‌دستانه به اهداف غیرنظامی، هیچ مشروعیت قانونی ندارد.
سکوت مجامع بین‌المللی و دولت‌های غربی در قبال هدف قرار دادن کودکان یک مدرسه، نمی‌تواند رد خون این جنایت وحشتناک و بی‌سابقه را پاک کند. دیر یا زود صدای خون پاک این دانش‌آموزان، گوش فلک را پر خواهد کرد؛ کودکانی که آن صبح شنبه، برای آموختن به مدرسه رفته بودند؛ اما شهید بازگشتند. این خون دامان عاملانش را خواهد گرفت.