فرهیختگان/متن پیش رو در فرهیختگان منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

زهرا طیبی| رسانه در هنگامه جنگ، به یکی از سلاح‌های اصلی و ابزار دفاعی تبدیل می‌شود که روایتش و نحوه مواجهه‌اش با اتفاقات جنگ، پیروز یا شکست‌خورده میدان را مشخص می‌کند. طرفین جنگ در هنگام مبارزه از رسانه به‌مثابه ابزاری برای القای شکست به دشمن و تقویت روحیه نیروهای خودی استفاده می‌کنند. رسانه در مواردی با سانسور اخبار و اطلاعات خرابی‌ها، مانع از تضعیف روحیه جبهه خودی می‌شود. ابزارهای رسانه‌ای می‌توانند تا حد زیادی، در برجسته کردن پیروزی‌ها یا بزرگ‌نمایی شکست‌ها تعیین‌کننده باشند. این یک واقعیت است که بیش از آنکه واقعیت میدان، پیروز را تعیین کند. روایتی که رسانه از جنگ منتشر می‌کند، در تعیین طرف پیروز، نقشی تعیین‌کننده دارد. انتشار اخبار فیک، خبرسازی‌ها یا بزرگ‌نمایی‌ها در جریان جنگ، رویدادهایی‌اند که از جانب اتاق فکرهای دشمن با هدف تضعیف طرف مقابل دنبال می‌شوند. برای مواجهه با این خطرات ضروری است پروتکل‌هایی برای مواجهه با جنگ رسانه‌ای و واکنش به آن طراحی شود. 

سانسور، ابزار صهیونیست‌ها برای مهندسی شکست‌ها
دشمن صهیونیستی و آمریکایی، از رسانه به عنوان یکی از ابزارهای جنگ علیه ایران استفاده می‌کنند. اخباری که عموما در رسانه‌هایشان در مورد ایران منتشر می‌شود، فارغ از صحت یا عدم صحت آن، با هدف و کارویژه اعمال جنگ روانی علیه مردم ایران و تضعیف روحیه آنها منتشر می‌شود. در عین حال رسانه‌های صهیونیستی به این گزاره اساسی توجه دارند که روایتی حداقلی از شکست‌های آنها در جنگ به افکار عمومی‌شان برسند و در فضای عمومی منتشر شود.
 8 روزی از جنگ ایران با منطقه می‌گذرد، شواهد و آمار موشک‌های پرتاب‌شده ایران به اسرائیل حکایت از ضربات شدید ایران به سرزمین‌های اشغالی و پایگاه‌های آمریکایی دارد، درحالی‌که اهدافی استراتژیک در سرزمین‌های اشغالی و پایگاه‌های آمریکایی، هدف حمله قرار می‌گیرد، در ایران مناطق مسکونی و غیرنظامی به اسم جنگ، هدف حمله قرار می‌گیرد. اما علت آنکه برآوردها و برداشت‌هایی خطا در رابطه واقعیت میدان وجود دارد مثل آنکه شدت حملات موشکی ایران به اسرائیل کاهش پیدا کرده است به عوامل مختلفی وابسته است؛ صهیونیست‌ها برای انتشار اخبار مربوط به حملات نظامی در سرزمین‌های اشغالی اداره‌ای به نام اداره سانسور دارند. این اداره از زمان شروع 7 اکتبر سانسورهای شدید برای انتشار اخبار مربوط به خسارات را اعمال کردند اما نقطه اوج این سانسور در جنگ 12 روزه خودش را نشان داد تا آنجا که حتی رسانه‌های خارجی نیز اجازه نداشتند اخباری در مورد خسارات ایران منتشر کنند تا مبادا تصویر شکست یا ضعف از آنها در رسانه‌ها منتشر شود.
