اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

جنگ خاورمیانه چگونه نظم اقتصادی جهان را مختل و همه کشورها را درگیر کرده است؟

افزایش قیمت انرژی و تهدید حمل و نقل این سوال را به وجود می اورد که چگونه جنگ خاورمیانه می‌تواند به اقتصاد جهانی آسیب برساند؟ درگیری در خاورمیانه تاب آوری اقتصاد جهانی را که در سال گذشته با تعرفه‌ها و سایر اختلالات تجاری مواجه شده بود، آزمایش خواهد کرد.

جنگی طولانی علیه اقتصاد جهانی
تقریبا یک هفته پس از آخرین آشفتگی در منطقه، نشانه‌هایی از فشار در امتداد شریان‌های هماهنگ شده تجارت جهانی وجود دارد: از صادرات برنج در بنادر هند گرفته تا افزایش قیمت کود برای تولید غذا. جنگ طولانی که قیمت‌های انرژی را بالا نگه می‌دارد می‌تواند تورم را افزایش دهد و با نرخ بهره, فشار زیادی را بر روی وام گیرندگان وارد کند. در همین حال, تهدید به کشتی‌های باری می‌تواند زنجیره‌های تامین را مسدود کند و قیمت بیشتری برای شرکت‌ها و مصرف کنندگان افزایش دهد.

 به گفته دن کاتز, معاون مدیر عامل صندوق بین‌المللی پول, درگیری گسترده در خاورمیانه می‌تواند" تاثیر بسیار زیادی بر اقتصاد جهانی در میان گستره‌ای از معیارها مانند تورم و رشد اقتصادی داشته باشد." با این حال شدت پیامدهای اقتصادی بستگی به طول مدت آن دارد. قبل از اینکه آمریکا و اسرائیل در آخر هفته به ایران حمله کنند, صندوق بین‌المللی پول انتظار داشت که اقتصاد جهانی در سال جاری رشد اساسی کند.

این صندوق هنوز دیدگاه خود را تغییر نداده است و می‌گوید برای ارزیابی تاثیر اقتصادی بسیار زود است. اما همچنین گفت که این "نظارت دقیق بر تحولات" است و تعدادی از ریسک‌ها را برای اقتصاد جهانی شامل اختلالات تجاری بیشتر, "افزایش قیمت انرژی" و "بی‌ثباتی در بازارهای مالی" فهرست کرده‌است. قیمت‌های انرژی تاثیر درگیری‌ها بر اقتصاد جهانی را تا حد زیادی وابسته به قیمت‌های انرژی نگه می‌دارند که این هفته نگرانی‌ها در مورد عرضه افزایش یافت. نفت برنت خام, معیار جهانی نفت در حال تجارت در سطحی است که در بیش از 18 ماه دیده نمی‌شود.

خطر اصلی در کمین است!
خطر اصلی در اینجا بسته شدن طولانی تنگه حیاتی هرمز است که عملا تنها راه انتقال نفت و گاز طبیعی فراوان خاورمیانه به بقیه جهان است. براساس اعلام اداره اطلاعات انرژی آمریکا, آبراه باریک که از یک طرف ایران و عمان در طرف دیگر قرار دارد, معمولا یک مجرا برای حدود یک پنجم نفت جهانی روزانه و تولید گاز طبیعی مایع است. به گفته گلدمن ساکس, با وجود این تنگه که عملا غیرقابل عبور است, معیار اروپایی آینده گاز طبیعی نیز به شدت افزایش پیدا کرده‌است و اگر محموله‌های این تنگه بیش از دو ماه متوقف شوند, می‌تواند بیش از دو برابر سطوح قبل از جنگ باشد.

قیمت‌های اروپایی هنوز پایین‌تر از قله‌های تعیین‌شده در سال 2022 هستند, پس از تهاجم کامل روسیه به اوکراین اما ذخایر این منطقه بسیار کم‌تر از سال‌های اخیر هستند و باید قبل از زمستان آینده با هزینه بسیار بیشتری دوباره پر شوند. به گفته هولگر اقتصادان ارشد, تورم قیمت مصرف‌کننده در اتحادیه اروپا که در ژانویه 2% بود، اگر درگیری چندین ماه طول بکشد, می‌تواند بیش از یک درصد افزایش یابد. در روز چهارشنبه ADAC بزرگ‌ترین انجمن خودرو اروپا , گفت که قیمت بنزین و گازوئیل در طی هفته گذشته در آلمان دو رقم افزایش‌یافته است .

