عصر ایران/ متن پیش رو در عصر ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

دسترسی به نفت و گاز ایران را می توان از دو منظر تاکتیکی و راهبردی به عنوان یکی از دلایل تصمیم رئیس جمهوری امریکا برای حمله به ایران مورد مداقه قرار داد. اگرچه برخی معتقدند نیاز آمریکا به نفت همچون دهه های قبل نیست، اما آیا می توان این ادعا را برای رقبای اصلی آمریکا یعنی چین و روسیه نیز بیان کرد؟ 

جلیل بیات| اگر قرار باشد فقط یک دلیل برای تصمیم ترامپ به آغاز جنگ علیه ایران بیان شود، به نظر می رسد ارضای خودشیفتگی و عقده‌های درونی او بیشترین نقش را در این تصمیم داشته است. چنانکه از صحبت های او پیداست، ترامپ با این تصور که اکنون بهترین فرصت برای سرنگونی نظام جمهوری اسلامی یا حداقل تغییر رفتار این کشور است، قصد دارد نشان دهد کاری که هیچ یک از روسای جمهور پیشین آمریکا از کارتر و ریگان تا بوش ها و کلینتون و اوباما و بایدن نتوانستند انجام دهند، او انجام داد تا دلیلی دیگر برای خودستایی خود دست و پا کند. 

با این حال نمی توان چنین تصمیم مهمی را صرفا به عوامل روانشناختی رهبران فرو کاهید و قطعا عوامل دیگری نیز در این اقدام نقش داشته اند.

شاید یکی از عواملی که کمتر به آن توجه می شود بحث دسترسی به نفت و گاز ایران باشد؛ موضوعی که همیشه در تجاوزات دهه های اخیر آمریکا به کشورهای مختلف دنیا نقش آشکار و پنهانی داشته است. از مداخله در سومالی که بسیاری از رسانه های غربی دلیل آن را عمدتا تسلط بر ذخایر نفتی این کشور عنوان کردند تا حمله و اشغال عراق در سال 2003 و حتی عملیات در ونزوئلا که به گمان برخی صرفا برای دستیابی به منابع نفتی این کشور انجام گرفت. 

اگرچه برخی کارشناسان معتقدند نیاز آمریکا به نفت همچون دهه های قبل نیست، اما آیا می توان این ادعا را برای رقبای اصلی آمریکا یعنی چین و روسیه نیز بیان کرد و آیا می توان اهمیت و راهبردی بودن نفت در دنیای امروز را کتمان نمود؟

با این دیدگاه می توان دسترسی به نفت و گاز ایران را حداقل از دو منظر تاکتیکی و راهبردی به عنوان یکی از دلایل تصمیم رئیس جمهوری امریکا برای حمله به ایران مورد مداقه قرار داد.

بعد تاکتیکی
دونالد ترامپ به دلیل تاجر مسلکی و اهمیت بیش از اندازه ای که برای سود مادی در هرگونه تصمیم و اقدامی قائل است، قاعدتا به نفت ایران به عنوان راهی برای جبران هزینه‌های این جنگ فکر کرده است. همچنین او احتمالا دسترسی به نفت ایران را از بابت سودی که برای امریکا خواهد داشت مورد توجه قرار می دهد.

 البته به طور کلی تعبیر شدن خواب ترامپ درباره نفت ایران تا حدود زیادی به توافقات بعد از پایان جنگ مربوط می شود. اینکه چه ساز وکاری برای همکاری احتمالی ایران و امریکا در این موضوع توافق شود و آیا صرفا شامل سرمایه گذاری امریکا در صنعت نفت ایران خواهد بود یا این کشور سهمی نیز از استخراج نفت به صورت جداگانه خواهد برد. اما به هر حال نمی توان تصور کرد که ترامپ توافقی کند که از منظر خاص او سودی برای امریکا نداشته باشد.

بعد راهبردی
اما احتمالا هدف راهبردی و بلندمدت ترامپ از هرگونه توافقی درباره دسترسی به منابع نفت و گاز ایران، محدود کردن چین و روسیه به عنوان رقبای اصلی آمریکا خواهد بود. در حال حاضر چین بزرگ ترین خریدار نفت ایران است. آمریکا پیشتر توانسته فرمان و به نوعی اختیار نفت ونزوئلا را در دست بگیرد. اعراب خلیج فارس و به خصوص عربستان هم که از قبل تحت فرمان امریکا بوده اند. بنابراین اگر آمریکا بتواند در نحوه فروش نفت ایران نیز تصمیم گیری کند، آنگاه می تواند از اهرم نفت برای فشار علیه چین استفاده نماید. 

این موضوع درباره روسیه نیز صدق می کند؛ چرا که در شرایط فرضی تصویر شده، متحدین امریکا همچون هند کمتر به نفت روسیه احساس نیاز خواهند کرد.

البته درباره روسیه مسئله گاز ایران و انتقال آن به اروپا می تواند اهمیت بسیار بیشتری داشته باشد. به عبارت دیگر در شرایط مفروض گرفته شده، اگر آمریکا بخواهد گاز ایران را از طریق ترکیه به اروپا برساند، آنگاه روسیه دیگر قادر نخواهد بود از اهرم گاز برای تحت فشار قرار دادن شرکای اروپایی آمریکا استفاده کند.

اگرچه همانطور که گفته شد تعبیر چنین رویاهایی برای ترامپ و آمریکا به شرایط و نحوه پایان جنگ و احتمالا مذاکرات مربوط به آتش بس یا ترک مخاصمه بستگی دارد، اما به هر حال نمی توان این موضوعات را از توجه دور داشت.