صهیونیست‌ها اخبار حملات به سرزمین‌های اشغالی را تحت سانسور شدید قرار می‌دهند. در دوران جنگ دوازده روزه پس از آنکه تصویر موشک‌باران تل‌آویو در رسانه‌های جهان منتشر شد و ساکنان سرزمین‌های اشغالی، اخبار و ویدئوها در مورد خسارات موشک‌های ایران را منتشر کردند، اداره سانسور با اعمال سیاست‌های شدید مانع از انتشار جزئیات اخبار شد و خسارت‌های حمله ایران به مرور و به صورت قطره‌چکانی در رسانه‌های صهیونیستی و بین‌المللی منتشر شد. 
این روزها هم‌زمان با تشدید حملات ایران به سرزمین‌های اشغالی، سانسور نیز شدت بیشتری پیدا کرده است تا  آنجا که کسری ناجی خبرنگار بی‌بی‌سی فارسی گفت: «سانسور نظامی اسرائیل ما را منع کرده از اینکه به صورت زنده خبر تهیه کنیم یا صحنه‌های پشت سر را نشان دهیم.» ناجی به این موضوع اشاره می‌کند که این دستورالعمل تازه‌ای است که اسرائیلی‌ها آن را اعلام کردند. این سانسور به حدی شدید است که حتی همزمان با آنکه موشک‌های ایران در آسمان تل‌آویو، جولان می‌دادند، رسانه‌ خبری سی‌ان‌ان تنها به روایت آنچه در آسمان سرزمین‌های اشغالی می‌گذرد، اشاره کرد و گفت: «ما نمی‌توانیم این را به شما نشان دهیم چون، اسرائیل به ما اجازه نمی‌دهد.» حتی در یک مورد خبرنگار سی‌ان‌ان ترک در حال ارائه گزارش از حملات توسط نیروهای نظامی، بازداشت شد. مشابه این سانسور خبری در رسانه‌های عربی که پایگاه‌های آمریکا در کشورهای آنها هدف قرار گرفت نیز اعمال شد. همه این سانسورها با هدف جلوگیری از انتشار روایت دقیق به منظور برساخت روایتی غیرواقعی منتشر می‌شود. 
مجموع این موارد منجر به مهندسی واقعیت میدان در سرزمین‌های اشغالی می‌شود که تنها با اتکا به قدرت رسانه، محقق شده است.

پروتکل‌های جنگ در ایران
در نقطه مقابل، در ایران، خطاهای راهبردی در انتشار اخبار در رسانه‌های ایرانی اتفاق می‌افتد. جز معدود موارد، تعمدا و با هدف دادن اطلاعات به دشمن، مکان و زمان وقوع حمله را در اختیار رسانه‌های دشمن قرار می‌دهند. در روزهای گذشته و هم‌زمان با حملات اسرائیل، ویدئوهایی از حملات و میزان خرابی‌ها در رسانه منتشر شد. اگرچه بخشی از این ویدئوها که از مراکز غیرنظامی و مسکونی منتشر می‌شود با هدف اعلام آنکه دشمن، اهداف غیرنظامی و مردم عادی را هدف قرار می‌دهد، رسانه‌ای شد اما واقعیت آن است که ویدئوها و تصاویر به‌مثابه گزارشی اطلاعاتی برای دشمن عمل می‌کند و به او کمک می‌کند که برآوردی از حمله، میزان خسارت و محل وقوع داشته باشد و خطاهایش را در حملات بعدی اصلاح کند. نکته حائز توجه آنکه این تصاویر بعضا در رسانه‌های رسمی منتشر می‌‌شود. 
در این دور از جنگ، انتشار اخبار مربوط به خرابی و خسارات مراکز نظامی تا حد زیادی کنترل شد و رسانه‌ها از پروتکل‌های متناسب با جنگ تبعیت کردند اما در برخی موارد و در انتشار مکان‌های وقوع حملات غیرنظامی، پروتکل‌های متناسب با جنگ اعمال نشده تا آنجا که اگر رصدهای دشمن صرفا متمرکز بر رسانه‌های رسمی باشد، به برآوردهای نسبتا دقیقی از حملات و هدف‌های مورد اصابت قرار گرفته می‌رسند. انتشار غیردقیق اخبار در وهله اول ناشی از آن است که پروتکل دقیق و متقنی که رسانه‌ها بدانند انتشار اخبار مربوط به حملات را چطور منتشر کنند، تدوین نشده و آنچه رخ می دهد، عمدتا سلیقه شخصی دبیران و سردبیران رسانه‌هاست.