قیمت های بالا و تورم صعودی
قیمت‌های بنزین نیز در بریتانیا افزایش پیدا کرده‌است. در ایالات‌متحده آن‌ها در حال حاضر در بالاترین سطح خود در 11 ماه هستند و شرکت‌های کوچک احساس فشار می‌کنند. گلدمن ساکس گفت که اگر قیمت نفت چندین ماه در سطح کنونی خود باقی بماند, تورم قیمت مصرف‌کننده آمریکا می‌تواند تا پایان سال از 2.4 درصد در ژانویه به 3 درصد افزایش یابد. این می‌تواند ارائه کاهش نرخ بهره در سال جاری را برای ذخیره فدرال دشوارتر کند.
در عین حال, آسیا نسبت به شوک قیمت انرژی پایدار, آسیب‌پذیرتر است. براساس گزارش اقتصاد سرمایه مشاوره, حدود 80 تا 90 درصد نفت خام و گاز طبیعی مایع حمل‌شده از تنگه هرمز برای منطقه تعیین شده‌است و چین خریدار اصلی آن است. این جنگ در یک لحظه بسیار دشوار برای چین رخ می‌دهد که در روز پنج شنبه پایین‌ترین هدف رشد اقتصادی خود را در دهه‌های اخیر تعیین کرد. اقتصاددانان آسیای میانه در یادداشتی در روز سه‌شنبه نوشتند: "بیشتر اقتصادهای آسیا در نتیجه حملات به ایران بدتر هستند و با تورم بالاتر مواجه هستند" و افزود که تورم در صورت وجود قیمت‌های نفت خام در اکثر کشورها افزایش خواهد یافت.

هند و چین بازندگان بزرگ یک نبرد!
هند هم اکنون فشار را احساس می‌کند. به گفته گویل, رئیس اتحادیه صادرکنندگان برنج هند  بیش از 400,000 تن برنج که در کشور برای صادرات پرورش داده می‌شود, در بنادر هند یا ترانزیت گیر افتاده‌اند زیرا جنگ خطوط کشتیرانی در سراسر خاورمیانه را مختل کرده‌است. او به سی ان ان گفت که تقریبا 75 درصد صادرات سالانه برنج هند یا حدود 6 میلیون تن به خاورمیانه می‌رود. براساس اظهارات رئیس تحقیقات آسیا اقیانوسیه خاورمیانه به مقصد مهمی برای صادرکنندگان آسیایی تبدیل شده‌است که با افزایش تعرفه‌های آمریکا مواجه شده‌اند. او در یادداشتی در روز دوشنبه نوشت: اگر این درگیری ادامه داشته باشد, هند و چین بیش‌ترین شکست را خواهند خورد.

صادرات برنج تثبیت‌شده هند به یک نگرانی بزرگ‌تر اشاره می‌کند : پتانسیل اختلالات بیشتر در تجارت جهانی و تولید غذا. مدیرعامل شرکت شیمیایی نروژ , روز پنج شنبه به سی ان ان گفت : " تنگه هرمز برای تولید جهانی غذا ضروری است." او اشاره کرد که در حدود یک سوم صادرات اوره در جهان , یک کود به طور گسترده مورد استفاده از تنگه عبور می‌کند, همانطور که مواد خام دیگر مورد نیاز برای تولید کود را تامین می‌کنند. کود تنها یک کالای دیگر نیست تقریبا نیمی از تولید جهانی غذا به آن‌ها بستگی دارد. 

یک ترافیک در بنادر و آسمان جهان!
علاوه بر افزایش هزینه‌های ورودی , جنگ خاورمیانه می‌تواند منجر به ازدحام در بنادر در مایل‌ها دورتر از جنگ و تاخیر حمل کالاها در سراسر جهان شود. به گفته لوین , رئیس تحقیقات شرکت لجستیک Freightos کانتینرها که به خاورمیانه متصل شده‌اند پس از اینکه چندین حامل بزرگ حمل و نقل به منطقه را به حالت تعلیق درآوردند, در بنادر هند جمع می‌شوند. وی در یادداشتی در روز پنج شنبه گفت که هر چه این اختلال طولانی‌تر شود, احتمال کمبود ظروف و کاهش ظرفیت حمل و نقل در مکان های دیگر بیشتر خواهد بود.

بار هوایی می‌تواند حتی بیشتر تحت‌تاثیر قرار گیرد و بسیاری از هواپیماها در خاورمیانه و حریم هوایی منطقه به شدت محدود شده‌اند. برای مثال, آدیداس این هفته هشدار داد که برخی محموله‌های ارسالی ممکن است با تاخیر مواجه شوند. لوین گفت که خطوط هوایی خاورمیانه , از جمله امارات , قطر ایرویز و اتحاد , حدود 13 درصد از ظرفیت جهانی بار هوایی را تشکیل می‌دهند . براساس گزارش انجمن بین‌المللی حمل و نقل هوایی , محموله هوایی حدود یک سوم تجارت جهانی را با ارزش انجام می‌دهد.