نکته دوم آنکه، رسانه‌ها در انتشار اخبار مربوط به جنگ، وایرال شدن و دیده شدن را اولویت قرار می‌دهند و این موجب می‌شود که از سنجش این واقعیت که انتشار اخبار می‌تواند چه اثراتی داشته باشد، جا بمانند.

آکسیوس؛ اتاق جنگ روانی اسرائیل
نکته دیگری که در مواجهه با رسانه باید به آن توجه کرد این است که بعضا و در مواردی رسانه‌های داخلی در انتشار اخبار به نقل از رسانه‌های خارجی از منابعی مثل آکسیوس اخبار را منتشر می‌کنند. باید به این واقعیت اساسی توجه داشت که علی‌رغم آنکه صهیونیست‌ها با اتکا به سانسور شدید اجازه انتشار اخبار مربوط به خرابی‌ها در سرزمین‌های اشغالی را نمی‌دهند اما در نقطه مقابل رسانه‌ها را تبدیل به اتاق جنگی علیه ایران و جامعه ایرانی کرده‌اند. اینترنشنال و بی‌بی‌سی بخشی از جنگ روانی و رسانه‌ای علیه جامعه ایرانی هستند اما در سطح کلان‌تر رسانه‌های بین‌المللی نیز برای اعمال جنگ روانی علیه افکار عمومی در ایران به میدان آمدند. در میان این رسانه‌ها، رسانه صهیونی آمریکایی آکسیوس سابقه روشنی دارد. آکسیوس اخبار و اطلاعات را ناظر به اثرگذاری و جهت‌دهی روی فضای افکار عمومی و رسانه‌ای ایران منتشر می‌کنند، هرزمان که خبری تبدیل به اتفاقی محوری در رسانه‌های داخلی شود، آکسیوس بر محور آن دست به انتشار و تولید محتوای غلط و درست می‌زند. برای مثال در آخرین مورد، در هنگامه مذاکرات، آکسیوس وظیفه انتشار اخبار و فریب رسانه‌های داخلی را به عهده داشت. حالا و از زمان شروع جنگ نیز رویکرد این رسانه انتشار اخبار جهت‌ دار با هدف‌ جهت دادن به افکار عمومی داخل ایران و به خطا انداختن رسانه‌های رسمی است. به این منظور رسانه‌های داخلی می‌بایست به جای انتشار اخباری که آکسیوس منتشر می‌کند، ضمن بایکوت، تله‌های رسانه‌ای آن را برملا کنند. در این میانه و در شرایطی که روشن است کارویژه آکسیوس علیه ایران چیست، گفت‌وگوهای متعدد رئیس‌جمهور آمریکا با این رسانه نیز روشن می‌کند که اهداف او از بیان برخی اظهارنظرها و ادعاها علیه ایران، اثرگذاری روانی و رسانه‌ای روی افکار عمومی داخل کشور است. 
با در نظر گرفتن این موارد و با توجه به آنکه طرف مقابل، در انتشار خرابی‌هایش در جنگ با ایران، سانسور شدید اعمال می‌کند، نیاز است پروتکل‌های هوشمندانه و سخت‌گیرانه‌تری با توجه به آنکه دشمن در حال رصد فضای رسانه‌ای و داخلی ایران است، تنظیم شود. باید به این گزاره اساسی توجه داشت که انتشار هر خبری که به نحوی ارائه اطلاعات به دشمن تلقی شود، باید مورد سانسور قرار بگیرد. این اصول تنها متوجه رسانه‌های رسمی نیست بلکه در مواردی انسان‌ رسانه‌ها، اثراتی به مراتب عمیق‌تر برفضای افکار عمومی داخلی می‌گذارند.